Sınai Mülkiyet Kanunu Kapsamında Coğrafi İşaretler

Coğrafi işaretler, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve ilgili mevzuat ile yargı kararları çerçevesinde hukuki olarak korunmaktadır. Ancak hukuki korumanın sağlanması adına coğrafi işaretlere ilişkin bazı süreçlerin tamamlanması gerekmektedir. Yazımızda Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında coğrafi işaretler, neler oldukları ve bunların hukuki niteliği ile tescili ve denetimi hakkında sizlere açıklamalarda bulunacağız.

Coğrafi İşaretler Nelerdir?

Coğrafi işaretler, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Menşe Adı, Mahreç İşareti ve Geleneksel Ürün Adı başlıklı 34. maddesinde tanımlanmıştır. İlgili hükme göre coğrafi işaret; belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş ürünü gösteren işarettir. Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından yapılan tanımlama nezdinde ise tüketiciler için ürünün kaynağını, karakteristik özelliklerini ve ürünün söz konusu karakteristik özellikleri ile coğrafi alan arasındaki bağlantıyı gösteren ve garanti eden kalite işaretidir.

Coğrafi işarete örnek olarak Kobe eti, Kolombiya kahvesi, Ezine peyniri, Kars kaşarı gibi ürünler gösterilebilecektir.

Coğrafi İşaretlerin Hukuki Niteliği

Hak sahiplerinin haklarını özellikle Sınai Mülkiyet Hukuku kapsamında koruma altına almaktadır. 

Burada öncelikli amaçlar ekonomik hakkın haksız rekabete karşı ulusal ve uluslararası alanda etkin korumadan yararlandırılması ile işaretin konusu olan ürünün kaynağı bağlamında üretimin ve geleneğin sürdürülebilir bir hukuki koruma altında olmasının sağlanmasıdır.

Coğrafi işaretin tescili ile ayrıca bir coğrafi bölgedeki geleneksel üretim yöntemleri, kalite standartları ve belirli diğer özellikler korunmaktadır. Coğrafi işaretin tescili sonucunda ürünlerin kalitesi ve itibarının korunmasıyla birlikte sahte veya taklit ürünlerin üretilmesinin de önüne geçilecektir. Bu aynı zamanda topluluk bilincini aşılayarak kültürel ve toplumsal değerleri yansıtacaktır böylelikle bölgedeki üreticilerin ve tüm toplumun ortak çıkarları gözetilecektir.

Tescil Prosedürü ve Tescilin İçeriği

Coğrafi işaretler hakkında tescilin sağlanması için başvuru sahiplerinin birtakım işlemlerin yürütülmesi gerekmektedir. Ancak bu işlemlerin yürütülmesinden önce ilk olarak kimlerin coğrafi işaretin tescili kapsamında başvuru sahibi olabileceği değerlendirilmelidir.

Coğrafi İşaret Tescil Başvurusunda Bulunma Hakkına Sahip Kişiler

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Başvuru Hakkı başlıklı 36. maddesinde coğrafi işaret tescil başvurusunda bulunma hakkına sahip olan kişiler gösterilmiştir. Bunlar;

• Üretici grupları,

Üretici grupları 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda, kanuni oluşumuna veya bileşimine bakılmaksızın aynı ürünün üreticilerinden oluşan birlik olarak gösterilmektedir.

• Ürün ve ürünün kaynaklandığı coğrafi alanla ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları,
• Ürünle ilgili olarak kamu yararına çalışan veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını korumaya yetkili dernekler, vakıflar ve kooperatifler ve
• Ürünün tek bir üreticisi olması halinde bu durumu ispat etmesi şartıyla ilgili üreticidir.

Üretici 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda tarım ürünlerini, madenleri, el sanatları ve sanayi ürünlerini üreten veya işleyen ya da tedarik zincirinde yer alarak ürünün tescile konu özelliklerini etkileyen bir işlem yapan kişi olarak tanımlanmıştır.

Tescil Prosedürünün Yürütülmesi

Kişi gruplarının belirlenmesinden sonra değinilmesi gereken temel husus tescile ilişkin iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesidir. Tescil prosedürünün yürütülmesi kapsamında;

• Yukarıda sayılan başvuru yapacak kişilerin kimliğine ve gösterilen bu kişi veya kişi gruplarından başvuru hakkına sahip olanlardan hangisine dahil olduğuna dair bilgileri içeren başvuru formu,
• Başvuru yapacak gerçek veya tüzel kişinin ürünün tek üreticisi olması halinde bunu ispatlayan bilgi ve belgeler,
• Tescili istenen coğrafi işaretin adı, menşe adı veya mahreç işaretinden hangisine uygun olduğuna ve ürün grubuna ilişkin bilgi ile coğrafi işaret tanımına uyguluğunu kanıtlayan bilgi ve belgeler,
• Coğrafi alanın sınırlarını açıkça tanımlayan ve belirleyen bilgi ve belgeler,
• Üretim metodu ve varsa söz konusu ürüne özelliğini veren yerel üretim teknikleri ile usul ve adetleri hakkında bilgi ve belgeler,
• Coğrafi işaret tanımı kapsamında tescile konu olan ürünün niteliğinin, ününün veya diğer özelliklerinin söz konusu coğrafi alan ile bağlantısını kanıtlayan bilgi ve belgeler,
• Ürünün söz konusu coğrafi alandaki tarihsel geçmişine ilişkin bilgi ve belgeler,
• Denetim biçimini ayrıntılı olarak açıklayan bilgi ve belgeler, (Bu bilgi ve belgeler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Kullanımın Denetimi başlıklı 49. maddeye uygun olarak hazırlanmalıdır.)
• Coğrafi işaretin kullanım biçimi ve varsa etiketleme ve ambalajlama usullerini açıklayan bilgiler,
• Coğrafi işaretin tescili kapsamında başvuru ücretinin ödendiğine ilişkin bilgi veya belgeler,

başvuruya eklenmelidir.

Türk Patent ve Marka Kurumu Nezdinde İnceleme

Türk Patent ve Marka Kurumu, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında yukarıda belirtmiş olduğumuz bilgi ve belgeleri kendisine iletilmesini takiben inceleyecektir. Başvuru yapanın kimliğine ilişkin bilgiler başvuru formunda bulunmadığı takdirde başvuru yapılmamış sayılacak ve bu hususa ilgili kişiler tarafından itiraz edilemeyecektir. 

Başvuru yapanın kimliğine ait bilgiler hariç olmak üzere yukarıda belirtmiş olduğumuz bilgi ve belgelere ilişkin şartların yerine getirilmediğinin tespiti halinde Türk Patent ve Marka Kurumu eksikliklerin giderilmesini talep edecektir. Eksik bilgi ve belgelerin süresi içinde gönderilmemesi veya gönderilen bilgi ve belgelerin şartları karşılamaması halinde başvuru yine Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından reddolunacaktır. Başvuru hakkında eksikliklerin giderilmesi için başvuru sahiplerince talep edilmesi halinde iki defayı geçmemek üzere ek süre verilebilecektir.

Coğrafi işaretin tescili, 6769 sayılı sınai Mülkiyet Kanunu’nun Tescil başlıklı 41. maddesinde hükme bağlanmaktadır. İlgili hükme göre; bültende yayımlandığı tarihten itibaren üç ay içinde hakkında herhangi bir itiraz yapılmamış, yapılan itirazlar nihai olarak reddedilmiş veya itirazların değerlendirilmesi sonucunda değişikliğe uğramış başvuru; bildirim tarihinden itibaren 2 ay içinde tescil ücretinin ödenmesi ve ödendiğine ilişkin bilginin aynı süre içinde Türk Patent ve Marka Kurumu’na sunulması şartıyla tescil edilecek, sicile kaydedilecek ve bültende yayımlanacaktır.

Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde tutulacak sicil aleni olup talep edilmesi halinde ilgililere sicil örneği verilebilecektir.

Denetim Mekanizması

Coğrafi işaretlerin denetimi 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda detaylı bir biçimde düzenlenmiştir. Coğrafi işaretlerin denetimi; tescilli coğrafi işaretlerin üretimi, piyasaya arzı veya dağıtımı aşamalarında veya ürün piyasada iken kullanımının tescilde belirtilen özelliklere uygunluğunun denetimi de dahil olmak üzere her türlü faaliyeti kapsayacaktır.

Denetim merciinin kim olacağı, başvuru sürecinde yukarıda da belirtmiş olduğumuz denetim biçimini ayrıntılı olarak açıklayan bilgi ve belgeler içerisinde belirlenecek olup denetim belirlenen bu mercii tarafından gerçekleştirilecektir. Denetimin gerçekleştirilmesi için denetim merciinin yeterliliği ayrıca Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından onaylanmalıdır. 

Denetimin yapılmasını takiben oluşturulacak denetim raporları, tescilin bültende yayımlandığı tarihten itibaren yılda bir kez olmak üzere Türk Patent ve Marka Kurumu’na sunulacaktır. Ancak coğrafi işaret sahibi kişiler hakkında şikayet varsa denetim raporlarının süresinden önce sunulması istenebilecektir. 

Denetim süreci yürütülürken seçilen denetim mercii tescilde belirtilen denetim sıklığını göz önünde bulundurarak denetim planı oluşturmalıdır. Denetim mercii ayrıca amblemin kullanımını da denetleyecektir. Tescil ettiren kişi denetime esas teşkil etmesi için coğrafi işareti taşıyan ürünlerin üreticilerinin ve pazarlamasında faaliyet gösterenlerin listesini de tutacaktır. Tescil ettiren talep edilmesi halinde Türk Patent ve Marka Kurumu ile ilgili diğer kurum ve kuruluşlara bu listeyi gönderecektir.

Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden “Sınai Mülkiyet Kanunu Kapsamında Coğrafi İşaretler” konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. “Sınai Mülkiyet Kanunu Kapsamında Coğrafi İşaretler” konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.