Telif Hukuku

Eser Sahibinin Ölümü: Telif Hakları ve Mirasçılar

Yazar 11 Ekim 2023Kasım 13th, 2026No Comments12 dakikalık okuma
Eser Sahibinin Ölümü

Eser sahibinin ölümü, terekede bulunan mali hakların mirasçılara geçmesine yol açar. Manevi haklar miras kalmaz; kanunun belirlediği kişiler, belirli yetkileri ölümden sonra kullanabilir. Mali hakların koruması kural olarak ölümden sonra 70 yıl sürer. Eseri kimin yayımlayabileceği ise önceki sözleşmelere, miras ortaklığının durumuna ve kullanım biçimine göre belirlenir.

Eser Sahibinin Ölümü Halinde Telif Hakkı Mirasçılara Geçer Mi?

Eser sahibinin ölümü halinde mirasçılara, ölenin malvarlığında bulunan ve koruması süren mali haklar geçer. Telif hakkının mirasçılara geçmesi, kitabın yeni baskısından ya da bir bestenin kullanımından ekonomik olarak kimin yararlanabileceğini belirler. Eseri ilk kez kamuya sunma veya eser sahibinin adını belirtme biçimine ilişkin yetkiler ise farklı kurallara bağlıdır. Eser sahibinin mali ve manevi hakları arasındaki bu ayrım, ölümden sonra kimin hangi sıfatla hareket edeceğini de belirler.

Kanun, mirasın parçası olan hak grubunu açıkça belirlemiştir:

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, m.63/1: "Bu Kanunun tanıdığı mali haklar miras yolu ile intikal eder."

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında yeni bir çeviriye izin vermek işleme, kitabın nüshalarını basmak çoğaltma, bu nüshaları satışa çıkarmak yayma hakkıyla ilgilidir. Eserin sahnede oynanması temsil, internet üzerinden erişime sunulması ise kullanım biçimine göre umuma iletim hakkını ilgilendirebilir. Aynı kişinin terekesinde bir eser için çoğaltma ve yayma hakları, başka bir eser için yalnız işleme hakkı bulunabilir. Bu farkı çoğu zaman eser sahibinin sağlığında imzaladığı sözleşmeler ortaya çıkarır.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m.599 uyarınca miras, ölümle ve kanun gereği kazanılır. Ölümden önce satılan nüshalar için doğmuş fakat ödenmemiş telif alacağı da bir tereke kalemi olabilir. Bu alacağın tutarı, önceki satış ve ödeme kayıtlarına göre belirlenir. Ölümden sonra yapılacak bir baskının bedeli ise yeni baskıya hangi sözleşmenin izin verdiğine ve ödeme hükmünün o baskıyı kapsayıp kapsamadığına bağlıdır. İlk alacak için satış hesabı, sonraki baskı içinse önce izin ve bedel hükmü aranır.

Eser sahibi, FSEK m.63/2 ve TMK m.514 uyarınca mali hakları hakkında vasiyetname veya miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir. Terekenin tamamı veya bir oranı için mirasçı atanması ile yalnız belirli bir eserin mali hakkının vasiyet edilmesi farklı sonuç doğurur. TMK m.516 ve 517 bu ayrımın dayanağıdır. Belirli bir kitabın yayma hakkı kendisine bırakılan kişi, bu nedenle bütün terekenin mirasçısı sıfatını kazanmaz. Daha önce düzenlenmiş bir devir belgesi, vasiyette sözü edilen hakkın ölüm tarihinde hâlâ eser sahibine ait olup olmadığını gösterebilir.

Eski Yayın Sözleşmesi Eser Sahibinin Ölümüyle Biter Mi?

Ölüm, geçerli bir devir veya kullanım iznini kendiliğinden sona erdirmez; sözleşmenin niteliği, süresi ve hükümleri kullanımın devam edip etmediğini belirler. Bir mali hak sağlığında geçerli olarak devredildiyse devredilen kapsam içinde terekeye giren bir hak kalmaz. Ruhsatta ise hak eser sahibinin malvarlığında kalabilir, ancak mirasçılar hakkı mevcut kullanım izniyle birlikte kazanır. FSEK m.48, hakkın kendisinin devri ile yalnız kullanım yetkisinin bırakılmasını bu şekilde ayırır.

Bir yayınevi basılı yayın için üç yıllık izin almış olsun. Yazar ikinci yılda ölürse izin sırf bu sebeple kısalmaz. Yayınevi kitabı seslendirmek istediğinde ise ilk sözleşmede hangi hakları aldığını belirlemek gerekir. Sözleşmenin başlığı, ödeme yapılmış olması veya eserin bir kopyasının teslimi, sesli sürümün kapsam içinde olduğunu göstermez. FSEK, hak zincirinin hangi belgeyle kurulacağını düzenler:

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, m.52: "Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır."

İznin sınırları aynı eserin farklı kullanımlarında da önem taşır. Bir yayınevi ilk baskının kalan nüshalarını satma yetkisine sahipken yeni baskı için yeniden izin gerekebilir. Yetkinin kapsamı, ilk anlaşmanın yalnızca belli sayıda nüshayı mı yoksa belirli bir süre içindeki baskıları mı kapsadığına göre değişir. Mirasçılara her iki işlem için aynı sözleşme gösterilse de inceleme, eldeki nüshaların satışına mı yoksa yeniden çoğaltmaya mı izin arandığına göre yapılır.

Bir yayıncının iznini başka bir şirkete aktarması da önceki sözleşmeyle birlikte okunur. FSEK m.49, mali hakkı veya ruhsatı eser sahibinden ya da mirasçılarından edinen kimsenin sonraki devrinde yazılı muvafakat arar. Biri eserin ölümden önceki kullanımını, diğeri bugünkü yayını açıklayan iki belge, ancak eser adı, hak türü ve kullanım kapsamı bakımından birbirine uyuyorsa kesintisiz bir hak zincirinden söz edilebilir. Telif haklarının devri ve telif sözleşmesi bu noktada yeni izni kimin verebileceğini belirlemek için önem taşır.

Bir tablonun alıcısı veya el yazmasının mirasçısı, fiziki nüsha üzerinde mülkiyet sahibi olabilir. FSEK m.57 uyarınca, aksi kararlaştırılmadıkça nüsha mülkiyetinin devri fikrî hakların devrini içermez. Tabloyu elinde bulundurmak onun fotoğrafını ticari bir ürün üzerine çoğaltma yetkisini; el yazmasını saklamak ise dijital baskı iznini kendiliğinden vermez. Tabloyu sergilemek ile fotoğrafını ticari üründe kullanmak için gereken yetkiler, satış belgesi ve varsa ayrı telif sözleşmesi üzerinden ayrıştırılır.

Birden Fazla Mirasçı Varsa Yeni Baskıya Kim İzin Verebilir?

Mali hak paylaşılmamış terekeye aitse yeni baskı için kural olarak mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir. TMK m.640’a göre, birden fazla mirasçı varsa mirasın geçmesinden paylaşmaya kadar bir miras ortaklığı oluşur. Mirasçılar, temsil ve yönetim yetkisine ilişkin istisnalar saklı olmak üzere haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler. Mirasçılık belgesindeki oran terekeye katılımı gösterir. Kitabın baskı izni açısından ise yayınevi, mirasçıların ortak kararına veya yetkili temsilcinin işlemi yapmasına dayanır.

Ortaklık, mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesince atanacak bir temsilci aracılığıyla da hareket edebilir. FSEK m.65’teki eski Medeni Kanun atfı, yürürlükteki TMK m.640/3’teki temsil düzeniyle birlikte okunur. FSEK’in özel hükmü, terekeye giren mali haklar üzerinde işlem yapacak temsilcinin mirasçıların kararını almasını arar. Örneğin alacakların takibi için atanan temsilcinin bir romanın görsel uyarlama haklarını devretmesi gündeme gelirse, mahkemece verilen yetkinin kapsamı ve mirasçıların kararı önem kazanır.

Tereke adına parasal talep ileri sürülmesi de temsil sorununu doğurabilir. Bir müzik eserinin albümde kullanılması nedeniyle bazı mirasçıların mali ve manevi taleplerde bulunduğu uyuşmazlıkta Yargıtay, mali hakka ilişkin istem için dava dışında kalan mirasçıların durumunun araştırılması gerektiğini belirtmiştir:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2012/7048, K. 2013/7606, T. 18.04.2013: "[…] mali haklara ilişkin talep haklarını ileri sürmeleri açısından mirasçılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı mevcut olup […]"

Daire, manevi yetkiyi kanunun saydığı kişilerin kendi adına kullanabilmesi ile terekeye ait mali bedelin talep edilmesini ayrı değerlendirmiştir. Mali istem yönünden, diğer mirasçıların muvafakatinin alınması veya miras ortaklığına temsilci atanması yoluyla taraf teşkilindeki eksikliğin giderilmesini aramıştır. Kararın bu kısmı, hakların henüz paylaşılmadığı bir terekeye ait bedel istemiyle ilgilidir. Geçerli paylaşım sonucunda hak bir mirasçıya bırakılmışsa, paylaşım belgesi talebin hangi hak sahibi tarafından ileri sürüleceğini değiştirebilir.

TMK m.640/4 ise her mirasçıya tereke haklarının korunmasını isteme imkânı tanır; sağlanan korumadan bütün mirasçılar yararlanır. Devam eden bir ihlal nedeniyle geçici koruma istenmesi, terekeye ait bedelin belirli bir mirasçıya ödenmesinden farklı bir hukuki işlev görür.

Manevi Hakları Eser Sahibinin Ölümünden Sonra Kim Kullanabilir?

Manevi hakları kullanma yetkisi, ölümden sonra FSEK m.19’da düzenlenen sıra ve koşullara göre belirlenir. Bir yazarın arşivinden yayımlanmamış bir metin çıktığında ilk soru, yazarın bu metin hakkında ne söylediğidir. Yazılı bir not, metnin yayımlanıp yayımlanmayacağını, hangi adla çıkacağını veya bu kararı kime bıraktığını gösterebilir. Belgenin neye izin verdiği kendi metninden anlaşılır.

FSEK m.19/1, m.14 ve 15’in birinci fıkralarındaki umuma arz ve adın belirtilmesi yetkilerinin kullanımına ilişkindir. Eser sahibi kullanım biçimini belirlememiş ve konuyu birine bırakmamışsa yetki vasiyeti yerine getirme görevlisine aittir. Böyle bir görevli yoksa kanun sırasıyla sağ kalan eş ile çocukları ve atanmış mirasçıları, ardından anne ve babayı, sonra kardeşleri sayar. Sıra, miras paylarının hesabından farklı bir soruya cevap verir: Eser sahibinin iradesine uygun yayın biçimini kim belirleyebilir?

FSEK m.19/2 ayrı bir yetki tanır. Birinci fıkrada sayılan kişiler, m.14, 15 ve 16’nın üçüncü fıkralarındaki hakları ölümden itibaren 70 yıl kendi adlarına kullanabilirler. Bunlar, eser sahibinin şeref ve itibarını zedeleyen sunuma karşı koyma, eser sahipliği çekişmesinde tespit ve kanundaki eşiği karşılayan değişiklikleri önleme gibi somut yetkilerdir. Örneğin metnin takma adla çıkmasına karar vermek birinci fıkranın konusudur. Eser sahibinin itibarını zedeleyen bir yayın biçimine kendi adına karşı koymak ise ikinci fıkrada tanınan yetkidir.

Mali hakkı veya lisansı elinde bulunduran bir kişi, bu yüzden her manevi yetkiyi kullanamaz. FSEK m.19/3, yetkili kişiler yetkilerini kullanmadığında, eser sahibinden veya halefinden mali hak edinmiş kişiye, meşru menfaatini ispat etmesi koşuluyla, ilgili üçüncü fıkralardaki hakları kendi adına kullanma imkânı tanır. Örneğin bir yapımcının devraldığı hakkı gösteren sözleşme, hangi mali hakkı edindiğini açıklar. Manevi yetkiye dayanabilmesi için ise ayrıca söz konusu müdahaleyle bağlantılı meşru menfaatini ve diğer şartların gerçekleştiğini göstermesi gerekir.

Birden fazla yetkili kişi müdahale konusunda anlaşamazsa m.19/4 uyarınca mahkeme uyuşmazlığı basit yargılama usulüyle ve eser sahibinin muhtemel arzusuna en uygun biçimde çözer. Önceki baskılarda kullanılan ad veya takma ad, yayımlanma hakkındaki talimat ve yetkilendirme yazıları bu değerlendirmeye katkı sağlayabilir. Ayrıca m.19/5 uyarınca yetkili kimse bulunmazsa, var olanlar yetkilerini kullanmazsa veya ikinci fıkradaki süre dolarsa, ülke kültürü bakımından önemli görülen eserlerde Kültür ve Turizm Bakanlığı belirtilen yetkileri kendi adına kullanabilir.

Mirasçılar Manevi Tazminat İsteyebilir Mi?

FSEK m.19/2 kapsamındaki bir manevi hak ölümden sonra ihlal edilmişse, kanunun yetkili kıldığı kişiler koşulları gerçekleştiğinde kendi adlarına manevi tazminat isteyebilir. Hukuk Genel Kurulu, m.19/1 kapsamındaki yetkinin eser sahibi adına kullanılmasını, m.19/2 kapsamındaki kişisel talep yetkisinden ayırmıştır. Birinci fıkraya dayanılan durumda tecavüzün önlenmesi veya giderilmesi gündeme gelebilir; o fıkra tek başına mirasçıya FSEK m.70/1 kapsamında kendi adına manevi tazminat hakkı vermez.

Bu ayrım bir şiirin bazı dizeleri çıkarılarak ve sözlerin yeri değiştirilerek güfte olarak kullanıldığı olayda sonucu belirlemiştir. Hukuk Genel Kurulu, bilirkişi raporunun ortaya koyduğu müdahalenin eserin bütünlüğünü bozduğunu kabul etmiştir:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2008/11-368, K. 2008/393, T. 28.05.2008: "Bu açıklama itibariyle, eserin parçalanması sonucunda mahiyet ve hususiyetinin bozulduğu anlaşılmaktadır."

Kararda sonucu belirleyen, şiirin yalnızca izin alınmadan kullanılması değildir. Uzman incelemesi, dizelerin yer değiştirmesi ve şiirin parçalanması sonucunda asıl eserin niteliğinin nasıl etkilendiğini ortaya koymuştur. Kurul, bu olgular üzerinden FSEK m.16/3 ile m.19/2 arasındaki bağı kurmuş ve manevi tazminata ilişkin direnme kararını onamıştır. Bir eserin bütünüyle aynı biçimde çoğaltılması veya yayım tekniğinin gerekli kıldığı bir düzenleme, o olayda saptanan müdahaleyle aynı değerlendirmeyi gerektirmez.

Başka bir uyuşmazlıkta ise eser izinsiz yayımlanmış, ancak bilirkişi raporu eser sahibinin şeref ve itibarını ya da eserin niteliğini bozan bir değişiklik saptamamıştır. Yargıtay, bu delil karşısında m.19/2’ye dayanılarak manevi tazminata hükmedilmesini doğru bulmamıştır:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2016/3228, K. 2017/6398, T. 21.11.2017: "Mahkemece görüşüne başvurulan bilirkişiler dava konusu eserin neşri eylemi nedeniyle eser sahibinin şeref ve itibarını veya eserin mahiyet ve hususiyetini bozan bir değişiklik yapılmadığını beyan etmişlerdir."

İki nüshanın karşılaştırılması, eserin hangi bölümüne nasıl müdahale edildiğini gösterebilir. Kimin hangi yayına izin verdiği ise sözleşmelerden ve yetkilendirme belgelerinden anlaşılır. İzin zincirindeki bir kopukluk, kendi başına eserin bütünlüğünün bozulduğunu göstermez.

Ortak Eser Sahiplerinden Birinin Ölümü Payları Nasıl Etkiler?

Ortak eser sahiplerinden birinin ölümünde FSEK m.64 açısından başlıca ayrım, ölümün eser tamamlanmadan veya alenileşmeden önce mi, alenileştikten sonra mı gerçekleştiğidir. Önce eserin hukuki yapısı belirlenir. Ayrılabilir katkılarda m.9 uyarınca her kişi meydana getirdiği kısmın sahibi olabilir. Katkılar ayrılmaz bir bütün oluşturuyorsa m.10, eseri meydana getirenlerin birliğini eser sahibi sayar. İki kişinin adının kapakta görünmesi, tek başına katkıların ayrılabilir olup olmadığını açıklamaz.

Ayrılmaz bir eserin ortaklarından biri eser tamamlanmadan yahut alenileşmeden ölürse, m.64/1 uyarınca ölenin hissesi diğer eser sahipleri arasında paylaşılır. Sağ kalanlar, ölenin mirasçılarına uygun bir bedel öder; bedelde anlaşma olmazsa miktarı mahkeme belirler. Eser bitmiş ve arşive kaldırılmış olabilir; ortaklar onu rızalarıyla kamuya sunmadıysa ölüm hâlinde ilk fıkra uygulanır. Arşivdeki tamamlanmış kopya, eserin bittiğini gösterir. Aleniyet içinse ilk baskı veya gösterim gibi bir kamuya sunum olgusu aranır.

Aleniyet gerçekleştikten sonra sağ kalan eser sahiplerinin önünde başka bir seçenek vardır:

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, m.64/2: "Eseri birlikte vücuda getirenlerden biri eserin alenileşmesinden sonra ölürse diğerleri, ölenin mirasçılariyle birliği devam ettirip ettirmemekte serbesttirler."

Devama karar verildiğinde sağ kalan eser sahipleri, birliğe karşı haklarını kullanmak üzere mirasçıların temsilci belirlemesini isteyebilir. Birlik sürdürülmezse kanun, hisselerin taksimi ve uygun bedel için birinci fıkraya dönülmesini öngörür. İlk baskı veya gösterim kaydı, kamuya sunumun tarihini; katkı anlaşmaları, taslaklar ve yapım kayıtları eserin kimin iştirakiyle ve hangi aşamada oluşturulduğunu aydınlatır.

Telif Hakkı Koruma Süresi Ölümden Sonra Nasıl Hesaplanır?

FSEK m.26 ve 27 uyarınca tek bir gerçek kişi olan eser sahibinin ölümüne bağlı mali koruma süresi, kural olarak ölüm yılını izleyen takvim yılının ilk gününden başlayarak 70 yıl hesaplanır. Örneğin sahibi 1956’da ölen ve daha önce usulüne uygun olarak alenileşmiş bir kitapta, genel hesaba göre süre 1 Ocak 1957’de başlar, 31 Aralık 2026 sonunda dolar. 1956 yılındaki ölümün hangi ayda gerçekleştiği, bu örnekte başlangıç gününü değiştirmez.

Telif hakkı koruma süresinin başlangıcı eserin niteliğine göre değişebilir. Ayrılmaz eser birliğinde son sağ kalan eser sahibinin ölümü esas alınır. FSEK m.27, ölümden sonra alenileşen eserlerde de ölüm tarihini referans alır; m.26’nın korumanın aleniyetten önce işlememesine ilişkin hükmü özel olaylarda birlikte değerlendirilir. Eser sahibinin kimliğinin açıklanmadığı m.12/1 hâllerinde, kimliğin koruma süresi içinde açıklanmasına ilişkin istisna saklı olmak üzere, ölçüt aleniyettir. İlk eser sahibinin tüzel kişi olduğu hâllerde de m.27 aleniyet tarihini esas alır. Bu sebeple takvim hesabından önce eserin ne zaman ve hangi sıfatla kamuya sunulduğu belirlenir.

Aleniyetin esas alındığı hâllerde başlangıç, ilk aleniyet yılını takip eden yılın ilk günüdür. Bir eser fasiküller hâlinde yayımlanmışsa FSEK m.26, son fasikülün yayımlandığı tarihi esas alır. Aralıklarla çıkan, birden çok ciltten oluşan eserde ise yayın tarihi her cilt için ayrı değerlendirilir. Bu ayrım, farklı yıllarda yayımlanmış ciltleri bir araya getiren yeni bir derlemenin dayandığı eski nüshaların durumunu araştırırken önem kazanır.

Özgün eserin koruma süresi sona erdiğinde kullanılacak nüsha yine önemlidir. Bir klasiğin asıl metni bakımından mali koruma dolmuş olabilir. Yeni çevirinin özgün katkısı veya bir müzik eserinin yeni icrası ve kaydı ayrı koruma konusudur. Yeni baskının tarihi ise tek başına işlenme eser koruması doğurmaz. FSEK m.6 ve 26, özgün eser ile işlenmenin sürelerini ve işlenme için aranan hususiyet ölçütünü ayrı değerlendirmeyi gerektirir.

Bir nota kitabının basımıyla ilgili uyuşmazlıkta Yargıtay, yazarların ölüm tarihleri bakımından mali koruma süresinin dolduğunu değerlendirmiştir. Bunun üzerine, yeni baskının korunan bir işlenme olduğunu ileri süren tarafa bu iddiayı ispat yükünün düştüğünü belirtmiştir:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/1369, K. 2025/7057, T. 26.11.2025: "Davacının, dava konusu eserin orijinal kitaptan işlendiğini somut delillerle ispat etmesi gerekir."

Daire, ilk baskı ile uyuşmazlık konusu baskının uzmanlarca karşılaştırılmasını istemiştir. Bu inceleme farklı dizginin, önsözün veya düzenlemenin kendine özgü bir katkı taşıyıp taşımadığını ortaya çıkarabilir. Bir yayınevinin kapağında adının bulunması baskıyı kimin çıkardığını gösterebilir; içeriğin hangi kısmının ne şekilde işlendiği ise iki nüsha üzerinden saptanır.

Mali korumanın sona ermesiyle kural olarak herkes ilgili mali haklardan yararlanabilir; FSEK m.26, m.46 ve 47’deki hâlleri saklı tutar. Özgün metin, yeni çeviri, seslendirme ve kayıt ayrı ayrı değerlendirilir. Eski sinema eserlerinde ayrıca Ek m.2 ve geçiş hükümleri uyarınca yapımın başlangıcı, ilk aleniyet, koruma rejimi ve önceki sözleşmeler önem taşır. Özellikle 12 Haziran 1995 eşiği sinema eserinde eser sahibi sıfatını etkileyebilir; güncel ortak eser sahipliği kuralı eski filmlere doğrudan uygulanmaz.

Mirasçılar Haklarını Hangi Belgelerle Gösterebilir?

Telif hakkını kullanmak veya gelirini tahsil etmek için mirasçılık sıfatı ile ölenin ilgili eser üzerindeki hakkının kapsamı ayrı belgelerle gösterilir. TMK m.598 uyarınca yasal mirasçılar, koşulları varsa noterlikten veya sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alabilir. Yayınevi bir telif ödemesi için belge istediğinde iki ayrı konu gündeme gelir: kimin mirasçı olduğu ve kimin o ödemeyi almaya yetkili olduğu. İlkini mirasçılık belgesi; ikincisini incelenen işleme göre yayın ya da lisans sözleşmesi, paylaşım belgesi veya temsilci kararı açıklar.

Bir yayınevinin kayıtlarında eser sahibinin adı ve son ödeme tarihi bulunabilir. Önceki satışların hesabını çıkarmak için baskı sayısı, satış dönemi ve sözleşmedeki ödeme hesabı karşılaştırılır. Tamamlanan bir e-kitap projesinin devamı için başka belgeler gerekir: sayısal yayına ilişkin hakkın kime ait olduğu, süre ve dağıtım kanalı, sözleşmede nasıl kararlaştırılmışsa ona göre belirlenir. Bir kitabın künyesi ilk baskıyı ve eserin kimin adıyla sunulduğunu gösterebilir. Taslak sürümleri ve yazışmalar ise katkının kime ait olduğu ya da izin verilen sürümün hangisi olduğu konusunda kullanılabilir.

Fikir ve Sanat Eserlerinin Kayıt ve Tescili Hakkında Yönetmelik kapsamında kayıt, hak sahipliğinin ispatını ve yetkilerin takibini kolaylaştırabilir. Kayıt ve tescil, yeni bir telif hakkı yaratmaz. Müzik ve sinema yapımları ile bilgisayar oyunları için zorunlu kayıt ve tescil düzeniyle, diğer eserlerdeki isteğe bağlı kayıt farklı amaçlara hizmet eder. Kayıt belgesindeki kişi ile sözleşmede mali hakkı devralan kişinin farklı olması hâlinde, bugünkü hak sahipliği ve yetki zinciri belgeler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Telif Hakları Alanında Meslek Birlikleri Yönetmeliği, birliklerin hak yönetimi ve telif dağıtımıyla ilgili işleyişini düzenler. Eser sahibi sağlığında birliğe yetki vermişse, o yetkinin hangi eser ve hakları kapsadığı ile birliğin elindeki dağıtım kayıtları, ölümden önce ve sonra doğan ödeme kalemlerini ayırt etmeye yardımcı olabilir. Birlik, ödemeyi isteyen kişinin temsilini ve dayandığı belgeleri kendi işlem koşullarına göre inceler. Eserin hangi dönemine ait ödeme istendiği tartışmalıysa, telif hakları avukatı sözleşmedeki ödeme dönemini birliğin dağıtım kayıtlarıyla karşılaştırabilir.

İzinsiz Yayımda Hangi Talepler İleri Sürülebilir?

İzinsiz yayımda istenebilecek hukuki koruma, ihlalin sürdüğü, tekrarının beklendiği veya geçmiş kullanım için bedel istendiği durumlarda değişir. FSEK m.66 ve 67, gerçekleşen ihlalin giderilmesini; m.69, muhtemel ihlalin veya tekrarının önlenmesini düzenler. İznin hiç alınmaması ile süresi biten bir izin kullanılarak eserin erişimde tutulması farklı olgulardır. Devam eden yayının durumu, önceki sözleşmede hangi hakkın ne kadar süre verildiğiyle birlikte okunur.

FSEK m.68 kapsamında kanuna uygun yazılı izin alınmadan yapılan kullanımlar için, yasal koşulları varsa sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek bedel veya rayiç bedel esaslı bir talep gündeme gelebilir. FSEK m.70 ise koşullarına göre maddi ve manevi tazminatı düzenler. Tereke adına parasal istemde temsil ve taraf teşkili, m.19/2’ye dayalı manevi istemde ise başvuran kişinin sıfatı ile somut müdahalenin niteliği incelenir. Telif haklarının ihlalinde tazminat, ihlalin giderilmesi ve gelecekteki kullanımın önlenmesi aynı hukuki sonucu hedeflemez.

Bir metnin internetten kaldırılması söz konusuysa yayın adresi, tarih ve içerik sürümü, kullanımın ne zaman ve hangi kapsamda gerçekleştiğini gösterebilir. Basılı nüshada baskı künyesi ve karşılaştırılabilir örnekler; ödeme uyuşmazlığında satış, dağıtım ve ödeme kayıtları öne çıkar. Gecikme nedeniyle korumanın etkisiz kalma riski varsa, FSEK m.77’deki ihtiyati tedbir de somut koşullarına göre değerlendirilebilir. 70 yıllık mali koruma süresi, geçmiş bir kullanım için her talebin aynı süre içinde ileri sürülebileceği anlamına gelmez. Talebin dayanağı, kullanım tarihi ve varsa sözleşme, ilgili zamanaşımı incelemesini belirler.

Örneğin bir yayınevinin eski sözleşmedeki telif bedelini ödememesi ile üçüncü bir kişinin eseri hiç izin almadan yayımlaması ayrı talepler doğurur. Haksız fiil tazminatında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıllık, fiilden itibaren on yıllık zamanaşımı öngörür. Fiil için ceza kanununda daha uzun bir zamanaşımı varsa o süre uygulanır. İzinsiz yayın bugün de sürüyorsa geçmiş dönem için bedel ve sonraki kullanımın önlenmesi ayrı meselelerdir. Örneğin kaldırma isteminin konusu devam eden yayınken, bedel hesabında önceki kullanımın süresi ve kapsamı öne çıkar. Sözleşmeden doğan ödemelerde ise hangi satış ya da dağıtım dönemi için ödeme yapılması gerektiği sözleşmeye göre belirlenir.

FSEK m.76 ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.156/1 uyarınca telif uyuşmazlığında görevli hukuk mahkemesi, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. Bu mahkemenin bulunmadığı yerde görevli asliye hukuk mahkemesi, belirlenen yargı çevresi içinde uyuşmazlığa bakar. Mirasçılık belgesi veya tereke temsilcisi atanması ise sulh hukuk mahkemesinin görev alanıyla ilgilidir. İstanbul’da bir eserin yayından kaldırılması isteniyorsa, görevli mahkemenin yargı çevresi ile kullanımın gerçekleştiği yer birlikte incelenir. Uygun talep ve sürenin belirlenmesi için İstanbul’daki avukatlık bürosuyla yapılan hukuki değerlendirme, yayın tarihine, mevcut sözleşmeye ve yayının sürdüğünü gösteren kayıtlara dayanır.

Eser Sahibinin Ölümünden Sonra Telif Ödemesi Kime Yapılır?

Ödemenin kime yapılacağı, alacağın kime ait olduğuna ve tahsil yetkisini düzenleyen belgelere göre belirlenir. Ölümden önce doğmuş bir telif alacağı terekeye girmiş olabilir. Sonraki kullanım için sözleşme, paylaşım veya temsil belgesi önem taşır. Yayınevi ya da meslek birliği, mirasçılık sıfatının yanında ödemeyi alacak kişinin yetkisini de inceleyebilir.

Telif Hakları İçin Mirasçılık Belgesi Nereden Alınır?

Yasal mirasçılar, kanuni koşullar varsa noterlikten veya sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alabilirler. Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı bakımından TMK m.598’deki mahkeme ve bildirim süreci uygulanır. Ödemeyi yalnız bir mirasçı istiyorsa, yayınevi mirasçılık belgesinin yanında tahsil yetkisini açıklayan paylaşım veya temsil belgesini de inceleyebilir.

Kitap Telif Hakkı Ölümden Kaç Yıl Sonra Biter?

Tek gerçek kişi eser sahibinin daha önce alenileşmiş kitabında mali koruma, kural olarak ölüm yılını izleyen ilk günden başlayarak 70 yılın sonunda biter. Çeviri, özgün bir işlenme veya ayrı bir kayıt kullanılacaksa bunların kendi koruma süreleri araştırılır. Ortak eser ve anonim yayımlanmış eser için başlangıç noktası değişebilir.

Mirasçılardan Biri Yeni Baskıya Razı Olmazsa Ne Olur?

Yayma ve çoğaltma hakkı henüz paylaşılmamış terekeye aitse, bir mirasçının itirazı kural olarak ortak tasarrufa engel olur. Miras ortaklığına temsilci atanması, temsil yetkisinin sınırları ve FSEK m.65’teki mirasçı kararı koşuluyla birlikte değerlendirilir. Önceden imzalanmış yayın sözleşmesi varsa, sözleşmenin planlanan baskıyı zaten kapsayıp kapsamadığı da sonuca etki eder.

Bir Yazarın Yayımlanmamış Eserini Mirasçılar Basabilir Mi?

Yayımlanmamış bir eserin basılması, hem çoğaltma ve yayma haklarına hem de eserin ilk kez kamuya sunulmasına ilişkin manevi yetkiye bağlıdır. Mirasçılar mali hakları edinmiş olsa bile, eser sahibinin yayıma ilişkin talimatı veya bu konuda yetkilendirdiği kişi önem taşır. Özellikle arşivdeki notlar ve vasiyetname, yayına ilişkin iradenin içeriğini gösterebilir.

Eser Sahibinin Adı Belirtilmezse Kim İtiraz Edebilir?

Eser sahibinin adının nasıl gösterileceği veya eserin kime ait olduğunun çekişmeli olması, olayın niteliğine göre farklı manevi yetkilere dayanır. Eser sahibinin iradesi ve FSEK m.19’daki yetki sırası incelenir. Adın eksikliği, sahipliğin açıkça inkârı ve esere başkasının adının yazılması, ispat ve talep bakımından aynı olay sayılmaz.

Av. Erkam Yılmaz

Avukat Abdullah Erkam Yılmaz, 10 yılı aşkın süredir iş hayatının içinde yer almakta, çeşitli girişimlere öncülük etmekte ve müvekkillerine iş dünyasının içinden gelen bir avukat olarak hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmetleri sağlamaktadır. İstanbul 1 No'lu Barosu'na (Sicil No: 77061) bağlı olarak avukatlık faaliyetlerini yürütmekte olan Yılmaz, başta KVKK, Bilişim Hukuku, Fikri Mülkiyet Hukuku, Ticaret Hukuku, Marka Hukuku, Patent Hukuku, Telif Hukuku, Alan Adları Hukuku, Yabancılar Hukuku, Ceza Hukuku, İdare Hukuku, Sözleşmeler Hukuku olmak üzere hukukun tüm alanlarında etkin uyuşmazlık çözümü gerçekleştirmekte, müvekkillerinin hak ve menfaatlerini etkin bir şekilde korumak adına önleyici hukuki danışmanlık yapmakta, dava takibi ve uyum yönetimi işlemlerini gerçekleştirmektedir. İçerikler genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık, öneri veya teklif yerine geçmez. LinkedIn YouTube WhatsApp E-posta

Scan the code