İnternet Alan Adları Uyuşmazlıkları ve Çözümü

İnternet alan adları uyuşmazlıkları internetin dünyada yaygınlaşmasıyla artmış ve çözülmesi gereken sorunlardan biri haline gelmiştir.

İnternet Alan Adları (Domain Name)

Alan adları kullanıcılarca daha kolay hatırlanması için 1980’li yıllardan itibaren kullanılmaya başlanmıştır. Domain (Alan) adları harflerden ve sayılardan oluşmakta olup IP adreslerinin birbirleriyle eşleştirilmesini sağlayan alan adı sistemi ile kullanılmaya başlanmıştır.

Alan adı, belirli bir sunucuya ya da bilgisayara ait IP adresini tanımlamaktadır. DNS sayesinde internet kullanıcıları web tarayıcısına girilen alan adı ile ilgili IP adresine yönlendirilmektedir. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nda alan adı internet üzerinde bulunan bilgisayar ve internet sitelerinin adresini belirlemek için kullanılan internet protokol numarasını tanımlayan adlar olarak tanımlanmıştır.

Türkiye’de alan adı tahsisinde alan adı uzantısına göre serbest tahsis modeli ve kısıtlayıcı tahsis modelleri uygulanmaktadır. Bazı uzantılı alan adları ancak kendisine başvurulduğunda hak sahipliğinin ispatlanması üzerine tahsis edilebilmektedir. Bazı diğer tr uzantılı alan adları içinse (web.tr, gen.tr) serbest tahsis modeli uyarınca kayıt yapılabilmektedir. Kısıtlı tahsis modelinde hak sahipliğinin ispatı sebebiyle internet alan adları uyuşmazlıklarına rastlanması ihtimali serbest tahsis modeline nazaran çok daha azdır.

2013 yılında Resmî Gazete’de yayınlanan İnternet Alan Adları Tebliğ’i uyarınca “com.tr, net.tr, org.tr” ilk gelen alır kuralı uyarınca serbest tahsis modeli ile tahsis edilmektedir. Tebliğ’in 8’inci maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca belgesiz alan adı tahsisi “ilk gelen ilk alır” kuralının geçerli olduğu tahsislerdendir. İlk gelenin tespitinde, alan adı başvurusunun TRABİS’e ulaştığı zaman kaydı esas alınacaktır.

Belgeli alan adı tahsislerindeyse, ilgili bilgi ve/veya belgelerin başvuru sahibi tarafından kayıt kuruluşuna verilmesi ve bu bilgi ve/veya belgelerin TRABİS’e ulaştırılması gerekmektedir. Bu alan adları “.av, .bel, .dr, .edu, .gov, .pol, .k12, .tsk, .kep” olarak sıralanabilecektir. Kayıt kuruluşları tarafından TRABİS üzerinden başvuru işlemlerini tam ve doğru olarak tamamladıkları ve ücretini ödedikleri alan adlarının başvuru sahiplerine tahsisi tamamlanacaktır. Alan adı bir defada en az bir en fazla 5 yıl süre için tahsis edilebilecektir.

İnternet Alan Adları Uyuşmazlıkları

İnternet alan adları uyuşmazlıklarının temeli “ilk gelen alır” politikasıdır. Alan adı ihlalleri genel olarak bu ilkenin somut şartlardaki yansımalarıyla vuku bulur. Serbest tahsis ve yarı serbest tahsis modellerinde uygulanan “ilk gelen alır” politikası uyarınca kişi, başka kişilerce tescil edilmiş bir marka adının ilk başvuranı olması halinde alan adını kendisi adına tahsis ettirebilecektir. Bu noktada “ilk gelen alır” politikasının uygulanması hususunda kötü niyetli tahsisler ortaya çıkmaktadır. Örneğin; alan adlarıyla marka arasındaki farklılıklar alan adlarında uyuşmazlığa sebep olabilecektir.

Alan adı uyuşmazlıklarına sebep olacak hareket türlerinin ilki alan adı karaborsacılığı (cybersquatting)dır. Kişi burada kötü niyetli bir biçimde yasal olarak ilgisi bulunmayan marka, şirket adını, ünlü ismi vb. tanımlayıcı niteliği bulunan isimleri alan adı olarak tahsis ettirmektedir.  Burada alan adı karaborsacılığı yapan kişinin amacı ilgili alan adını marka sahibine ya da üçüncü bir kişiye yüksek fiyattan satmak, markanın tanınırlığı haksız kazanç sağlayabilmek veya yalnızca marka adını elinde bulundurarak başkalarının o alan adını tahsis etmesini engellemek olabilir. Marka veya şirket bu amaçlar dahilinde internet ortamını kullanamamaları sebebiyle olumsuz etkilenebilecektir.

İkinci uyuşmazlığa sebep olacak durum ise klavye korsanlığı (typosquatting)dir. Burada tanınan internet sitelerinin adları eksik harf veya küçük değişikliklerle değiştirilmektedir. Burada internet sitesi ziyareti sağlanarak bu sitelere sağlanan ziyaretlerden para kazanılmaktadır.

Üçüncü olarak uyuşmazlığa sebep olacak durumlardan biri ise tersine alan adı gaspıdır. Burada marka sahibi alan adına veya markaya ilişkin mevcut düzenlemeleri kullanarak meşru bir şekilde uyuşmazlığa konu alan adını kendi adına tahsis ettirmeye çalışmaktadır.

Alan adı uyuşmazlıklarının çözümünde taraflar mahkemeye başvurabilecek ya da o alan adına ilişkin alternatif bir uyuşmazlık çözüm yolu varsa bu yola başvurabilecektir. Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri mahkemelere göre daha hızlı ve ucuzdur. Mahkemede görülecek birkaç senelik yargılamaların aksine alternatif çözüm mekanizmalarında uyuşmazlıklar günler içerisinde çözümlenmektedir. Alan adı sahibi ile şikayetçinin farklı ülkelerde olması açısından mahkemeler ile karşılaştırıldığında daha çözüm odaklı ve pratik sonuçlar elde edilmektedir. Ancak hakem tarafından verilen kararlar, mahkeme kararı ilen değiştirilebilecektir. Taraflar hakem yargılaması devam ederken mahkemeye başvurarak ayrıca dava süreci yürütebilecektir.

İnternet Alan Adları Yönetmeliği Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması başlıklı 23’üncü maddesi uyarınca alan adı ile ilgili ihtilaflar alternatif olarak Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları (UÇHS) tarafından işletilen uyuşmazlık çözüm mekanizması vasıtasıyla çözülecektir.

24’üncü madde uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcılarının taşıması gereken asgari nitelikleri, uyması gereken kuralları ve diğer hususları tespit edecek ve bunları internet sitesinden ve gerek olduğu hallerde diğer araçlarla kamuoyuna duyuracaktır.

Uyuşmazlık çözüm mekanizmasına başvuru için;

• İhtilaf konusu alan adının, sahip olunan ya da ticarette kullanılan marka, ticaret unvanı, işletme adı ya da diğer tanıtıcı işaretlerle benzer ya da aynı olması,
• Alan adını tahsis ettiren tarafın bu alan adı hakkında yasal bir hakkı ya da bağlantısının olmaması,
• Bu alan adının alan adı sahibi tarafından kötü niyetle tahsis ettirilmesi veya kullanılması

Gerekmektedir. Bu üç şartın gerçekleştiğini iddia eden şikayetçi uyuşmazlığın çözümü için Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcılarından birini tercih ederek başvurusunu yapacaktır. Başvurulan Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcı kesin bir karar bildirene dek aynı hususta başka bir Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcısına başvurulamayacaktır.

Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıların nezdinde görev yapacak hakemlerin fikri mülkiyet hakları hukuku, telif hukuku, marka hukuku, ticaret hukuku, gerekli hallerde sosyal medya hukuku veya bilişim hukuku alanlarına uzman olması gerekmektedir. Hakemler alan adına ve taraflarına bağımsızlık ve tarafsızlıklarını gösterir yazılı beyanlarını Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcısı’na sunmalarını takiben çalışmaya başlayarak dosya üzerinden inceleme yapacaktır. Gerek görülmedikçe hakemler tarafından taraflar dinlenmeyecektir.

Hakem veya hakem heyeti yapılacak inceleme sonucunda, şikayetçi tarafın talebi doğrultusunda alan adlarının iptaline, şikayetçi tarafa devrine veya şikayetçi tarafın talebinin reddine karar verecektir. Hakem kurulu kararlarını basit çoğunlukla almakta olup çekimser oy kullanamamaktadır.

Alan adları ile ilgili işlemler ve uyuşmazlık çözüm mekanizmasının işletilmesiyle ilgili işlemler ücret karşılığında gerçekleştirilmektir. Alan adı tahsis ve yenilemeye ilişkin ücretler kayıt kuruluşları tarafından Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na ödenecektir.

WIPO- Alan Adı Uyuşmazlıkları

WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü) bünyesinde yer alan Tahkim ve Arabuluculuk Merkezi alan adı uyuşmazlıklarının çözümünde başvurulabilecek mercilerden biridir. WIPO nezdinde tahkim ve arabuluculuk merkezine üç tip ihlalin gerçekleşmesiyle birlikte başvuruda bulunulabilecektir:

1. Şikâyet eden kişinin üzerinde hakkı olan marka veya servis markası ile aynı veya ayırt edilemeyecek derecede benzer olması
2. Şikâyet edilenin alan adları üzerinde herhangi bir hakkı veya meşru menfaatinin bulunmaması
3. Alan adının kötü niyetle tescil edilmiş olması ve kötü niyetle kullanılması

Hak sahipleri yukarıda açıklanan ihlallerden biri veya birkaçının gerçekleşmesiyle şikâyet başvuru formu doldurmak suretiyle, dilekçeye eklenecek kapak sayfası ve ek dokümanlarla WIPO’ya başvuruda bulunabilecektir.

Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden internet alan adları uyuşmazlıkları konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. İnternet alan adları uyuşmazlıkları konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuz ile iletişime geçebilirsiniz.