İçindekiler
Kişilerin kendi fikri çabalarıyla ortaya koyduğu fikri ve sanatsal eserler üzerindeki haklar ve tasarruflar münhasıran eser sahibine aittir. Bu türden eserlerin başkaları tarafından eser sahibinin izni olmadan kullanılması durumunda fikir hırsızlığı ortaya çıkmaktadır.
Fikir Hırsızlığı (Korsanlığı) Nedir?
Fikir hırsızlığı bir diğer deyişle fikir korsanlığı dar anlamda orijinal fikir ve sanat eserlerinden doğrudan veya dolaylı olarak çoğaltma yapmak suretiyle meydana getirilen yeni ürünleri ifade etmektedir. Geniş anlamda fikir hırsızlığı ise telif hakkı sahibinden izin almadan ya da verilen izni aşacak şekilde eseri kullanmayı ifade etmektedir. Örnekle somutlaştıracak olursak orijinal bir kitabın kitap sahibinin izni olmadan çoğaltılması suretiyle yeni ürünler meydana getirilmesi dar anlamda fikir hırsızlığı iken bir fon müziğinin izinsiz olarak video arka planında kullanılması geniş anlamda fikir hırsızlığı sayılmaktadır.
Kişilerin yaratıcılığı ve emekleri ile ortaya koydukları eserlerin başkaları tarafından hukuka aykırı şekilde kullanılarak fikir hırsızlığı gerçekleştirilmesi durumunda bu durumu önleyici ve giderici yasal tedbirler bulunmaktadır. Fikir hırsızlığı ile mücadele doğrultusunda çeşitli hukuki ve cezai yasal düzenlemeler yanında belirli denetleyici araçlara da başvurulmaktadır. Fikri eserler üzerinde gerçekleştirilen fikir hırsızlığını önlemek amacıyla eser-hak sahipliği kontrolünü sağlayan bu araçlar; bandrol sistemi, kayıt-tescil sistemi ve sertifikalandırma sistemidir.
Fikir Hırsızlığı Cezası
Başkasının fikri ürünü olan eserlerin sahibinden izinsiz olarak çoğaltılması, kullanılması ya da verilen izni aşacak şekilde kullanılması halinde fikir hırsızlığı söz konusu olmaktadır. Aynı zamanda eser sahibinin telif hakkını da ihlal eden bu duruma karşı birtakım cezai düzenlemeler öngörülmüştür. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile düzenlenmiş olan telif hakkı ihlali halinde uygulanacak cezai hükümler fikir hırsızlığı söz konusu olduğunda da uygulanmaktadır. Kanunda belirtilen fikir hırsızlığına sebebiyet veren suçlar ve cezaları şu şekilde özetleyebiliriz:
Eser Sahibinden İzinsiz Olarak Eserin Umuma Arzedilmesi ve Yayımlanması Suçu: Başkasına ait bir eserin sahibinin rızası olmadan umuma sunulması veya yayınlanması telif hakkını ihlal ettiğinden fikir hırsızlığı sayılmaktadır. Kanundaki düzenlemeye göre bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı hak sahiplerinin yazılı izni olmadan işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan, her türlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma ileten, yayımlayan ya da hukuka aykırı olarak işlenen veya çoğaltılan eserleri satışa arz eden, satan, kiralamak veya ödünç vermek suretiyle ya da sair şekilde yayan, ticarî amaçla satın alan, ithal veya ihraç eden, kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran ya da depolayan kişi hakkında 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunmaktadır.
Başkasına Ait Esere Kendi Eseri Gibi İsim Koyma Suçu: Fikri çaba sonucu ortaya konmuş ürünlere isim verilmesi eser sahibine tanınmış yetki ve haklardan biridir. Aksi halde kendisine ait olmayan bir esere isim konulması fikir hırsızlığına neden olmaktadır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki ilgili düzenlemeye göre başkasına ait esere, kendi eseri olarak ad koyan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılmaktadır. Bu fiilin dağıtmak veya yayımlamak suretiyle işlenmesi hâlinde ise hapis cezasının üst sınırı beş yıl olup, adlî para cezasına hükmolunmamaktadır.
Kaynak Göstermeme veya Yanıltıcı, Yetersiz Kaynak Gösterme Suçu: Bir eserden alıntı yapıldığında eser sahibinin eser üzerindeki emeğini göz ardı etmemek ve kime ait olduğunu belirtmek maksadıyla kaynak gösterilmesi zorunludur. Bu zorunluluğa rağmen bir eserden kaynak göstermeden iktibasta bulunan kişi 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılmaktadır. Bir eserle ilgili olarak yetersiz, yanlış veya aldatıcı nitelikte kaynak gösterilmesi halinde ise altı aya kadar hapis cezası öngörülmüştür.
Yukarıda sayılanlar dışında alenileşmemiş bir eserin muhtevası hakkında kamuoyuna açıklamada bulunma suçu işlenmesi halinde fikir hırsızlığı gerçekleşecek ve bu suçu işleyenler hakkında 6 aya kadar hapis cezası ile cezalandırılacaktır. Tanınmış bir kimsenin adını kullanarak eser çoğaltma, dağıtma ve yayımlama suçunun işlenmesi halinde ise bahsi geçen fiilleri işleyenler üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılmaktadır.
Kanunda sayılan fiillerin gerçekleşmesiyle birlikte ortaya çıkan fikir hırsızlığı halinde açılacak ceza davalarında görevli mahkeme Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemeleridir.
Telif Haklarının İhlali Fikir ve Ürün Hırsızlığına Girer Mi?
Telif hakkı, fikri emek yoğunluklu olan ve sahibinden kişisel izler barındıran, somut varlık kazanmış fikri ve sanatsal eserler üzerinde eser sahibine tanınan hakkı ifade etmektedir. Eserin meydana gelmesiyle birlikte doğan telif hakkı yalnızca eser sahibine tanınmıştır. Münhasıran eser sahibine tanınmış bu hakkın ihlal edilmesi örneğin henüz yayınlanmamış bir kitabın izinsiz olarak çalınması ve yayınlanması durumunda hem fikir hırsızlığı hem de bu kitap somut bir varlık olduğundan ürün hırsızlığı gündeme gelmektedir. Ayrıca 1886 tarihli Bern Sözleşmesinden beri telif haklarının ihlali fikir hırsızlığı (korsanlık) olarak adlandırılmaktadır. Bu nedenle telif haklarının ihlalinin her zaman fikir hırsızlığına girdiğini ve somut varlık kazanan eserin çalınması gibi durumlarda da ürün hırsızlığı kapsamına girdiğini söylemek mümkündür.
Fikri Haklar Avukatı
Fikri haklar kişilerin meydana getirdikleri eserler üzerindeki düşünce ve sanat kabiliyetleriyle ilişkili olan ve bu konuda eser sahibine koruma sağlayan bir haktır. Bu alanla ilgilenen ve derin bilgisi olan avukatlar ise fikri haklar avukatı olarak nitelendirilmektedir. Fikri haklar avukatı özellikle fikri mülkiyet hukukunda deneyimli ve değişen mevzuata, her geçen gün fikri haklar alanında artan yeniliklere uyum sağlayabilen avukatlardır. Nitekim fikri haklar avukatları gerçek veya tüzel kişi olan müvekkillerine sahip oldukları fikri hakları konusunda hukuki bilgi ve destek vermektedirler. Aynı zamanda müvekkillerine telif haklarının korunması ve ticari sınırları ile ilgili hukuki destek sağlamak, fikir hırsızlığı halinde bu durumu sonlandırmak ve oluşan zararları tazmin ettirmek üzere vekillik yapmak, fikri haklar ile ilgili uyuşmazlıklarından doğan davaların takibini gerçekleştirmek gibi hizmetler sunmaktadır.
Sizden bir iz taşıyan özgün eserleriniz üzerindeki telif haklarınızın ihlal edildiğini düşünüyorsanız alanında en iyi fikri haklar avukatı ve telif avukatı bulunduran hukuk büromuz ile iletişime geçebilirsiniz.
