İçindekiler
Bir tüzel kişi olarak anonim şirketler, kural olarak borçlarından kendi başına sorumludur. Bu şirketin ortakları, yani pay sahipleri ise anonim şirket borçlarından ikinci derecede sorumlu olur. Yani borçların öncelikli muhatabı anonim şirketin kendisidir. Şirketin borçlarını ödeyememesi durumunda ortakların sorumluluğu gündeme gelir. Bununla birlikte, ortakların anonim şirket pay sahipliğinden doğan başka yükümlülükleri de vardır. Bu yazımızda da anonim şirket ortaklarının yükümlülükleri konusunu inceleyeceğiz. Önce kısaca anonim şirkete bakalım.
Anonim Şirket Kavramı
Belirli bir miktarda ve paylara bölünmüş bir sermayeye sahip olan şirketler anonim şirkettir. Bu şirketlere sermaye getiren pay sahipleri belirli miktarlarda sermaye taahhüt ederler. Örneğin toplam sermayesi 100.000-TL olan bir anonim şirketin 5 ortağı olduğunu ve hepsinin eşit sermaye getirdiğini varsayalım. Bu durumda her ortağın ayrı ayrı 20.000-TL sermayesi olur. Bununla birlikte, şirket sermayesinin 1.000-TL tutarındaki paylara bölünmüş olması da mümkündür. Bu ihtimalin varlığı halinde şirkete ait toplamda 100 pay mevcut olmuş olur. Bu payları ortaklar kendi aralarında istedikleri gibi paylaşabilirler. Mesela beş ortaktan; biri 15, diğeri 25, biri 20, biri 30, diğeri de 10 pay sahibi olsun. Payların eşit olması şart değildir. Bu nedenle ortaklar hisseleri aralarında istedikleri oranda bölüşmekte özgürdür.
Anonim şirketler, borçlarından dolayı yalnızca malvarlığıyla sorumlu olur. Pay sahipleri de sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur. 15.000-TL sermaye taahhüdünde bulunan bir ortak, bu sermayesini şirkete özgülemekle yükümlüdür. Bu şirketlerin ortakları, anonim şirketin borcu nedeniyle kendileri ayrıca sorumlu olmazlar. Yalnızca taahhüt ettikleri sermayeyi şirkete getirmek zorundadırlar.
Anonim şirketin pay sahipleri gerçek kişiler (şahıslar) olabileceği gibi farklı tüzel kişiler de olabilir. Mesela bir şirket başka bir şirketin pay sahibi olabilmektedir.
Şirketin sermayesinin belirli bir miktarı geçmesi gerekmektedir. Şu an yürürlükte olan hükümlere göre başlangıç için ortaya konan sermaye en az 50.000-TL olmalıdır. Ancak, sermayenin artırılmasında yönetim kuruluna tanınmış yetki tavanını gösteren kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi 100.000-TL olmalıdır. Bu miktarı geçen sermaye taahhüdü halinde anonim şirket kurmak mümkündür.
Anonim Şirket Ortaklarının Yükümlülükleri
Yukarıda da açıkladığımız üzere, anonim şirket ortaklarının kural olarak tek yükümlülüğü taahhüt ettiği sermayeyi şirkete özgülemektir. Bu husus, aşağıda açıklayacağımız “tek borç ilkesi“nin de kısa bir tanımını oluşturmaktadır. Ortakların yükümlülükleri ise bu tek borç ilkesinin istisnalarıdır. Bu nedenle öncelikle tek borç ilkesi kavramını, sonrasında da işbu yazımızın konusu olan yükümlülükler kavramını incelemekte yarar vardır. Bu yükümlülükler, yapısı itibarıyla ikincil niteliktedir. Bu sebeple “ikincil yükümlülükler” olarak adlandırmak da mümkündür.
Tek Borç İlkesi
Anonim şirket ortaklarının kural olarak tek yükümlülüğünün, taahhüt ettiği sermayeyi şirkete özgülemek olduğunu açıklamıştık. Bu ilkenin sonucu olarak, şirket ortağının anonim şirkete karşı herhangi bir sorumluluğu kalmamaktadır. Bu nedenle ortağın tek borcu, taahhüt ettiği sermayeyi şirkete getirmek olmaktadır. İşte tek borç ilkesi de bu anlama gelmektedir.
Anonim şirketin ortakları şirkete belirli miktarda sermaye özgülemekle yükümlüdür. Bu sermaye, ortakların belirlediği şekilde ve miktarda paylara bölünür. Bu paylar, aslında somut bir varlık değillerdir. Sahibi olan kişiye, yani ortağa şirket ortaklığına bağlı hak ve sorumluluklar yükler. Bu nedenle aslında pay kavramını sahibine şirket ortağı olmanın getirdiği hak ve yükümlülükleri getiren varlık olarak tanımlamak da mümkündür. Bir diğer deyişle, kişiyi o şirketin ortağı yapan şey sahip olduğu paydır. Dolayısıyla pay sahibi de ayrı bir tüzel kişiliği olan anonim şirkete karşı tek bir borca sahip olur.
İkincil Yükümlülükler
Yukarıda açıkladığımız tek borç ilkesinin istisnası olan yükümlülükler ikincil yükümlülüklerdir. İkincil yükümlülükler, anonim şirket ortağının sermaye koyma borcundan hariç var olan yükümlülüklerdir. Buna ilişkin düzenleme Türk Ticaret Kanunu‘nun 480. maddesinde mevcuttur. İlgili hükme göre, pay devrinin şirketin onayına bağlı olduğu hallerde, esas sözleşmeyle pay sahiplerine sermaye taahhüdünden doğan borçtan başka, belli zamanlarda tekrarlanan ve konusu para olmayan edimler de ikincil yükümlülük olarak yükletilebilir. Buna ilişkin kayıt pay senetlerinin ya da ilmühaberlerin arkasına yazılabilir. Bu hüküm gereğince, buna ilişkin şartların mutlaka esas sözleşmede yer alması gerekir. Aksi takdirde geçerli bir ikincil yükümlülükten bahsetmek söz konusu olmaz.
Bu yükümlülüklerden birisi primli paylarda geçerlidir. Primli pay, payın itibari değerinden fazla miktara satılan paylardır. Primli pay için esas sözleşmede hüküm mevcut olması gerekir. Bunun dışında, sermaye borcunun eksik veya geç ödenmesi hallerinde belirlenebilecek temerrüt faizi veya cezai şart gibi ödemeler de bu kapsama girebilir. Buna göre, esas sözleşmede varlığı halinde temerrüt faizi ve cezai şart da ikincil yükümlülük kapsamındadır. Diğer ikincil yükümlülük hallerine kısa kısa bakmak gerekirse:
- Ortağın anonim şirketten kötü niyetle aldığı kâr veya faizi iade etmesi,
- Sermaye kaybı halinde, ortakların sermayeyi tamamlama kararı doğrultusunda sermayeyi tamamlaması.
Kanun’da açıkça yer almamakla birlikte sadakat yükümlülüğü de bir nevi ikincil yükümlülüktür. Zira anonim şirketin gerçekleştirmeyi hedeflediği bir amacı vardır. Bu amaca aykırı hareket eden ortak, anonim şirkete dolaylı yoldan da olsa zarar vermiş olur. Bu nedenle sadakat yükümlülüğü de ikincil yükümlülük kapsamında sayılabilir.
Bir diğer yükümlülük ise sır saklama yükümlülüğüdür. Sır, kelime anlamıyla gizli kalması gereken bilgiyi ifade eder. Konumuz bağlamında ise şirket ortaklarının şirketteki görevleri itibarıyla öğrendiği bilgiler sırdır. Bu bilgilerin şirketin menfaati açısından gizli kalması gerekmektedir. Aksi takdirde anonim şirket özelinde bir sırdan bahsetmek mümkün değildir. Dolayısıyla ortakların sır saklama yükümlülüğü de bu kapsamdadır.
Yükümlülüklerin İhlali Halinde
Anonim şirket ortaklarının yükümlülüklerini ihlali halinde ne olacağını da son olarak inceleyelim. Kural olarak ortağın tek borcu taahhüt ettiği sermayeyi ödemesidir. Bu sermayeyi zamanında ödemeyen ortak temerrüde düşer. Bu durumda eğer sözleşmede hüküm varsa, ortağın temerrüt faizi ve cezai şart ödemesi gerekir. Yönetim kurulu, ortağı iştirak taahhüdünden ve yaptığı kısmi ödemelerden doğan haklarından yoksun bırakmaya ve payı satıp yerine başkasını almaya da yetkilidir. Ancak bunun bazı şartları vardır. Bu şartlar yerine gelmeden yönetim kurulu bahsettiğimiz yetkileri kullanamaz.
İkincil yükümlülüklerin ihlali halinde ise genel borca aykırılık hükümleri uygulama alanı bulur. Yani şirketin bu nedenle uğrayacağı zararı giderir ve varsa cezaî şartı öder. Bunun dışında herhangi bir hukuki yaptırım mevcut değildir.
Anonim şirketlerde ortakların yükümlülükleri hakkındaki bu yazımız bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki görüş ya da tavsiye içermemektedir. Sorununuz olduğunda uzman bir avukattan destek almanızı öneririz.
