Marka Başvurusunun Mutlak Ret Sebebine Dayanılarak Reddedilmesi

Marka Hukukunda marka başvurusunun mutlak ret sebepleri hakkında bilgilendirme yapmadan önce marka nedir sorusunun cevabını ve detaylarını yazımızın muhteviyatında bulmanız için birtakım açıklamalarda bulunacağız. Marka; bir işletmenin ürünlerini öteki işletmelerden ayırt eden imgeler olarak tanımlanabilir. Markanızın, öteki markalardan değişik olarak akılda kalması için belli başlı özellikler taşıyan görseller kullanabilir, diğerlerinden ayırt edilmesini kolaylaştıracak şekilde bazı özelliklerini değiştirip geliştirebilirsiniz.

Her markanın bir simgesi vardır. Markanın simgesini kurmak için; görsel, resim, sayı, sembol, ambalaj çizimleri ve öteki ayırt edici teknikleri kullanılmaktadır. Firma, işletme ve şirketlerin belirlemiş olduğu markaların patentlerini almaları için yapmaları ihtiyaç duyulan işlemler ve bunların uyması gereken bazı prosedürler bulunmaktadır. Gerekli olan bu uygulamalar yapıldıktan sonrasında markanın tescili gerçekleştirilmektedir. Markanın tescilinin yapılması için gerekliliği mutlak ve nispi olan şartlar ve bu şartların sağlanamaması durumunda ortaya çıkacak olan başvurunun mutlak ret sebepleri makalemizde ele alınacak konulardan bazılarıdır.

Marka tescili sonrasında marka başvurusunun mutlak ret sebepleri ve nisbi sebeplerle reddedilmesi halleri, bu hallerin varlığında müracaat aşamasında olan yahut tescil edilen markaya karşı hangi hukuku yollar izleneceğini inceleyeceğiz. Sınai ve Mülkiyet Kanunu’nun beşinci maddesinde mutlak ret sebepleri, aynı kanunun altıncı maddesinde ise nispi ret nedenleri sayılmaktadır.

Mutlak Ret Sebepleri

Sınai Mülkiyet Kanununda toplamda on bir tane mutlak ret sebepleri sayılmaktadır. Bu ret nedenlerinin varlığı halinde tescili istenen işaret ve markalar tescil edilmez. Markalar Dairesi Başkanlığı bu sebepleri kendiliğinden herhangi bir talebe yer olmaksızın inceler. Bu mutlak ret sebeplerini açıklamamız gerekirse;

• Sınai Mülkiyet Kanununun dördüncü maddesinde düzenleme alanı bulmuş olan marka olamayacak işaretler:

Marka olamayacak işaretler olarak madde kapsamında sayılan soyut ayırt ediciliği olmayan işaretlere harf yada renk misal gösterilebilir. K harfi ya da kırmızı renk bu maddeye örnektir. K harfinin veya kırmızı renk tescil ettirmek isteyen kişinin marka tescil talepleri reddedilir.

• Herhangi bir ayırt edici niteliğe haiz olmayan herkesçe sıklıkla kullanılan işaretler:

Somut ayırt ediciliği olmayan bu tür işaretler genel kullanıma ilişkin bir niteleyici olmaları nedeniyle marka olarak tercih edilemezler. Sürahi üreticisinin sürahi görseli ile marka tescil başvurusunda bulunması halinde marka tescil talebi yukarıdaki talepte olduğu gibi burada da reddedilecektir.

• Ticaret alanında kullanılacak olan malın, niteliğiyle adlandırılmasına yönelik işaretler:

İlgili maddenin bu fıkrası gereği, tescil edilmesi istenen mal ile mal için kullanmak istenen markanın aynı isme sahip olması marka başvurusunun reddi ile sonuçlanabilmektedir. Şöyle ki; bir kumandaya marka olarak “kumanda” ismi verilemez.

• Ayırdı önleyecek nitelikteki önceki tescil başvurusu veya bu yöndeki işaretler:

Bahse konu marka başvurundan daha önceki bir tarihte yapılmış ve tescili sağlanmış olan bir markanın bulunması halinde sonraki marka başvurusu mutlak ret sebepleri varlığı nedeniyle reddedilecektir. Örnek vermek gerekirse başvurudan önce AEY Legal markası alınmışsa daha sonrasında aey legal şeklinde bir marka başvurusu reddedilecektir. 

• Ticari alanda geniş bir kitle tarafından kullanılan ya da muayyen bir meslek, sanat ya da tecim grubuna ait bir kavramı içeren işaretler:

Avukat, diş hekimi, doktor şeklinde kelimeler için yapılacak marka başvuruları bu madde kapsamındadır. Gerçek veya tüzel kişilerin ortak kullanımına ait, muayyen meslek sanat veya ticari gruba mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaretler mutlak ret sebepleri arasında sayılacaktır.

• Malın doğası gereği ortaya çıkan haline münhasır özelliklerini içeren her türlü işaret:

Saat şekil itibariyle ve işlevinin niteliğine bakıldığında zamanı göstermeye yarayan bir araçtır. Bu sebeple herhangi bir saat ürünün marka seçiminde “saat” kullanılmasına izin verilmeyecektir.

• Mal ya da hizmete ilişkin olarak niteliklerinde halkı yanıltıcı olabilecek işaretler: 

Marka başvurusu olarak “Altından” şeklinde başvurulan bir tescilde halkın nazarında, satılacak malların altın hammaddesi kullanılarak yapılacağı yönünde değerlendirmeler yapılabileceğinden bu başvuru reddedilecektir.  

• Paris Sözleşmesinin 2. mükerrer 6. maddesi uyarınca reddedilecek işaretler:

Ülke bayrakları ve para birimleri gibi marka başvurulara reddedilecektir. Mutlak ret sebepleri arasında ülke ve bunlara özgü belirgin işaret yasak tutulmuştur.

• Paris Sözleşmesinin 2. mükerrer 6. maddesi dışındaki halka mal edilmiş diğer işaretler:

Sırp, Türk gibi millet sembolleri.

• Dini sembol ve ritüeller içeren işaretler: 

Kuran, cami, İncil, papaz vs.

• Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı olan işaretler: 

Uyuşturucu vs.

• Tescilli olmak kaydıyla bu coğrafi işaretten oluşan ya da bunları içeren işaretler:

Trabzon hurması, antep baklavası vs.

Mutlak ret sebepleri; hakkında tescil başvurusunda bulunulmuş bir işaretin, amme düzeni ve amme yararına ait bir karar almak üzere yetkili kılınmış resmi kurum olan, Türk Patent Enstitüsü tarafınca re’sen kendiliğinden gözetilen, bu çerçevede alakalı kişilerin itiraz başvurularına gereksinim duyulmayan ve işaretin marka olarak tesciline kesin bir halde engel olan tahdidi nedenlerdir. Bu nedenler işaretin marka oluşturabilme yetenekleri ile sıkı sıkıya bağlıdır. Mutlak ret sebepleri içinde sayılan işaretler nispi ret sebeplerinde olduğu gibi üzerlerinde bir başkasının hakkı olduğu nedeni öne sürülerek değil, vasıf ve özellikleri itibariyle herkesin başvurusuna kapalı tutulmuş yani bir diğer ifadeyle mutlak anlamda yasaklanmış olan işaretlerdir. Bu nedenler, herhangi bir ayırt etme gücü olmayan ve tecim alanında her insanın kullanımına aleni tutulması ihtiyaç duyulan işaretler ile halkı yanıltıcı, amme düzenine, topluluğun dini değerlerine aykırı düşen işaretlerin marka olarak tescil edilmesi önleme amacı gütmektedir. Bu nitelikleri nedeniyle mutlak ret sebepleri, direkt olarak topluluğun genel menfaatleriyle alakalı olup, işaretin niteliğinden meydana gelen bu itirazlardan feragat edilemez. 

Belirtmek icap eder ki, TPE tarafınca re ‘sen araştırma yükümlülüğünün bulunması, alakalı kişilerin itiraz etme haklarını ortadan kaldırmamaktadır. Söz konusu itiraz hakkına ait olarak MarKHK m. 35’de, tescil başvurusu yapılma markanın mutlak ret sebepleri çerçevesinde tescil edilmemesi gerektiğine ait itirazların, alakalı kişiler tarafınca marka başvurusunun yayınından itibaren üç ay içinde yapılacağı hükme bağlanmıştır. Ayrıca mutlak ret sebeplerinden sayılan işaretin marka olarak tescil edilmesi halinde de hükümsüzlük davası açma hakkı tanınmıştır. Mutlak ret sebepleri, TPE tarafınca re’sen dikkate alınacağı benzer biçimde uyuşmazlığın yargıya taşınması halinde de mahkemelerce re’sen incelenecektir. Çünkü mutlak ret sebepleri bir def’i olmayıp bir itiraz sebebidir.

Mutlak Ret Sebepleri ve Nispi Ret Sebepleri Arasındaki Farklar

Nispi ret sebeplerinden farklı olarak mutlak ret sebepleri mahkeme ve kurumlarca kendiliğinden gözetilir ve üçüncü bireyin bir hakkı olması gerekmez. Nispi ret nedenlerinde ise öncelik hakkı olan bir üçüncü şahıs yalnızca bunu öne sürdüğü ve konu ile alakası olduğu vakit tescili önleyebilir. 

Mutlak ret sebepleri ile nispi ret sebepleri arasındaki temel fark; mahkeme ve TPE mutlak ret nedenlerini re’sen nazara almak zorundayken, nispi ret sebeplerinin mahkeme ya da TPE şeklinde yetkili makamlar tarafınca re’sen nazara alımının mümkün olmamasıdır. Başka bir ifadeyle, nispi ret sebepleri bunda hukuki yararı olan gerçek hak sahibi üçüncü şahıs yahut kişiler tarafınca ileri sürülmelidir ki, resmi makamlar bu nedenleri dikkate alabilsin.

Mutlak ret sebepleri, marka olarak seçilen işaretin vasıf ve özelliğinden uluslararası anlaşmalardaki zorunluluklardan, amme menfaati ve ahlaka adaba aykırılıktan doğabilir. Bu sebeple mutlak ret sebepleri re’sen dikkate alınırlar. Buna mukabil nispi ret sebepleri marka olarak seçilen işaret üstünde üçüncü bireyin herhangi bir hakkı bulunması sebebine dayanır.