İş Arama İzni

İş hayatında dönem dönem çalışanlar mevcut işlerinden çeşitli sebeplerden ötürü ayrılmak ve yeni bir iş bulmak zorunda kalabiliyor. Eğer işçilerin işten ayrılma süreci ihbar sürelerinin de beklenmesini gerektirecek bir sebeple sona eriyorsa, bu dönemde işçilerin iş sözleşmesi devam ettiğinden yeni bir iş bulmak da bu süreçte zorlaşıyor. Bir günün çoğunluğunu mevcut işinde çalışarak geçiren bir işçinin yeni iş arayışı kolay olmuyor. İş Kanunu, işçilerin bu konuda yaşayabileceği muhtemel sıkıntılara çözüm olabilmesi amacıyla, işçilere işten ayrılma durumunda yeni iş bulabilmeleri için iş arama izni veriyor. Peki, iş arama izni nedir, buna bakalım.

Tanım

İş arama izni, iş sözleşmesi feshedilen ancak ihbar süresi dolmamış olan işçinin, ihbar süresi içerisinde yeni bir iş bulabilmesi için mesai saatlerinden kendisine sağlanan yasal boş süredir. İşçi, normalde çalışması gereken bu süre içerisinde çalışmaz. Yeni bir iş bulmak için ne gerekiyorsa onu yapar. İş ilanlarına bakmak, işçi arayan şirketlerle iletişime geçmek ve yüzyüze görüşmek gibi..

İş Kanunu‘nun 27. maddesine göre, işverenler ihbar süresini doldurmakta olan işçilerine iş arama iznini herhangi bir ücret kesintisi yapmaksızın vermek zorundadır. Bu izin mesai saatleri içerisinde verilmeli ve en az iki saat olmalıdır. Eğer bu izin hiç verilmez ya da eksik verilirse, eksik kalan saatlerin ücreti işçiye ödenir. Bu ücret, %100 zamlı olarak ödenir.

Hesaplanması

İş arama izni, mesai saatleri içerisinde en az iki saattir. Bu süre tarafların anlaşmasıyla artırılabilir ancak azaltılamaz. Kanun, bu konuda kesin hüküm içermektedir. Bu nedenle süre, taraflar anlaşsa bile iki saatin altına indirilemez.

İş arama izni, ihbar süresi içerisinde işçiye sağlanması gereken bir hak olduğundan, işçinin ihbar süresi boyunca her gün mesai saatleri içerisinde iki saatlik iş arama izinleri olacaktır. Bu nedenle, işçinin ihbar süresi kaç günse bu sayının günlük iki saatlik iş arama izni ile çarpılmasıyla işçinin toplam iş arama izni süresi hesaplanır.

İhbar süresi ise işçinin iş yerindeki çalışma süresine göre belirlenir. Kanuna göre belirlenen ihbar süreleri ve buna göre işçinin sahip olacağı iş arama izni süreleri şöyledir:

*Hesaplanan bu sürelerden işçinin normalde çalışmadığı günlere karşılık gelen günlere ait saatlerin çıkarılması gerekmektedir. Zira bu izin yalnızca mesai saatleri içerisinde kullanılabilir. Mesai saatleri dışına denk gelen günlerin karşılığı olan sürelerin bu toplam süreden çıkarılması gerekmektedir. Örneğin hafta sonları çalışmayan bir işçinin iş arama izni hesaplanırken, ihbar süresinin hafta sonuna denk gelen günleri hesaba katılmayacaktır.

İş Arama İzninin Kullanımı

İş arama izni, fesihle birlikte herhangi bir talebe ya da başka bir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden işveren tarafından işçiye sağlanmalıdır. İşçi, iş arama iznini mesai saatleri içerisinde kullanacağından, işin o işçi olmadan da sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için bu izinlerin hangi saatlerde nasıl kullandırılacağını işveren belirler. Dolayısıyla bu konuda tarafların anlaşmaları önem arz eder. Mesela işveren, bu izni mesainin en başında ya da sonunda kullandırır. Veyahut gün içerisinde uygun bir aralık varsa o aralıkta kullandırır.

Toplu Kullanım

Kanun, işçilere günlük en az iki saatlik iş arama izni verilmesi gerektiğini ön görmekle birlikte, her gün ikişer saatlik izinler kullanılması yerine bu izinlerin toplu olarak kullanılması da mümkündür. İş Kanunu’nun 27. maddesi, bu konuda işçilere yasal bir imkan sağlar. Ancak bununla birlikte bunu birtakım şartlara bağlamıştır. İşçi bu kullanımı sözleşmesinin sona ereceği günden önce kullanmak ve talebini işverene bildirmek zorundadır. Bildirimle ilgili herhangi bir süre ve şekil şartı yoktur.

İş arama izni toplu kullanıldığı hallerde, işçi her gün iki saat iş aramak yerine biriktirdiği izinlerini toplu olarak kullanır. Buradaki toplu kullanım işçiye bağlıdır. Uygulamada işçilerin genelde haftanın bir gününü tamamen iş aramaya ayırdığını söylemek mümkündür. Haftanın dört günü normal mesaisine devam eder. Kalan bir gününü ise biriktirdiği izinlerini kullanarak iş aramakla geçirir.

İhbar süresine göre farklı iş arama izin süreleri vardır. Bu nedenle işçinin sahip olacağı toplam iş arama izin süresi gün bazında mesai saatine göre belirlenir. Mesela 09:00-18:00 saatleri arasında günde 9 saat olmak üzere hafta içi her gün çalışan bir işçinin izinlerini toplu kullanmak istemesi halinde, iş arama izniyle sahip olacağı süreler gün bazında hesaplanır. Bunun için, sahip olduğu toplam iş arama izni saatleri, günlük mesai saatine bölünür.

*Hesaplanan bu sürelerden işçinin normalde çalışmadığı günlere karşılık gelen günlere ait saatlerin çıkarılması gerekmektedir. Zira bu izin yalnızca mesai saatleri içerisinde kullanılabilir. Mesai saatleri dışına denk gelen günlerin karşılığı olan sürelerin bu toplam süreden çıkarılması gerekmektedir. Örneğin hafta sonları çalışmayan bir işçinin iş arama izni hesaplanırken, ihbar süresinin hafta sonuna denk gelen günleri hesaba katılmayacaktır.

Hesaplanan bu toplu sürelerin ihbar süresinden önce bitecek şekilde kullanılması ve işverene önceden bu durumun bildirilmesi hallerinde iş arama izni toplu olarak kullanılabilecektir.

İş Arama İzni İhbar Süresinden Düşülebilir mi?

Uygulamada zaman zaman rastlanan konulardan biri de işçiye verilecek iş arama izninin ihbar süresinden düşülerek işçinin işverenin yanından daha çabuk ayrılmasının sağlanmasıdır. Böylece işçi, işveren yanında çalışmaktan daha erken kurtulacak, işveren de işçinin yerini daha çabuk dolduracaktır. Ancak bu uygulamanın kanun nezdinde bir karşılığı yoktur. Zira kanunun iş arama izni konusunda işverene yüklediği yükümlülükler kesin nitelikte olup tarafların aksine anlaşmaları (yazılı veyahut sözlü fark etmeksizin) hükümsüzdür. Dolayısıyla iş arama izninin ihbar süresinden düşülmesi hukuken mümkün değildir. İşveren, işçiye hem ihbar süresini hem de iş arama iznini kanuni yükümlülüklere uygun bir şekilde kullandırmalıdır.

Eğer işçi iş sözleşmesini kendisi feshetmiş ve ihbar süresine uymak istemiyorsa, bu durumda işverene ihbar süresinin karşılığı olan ihbar tazminatını ödeyebilir. Bu durumda işçinin feshe bağlı olarak hak kazanabileceği diğer alacaklarıyla, işverene karşı yükümlendiği ihbar tazminatı borcu arasında bir takas ilişkisi söz konusu olabilir. Yani alacaklarının, borcuna karşılık gelen kısmı düşülerek kalan kısmını alabilir. Ancak bu durum sadece taraflara karşılıklı borç doğuran bir durumda söz konusu olur. İş arama izninde ise hem iş arama izni vermek hem de ihbar süresine uymak işverenin yükümlülüğü olduğundan, bunların eksik kullandırılması ve karşılığının ödenmemesi halinde işveren işçiye karşı yükümlülüklerinden kurtularak hukuka aykırı bir şekilde yarar sağlamış olur.

Tüm bu nedenlerle, tarafların yasal haklarının korunması ve herhangi bir mağduriyet yaşanmaması için bu konuda mutlaka uzman bir İş Hukuku avukatına danışmanızı tavsiye ederiz.