İstifa Eden İşçinin Sahip Olduğu Haklar

İş sözleşmeleri zaman zaman işçinin kendi iradesi sonucunda aldığı kararlar nedeniyle sona erebilmektedir. Herhangi bir sebeple işten ayrılmaya karar veren işçilerin, bunu işverene bildirmesine istifa denilmektedir. İşçinin sözleşmesini tek taraflı bir irade açıklaması vasıtasıyla sonlandırması da işçinin istifa etmesidir.

Kural olarak İş Hukukunda istifa eden işçi işvereninden herhangi bir hak talep edemez. Ancak bu durumun da istisnaları mevcut. Eğer işçi, işverenden veyahut işyerindeki diğer çalışanlardan görmüş olduğu baskı, mobbing gibi sebeplerle istifa etmek zorunda kalmışsa ya da işveren işçinin iş sözleşmesinden kaynaklı haklarını eksik bir şekilde yerine getirmişse veya hiç yerine getirmemişse bu durumda işçi birtakım haklar talep edebilecektir. Ancak bu haklarını elbette dava açarak ve davasında haklılığını ispat etmesi halinde kazanabilecektir.

İstifanın Geçerlilik Şartları

İşçiler istifa etmekle birlikte iş sözleşmesinden kaynaklı haklarının da kendisine verilmesini talep edecekler ise haklı nedenle istifa ettiğini ispatlamak zorundadır. Aksi takdirde çalışmasından kaynaklı haklarını talep edemeyecektir. Bu nedenle istifa eden işçi, istifasını haklı nedenlere dayandırmak durumundadır.

Bununla birlikte istifa bildiriminin usulüne uygun bir şekilde işverene bildirilmesi gerekmektedir. İşçi, istifasını belirli bir süre önceden işverene bildirmek fesih için gerekli süreyi beklemek zorundadır. Aksi takdirde bundan kaynaklı olarak işverene bir tazminat ödemesi söz konusu olur.

İstifanın Şekli

Kural olarak işçilerin istifa bildiriminin herhangi bir şekil şartı yoktur. Yani işçi dilerse sözlü olarak da istifa ettiğini beyan edebilir. İşveren açısından ise durum farklıdır. Kanuna göre işveren, fesih bildirimini mutlaka yazılı olarak yapmak zorundadır. Bu bildirimi alan işçi, sözleşmenin hukuka aykırı olarak feshedildiğini iddia ediyorsa bu durumda işe iade davası açarak feshin geçersizliğini ileri sürebilecek ve davayı kazanması halinde işine geri dönebilecektir.

İstifa bildiriminde herhangi bir şekil şartı olmamakla birlikte, yine de uygulamada işçilerin de yazılı dilekçe ibraz etmek suretiyle istifa bildirimini işverene ulaştırdığı görülmektedir. Gerek işçi gerekse işveren açısında iş ilişkisinde dürüstlük ve şeffaflığın sağlanması adına, istifa bildiriminin yazılı yapılmasının daha uygun olduğu değerlendirilmektedir.

İstifanın Haklı Nedene Dayanması

İşçiler istifa ederken çalıştıkları işyerinden tazminat da almak istiyorsa bu durumda istifalarını haklı neden(ler)e dayandırmak zorundadır. Aksi takdirde işçiler işverenden herhangi bir hak talep edemeyecektir. Bu nedenle işçinin istifasını haklı nedenlerle verdiğini ispatlaması gerekmektedir. Bu konudaki davalarda ispat yükümlülüğü işçiye aittir. İşçi, istifasını haklı neden(ler)e dayandırıyor ve bunu ispatlayabiliyorsa, bu durumda işverenin işçinin herhangi bir tazminat hakkı olmadığını ispatlaması gerekecektir. Yani ispat yükü işverene geçecektir.

İşçinin istifasının haklı nedenlere dayanması halinde mahkemece işverenin işçiye tazminat ödemesine karar verilebilmektedir. Bu tazminatların neler olduğu ve hangi şartlarda nasıl ödenebileceğini aşağıda açıklayacağız. Burada ise hangi hallerde istifanın haklı neden oluşturduğu üzerinde duracağız.

İş Kanunu’nda, işçilerin fesih ihbar süresi tanımaksızın derhal iş sözleşmesini sona erdirebileceği haller mevcuttur. Kanun’un ilgili 24. maddesinde, üç grup halinde şu şartlar vardır:

Sağlık Sebepleri

İş sözleşmesinin konusunu oluşturan işin doğal yapısı, işçinin sağlığı veya hayatı için bir tehlike arz ediyorsa işçi istifa edebilir. Örneğin yüksek fiziksel efor gerektiren bir işte çalışan bir işçi zamanla bir kalp rahatsızlığına yakalanır ve işinde çalışmasının uygun olmayacağına kanaat getirilirse bu durumda işçi işten ayrılabilir. Benzer şekilde, işçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa yakalanırsa, bu durumda da işçi istifa edebilecektir. Örneğin işverenin veyahut işçinin yakın temas halinde olduğu bir başka işçi, bulaşıcı ve öldürücü nitelikte bir virüsten kaynaklı hastalığa yakalanırsa bu durumda işçi istifa edebilir.

Zorlayıcı Haller

İşyerinde bir haftadan fazla işin durmasını gerektirecek sebepler oluşursa işçi iş sözleşmesini feshedebilecektir. Örneğin ekonomik sebeplerle bir işyerinin iki hafta boyunca kapatılmasına karar verilecek olursa, bu durumda işçi bir hafta boyunca iş durduktan sonra istifa edebilecektir.

Ahlâk ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller

Kanunda sayılan bu halleri aşağıda madde madde açıklayalım.

1. İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa. Örneğin garson olarak çalışacağı düşüncesiyle işe başlayan bir işçiye temizlik işleri yaptırılırsa bu kapsamda işçi istifa edebilir.
2. İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söylemesi, davranışlar sergilemesi veya işçiyi cinsel olarak taciz etmesi. Örneğin işveren, işçinin namusuna saygısızca sözler sarf ederse bu durumda işçi istifa edebilecektir.
3. İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse, yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler, yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa. Örneğin işverenin işçinin bizzat kendisine veya bir aile üyesine sarkıntılık eder veya cinsel tacizde bulunursa bu sebeple istifa söz konusu olabilir.
4. İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa. Yukarıdaki maddeden farklı olarak, burada işçi işveren tarafından değil bir başkası tarafından tacize uğramakta ve işveren tarafından kendisine yapılan bildirime rağmen gerekli tedbirler alınmamaktadır.
5. İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse. Örneğin bir işçi asgari ücretten fazla kazanıyor olmasına rağmen sigortaya asgari ücretten bildiriliyorsa, bu durumda işçi istifa edebilir.
6. Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa, yahut çalışma şartları uygulanmazsa. Örneğin 100 parça üretim yapması doğrultusunda anlaşılan bir işçiye 50 parça üretim yapmasını sağlayacak imkanlar sağlanıyor ve fakat aradaki farkın karşılığı ödenmiyorsa işçi istifa edebilir.

Haklı Nedenle İstifa Eden İşçinin Hakları

İşçinin usulüne uygun bir şekilde ve haklı nedenle istifa etmesi halinde sahip olduğu haklar, işçinin çalışma süresine göre farklılık arz edebilmektedir. Örneğin bir yıldan az çalışan bir işçi, haklı nedenle istifa etse bile kıdem tazminatına hak kazanamaz, zira kıdem tazminatı için en az bir yıllık çalışma olması zorunludur. Her bir tazminat kalemi özelinde durumu inceleyelim.

1. Kıdem tazminatı: Kıdem tazminatı için işçinin bir yıllık kıdeminin olması zorunludur. Bu halde işçiye kıdem tazminatı ödenebilecektir. Yukarıdaki haklı nedenler dışındaki durumların varlığı halinde de işçiye kıdem tazminatı ödenebilmektedir. Örneğin evlilik nedeniyle işten ayrılan kadın işçilere, askerlik nedeniyle işten ayrılan erkek işçilere, belirli prim ve gün sayılarını doldurarak emekliliğe kazanan işçilere de yine kıdem tazminatı verilebilir.
2. İhbar tazminatı: İhbar tazminatı, iş sözleşmesini ihbar sürelerine uymadan fesheden tarafın diğer tarafa ödediği tazminattır. İşçinin istifası halinde tazminatı ödeme yükümlülüğü, ihbar süresine uymak istemiyorsa işçide olacaktır. Bu nedenle işçinin istifası halinde ihbar tazminatı söz konusu olamaz.
3. Fazla mesai, yıllık izin, UBGT, AGİ ve hafta tatili alacakları: Bu alacaklar, işçinin iş sözleşmesi nasıl sona ererse ersin her halükarda, ispatlanması halinde hak kazanılabilecek alacaklardandır. Dolayısıyla iş sözleşmesinin nasıl sona erdiğinden bağımsız olarak talep edilebilecektir.
4. Ayrımcılık tazminatı: İşyerinde dili, dini, cinsiyeti gibi sebeplerle ayrımcılığa maruz kalan ve bu nedenle istifa eden işçi ayrımcılık tazminatı talep edebilir.
5. Sendikal tazminat: Sendika faaliyetleri nedeniyle istifa etmek durumunda olan işçi sendikal tazminat talep edebilecektir.
6. Manevi tazminat: İşyerinde maruz kaldığı mobbing (psikolojik baskı) nedeniyle istifa eden işçi, tüm tazminatlardan bağımsız ayrıca manevi tazminat da talep edebilir. Yukarıda sayılan tüm alacaklar maddi tazminat türündedir. Mobbing halinde ise ayrıca manevi tazminat da söz konusu olur.

Bu yazı tamamen genel bilgi verme amaçlı olup herhangi bir hukuki tavsiye içermemektedir. Herhangi bir hak kaybı yaşamamak adına İş Hukuku alanında uzman bir avukata danışmanızı tavsiye ederiz.