İçindekiler
Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 134. maddesinde düzenlenmiş olup bu kanun kapsamında belirtilen koruma tedbirleri arasında yer almaktadır. Bu yazımızda sizlere bilgisayar, bilgisayar programları ve kütükleri ile bu koruma tedbirinin uygulanması usulü ve koşulları hakkında bilgi sunacağız.
Bilgisayar, Bilgisayar Programları ve Bilgisayar Kütükleri
Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle işlenen suçlarda failler artlarında dijital deliller bırakabilmektedir. Dijital diğer bir adıyla elektronik deliller, bir elektronik araç üzerinde saklanan veya bu araçlar vasıtasıyla iletilen ve soruşturma açısından değeri olan bilgi ve veriler olarak tanımlanmaktadır. Bu deliller ceza muhakemesi sürecinde teknik ekiplerce analiz edilmek suretiyle incelenmektedir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve Kütüklerinde Arama, Kopyalama ve El Koyma başlıklı 134. maddesinde bu tedbirin konusunun bilgisayarlar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütükleri olacağı hüküm altına alınmıştır.
Bilgisayar genel olarak “çok sayıda aritmetiksel veya mantıksal işlemlerden oluşan bir işi, önceden verilmiş bir programa göre yapıp sonuçlandıran elektronik araç, elektronik beyin” olarak tanımlanmaktadır. Bilgisayar programları ise, bilgisayarın belirli işlemleri yerine getirebilmesi için belirli bir düzen ve kurallarla oluşturulmuş komutlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun yanı sıra bilgisayar kütükleri ise bilgisayar dosyaları olarak sabit ya da taşınabilir nitelikte verilerin saklandığı, genellikle dayanıklı ve uzun ömürlü depolama aracı olarak değerlendirilmektedir.
Tedbire İlişkin Genel Bilgiler
Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma koruma tedbiri 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun aynı başlıklı 134. maddesinde hüküm altına alınmıştır. İlgili hüküm uyarınca “bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkanının bulunamayacak olması halinde, hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, bu bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılmasına, bu kayıtların çözülerek metin haline getirilmesine karar verilir.
Cumhuriyet savcısı tarafından verilen kararlar 24 saat içinde hakim onayına sunulacaktır. Hakim koruma tedbirine ilişkin kararını en geç 24 saat içinde verecektir. Sürenin dolması veya hakim tarafından aksine karar verilmesi halinde çıkarılan kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhal imha edilmelidir.”
Hükümden de anlaşıldığı üzere bu koruma tedbiri şüpheliye karşı uygulanacaktır. Bu kapsamda gerçekleştirilecek arama, kopyalama ve el koyma yalnızca failin kullandığı bilgisayarda fiziki olarak mevcut olan veriler hakkında, şüphelinin kullanımında olan cihazlardan erişim bulunması ve verilerin yurt içinde depolanmış olması halinde gerçekleştirilebilecektir.
Bu tedbir ayrıca yalnızca bir suç kapsamında yapılan soruşturma aşamasında uygulanacaktır. Soruşturma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun Tanımlar başlıklı 2. Maddesinin (1) numaralı fıkrasının (e) bendinde tanımlanmıştır. İlgili tanım uyarınca soruşturma, yetkili makamlarca suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlayacak olup arama, kopyalama ve el koyma tedbiri kapsamında soruşturmanın başlangıcından önce soruşturmanın başlatılıp başlatılmayacağına ilişkin karar vermek amacıyla bu tedbirin uygulanması mümkün değildir. Soruşturmanın idari veya disiplin soruşturması olması halinde de bu koruma tedbirine başvurulamayacaktır.
Bu koruma tedbirinin uygulanması bakımında soruşturma konusu suç yönünden 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ilgili maddelerinde herhangi bir belirlemeye gidilmemiştir. Bu sebeple alt sınır fark etmeksizin koruma tedbiri her suçun soruşturma evresinde uygulanabilecektir.
Tedbirin Usulü ve Koşulları
Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma koruma tedbirinin uygulanabilmesi için ilk olarak somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı aranacaktır. Burada somut delillerden kasıt kuvvetli şüpheyi meydana getiren subjektif tahminlerin yanısıra maddi olguları yansıtan delillerdir. Bu koruma tedbirinin uygulanmasıyla bağlantılı olarak ortaya konulacak arama kararında bu somut delillerin neler olduğu açıkça belirtilmelidir.
Yine bu koruma tedbirinin uygulanması için başka surette delil elde etme imkanı bulunmamalıdır. Buradan hareketle anlaşılmaktadır ki bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma koruma tedbirine son çare olarak başvurulması gerekmektedir. Cumhuriyet savcısı soruşturma konusu suçun delili niteliğindeki belli verilere ancak ve ancak bilişim sistemlerinde yapılacak aramayla ulaşabilecek olmalıdır.
Hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde cumhuriyet savcısı kararıyla bu koruma tedbiri uygulanabilmektedir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından şüphelinin kullandığı bilgisayar, bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde araması yapılmasına, bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılmasına, bu kayıtların çözülerek metin haline getirilmesine karar verilebilecektir. Ancak Cumhuriyet savcısı tarafından verilen kararların yirmi dört saat içinde hakim onayına sunulması gerekecektir. Adli aramalar bakımında gecikmesinde sakınca bulunan haller; derhal işlem yapılmadığı takdirde suçun iz, eser emare ve delillerinin kaybolması veya şüphelinin kaçması veya kimliğinin tespit edilememesi ihtimalinin ortaya çıkması ve gerektiğinde hakimden karar almak için vakit bulunamaması hali olarak açıklanmıştır.
Tedbirin Şartları
Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma koruma tedbiri yönünde cihazlara el konulabilmesinin şartları ise 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 134. Maddesinin (2) numaralı fıkrasında gösterilmiştir. İlgili hüküm uyarınca bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerine şifrenin çözülememesinden dolayı girilememesi veya gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması ya da işlemin uzun sürecek olması halinde çözümün yapılabilmesi ve gerekli kopyaların alınabilmesi adına, bu araç ve gereçlere el konulabilecektir. Şifrenin çözümünün yapılması ve gerekli kopyaların alınması halinde, el konulan cihazlar gecikmeksizin iade edilecektir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda el koymanın ne kadar süreceğine ilişkin bir sınırlama öngörülmemiş olup bu bir bilirkişi incelemesi olacağından bilirkişiliğe ilişkin hükümler uygulama alanı bulacaktır. Bu inceleme üç ayı geçemeyecek, kendisini atayan merciin gerekçeli kararıyla üç ay daha uzatılabilecektir.
Usule İlişkin Diğer Açıklamalar
Yukarıda belirtmiş olduğumuz üzere bu koruma tedbirinin hukuka uygun bir şekilde yerine getirilebilmesi için usule ilişkin bir dizi kural takip edilmelidir. Bu kuralların ilki bilişim sistemlerinde arama, kopyalama ve el koyma sırasında delil toplanması için olay yerinde adli bilişim uzmanının bulunmasıdır. Çünkü dijital verilerin, bilişim sistemlerinin incelenmesi sırasında yanlış bir işlem sonucu yok olması veya zarar görmesi olasılığı yüksektir.
Usule ilişkin diğer bir kural ise bu verilerin arama yapılan yerde kopyalanmasıdır. Şüphelinin kullandığı bilişim sistemi olduğu yerde bırakılacak olup kolluk güçleri veri taşıyıcısını veya sistemin aslını almayacaktır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 134. maddesinin (5) numaralı fıkrası uyarınca kopyası alınan veriler kağıda yazdırılarak bu husus tutanağa kaydedilecek ve ilgililer tarafından imza altına alınacaktır.
El koyma halinde ise 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 134. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamında bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine el koyma işlemi sırasında sistemdeki bütün veriler yedeklenmelidir. Yine burada alınacak yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline bu yedek verilecek ve bu husus tutanağa geçirilerek imzalanacaktır.
Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden “Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve Kütüklerinde Arama, Kopyalama ve El Koyma” konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. “Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve Kütüklerinde Arama, Kopyalama ve El Koyma” konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
