İçindekiler
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte miras kavramının kapsamı da değişikliğe uğramaktadır. Türkiye’de dijital varlıkların miras bırakılmasıyla ilgili olarak verilen yargı kararlarıyla birlikte değişiklikler meydana gelmektedir. Bu yazımızda sizlere AEY Legal olarak dijital miras kavramı, dijital miras bırakılabilecek varlıklar, dijital varlıkların miras bırakılması ve dijital miras kavramının kişisel veriler bakımından değerlendirilmesi konularında açıklamalarda bulunacağız.
Dijital Miras Nedir?
Dijital miras hakkında Türk hukukunda kanun koyucu tarafından yapılmış yerleşik bir tanım yoktur. Ancak Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi nezdinde verilen 13/10/2020 tarihli kararda Apple ICloud kimliğinin terekenin aktifinde olduğunun tespitinin talep edilmesi hakkında, gelişen teknolojilerin insan hayatını kolaylaştırmasının yanında bir kısım yeni kavramlar ve hukuki sorunlar yarattığı, bunların en başında da mülkiyet kavramının başkalaştığı belirtilmiş olup, dijitalleşen hayat tarzı kapsamında dijital malvarlığına dair dijital mülkiyet ile ilgili henüz bir yasal düzenleme yapılmadığı değerlendirilmektedir.
Yine karar uyarınca yakın zamana kadar elektronik posta hesapları, sosyal medya hesapları ve benzeri dijital uygulamaların yalnızca kişisel kullanıma yönelik olup maddi bir değer taşımazken günümüzde bu hesapların reklam gelirleri elde edilen maddi bir karşılığı olan hesaplar halini alabildiği gibi yine sosyal medya hesaplarının ve dijital para cüzdanlarının bağlı olduğu e-posta hesaplarının da artık kişisel kullanımı aşıp ticari değeri olan dijital malvarlığı kapsamına girmeye başladığı belirtilmiştir. Mahkeme, kararında yararlandığını belirttiği bir makalede yer alan dijital varlık tanımını kabul edilebilir olarak değerlendirilir.
Makalede yapılan tanım uyarınca; videolar, fotoğraflar, e-postalar, kişisel sosyal medya hesapları gibi elektronik olarak depolanan ve yalnızca dijital formda bulunan diğer varlıklar dijital malvarlığı anlamına gelmektedir. Ancak dijital dünyanın sürekli değişmesine bağlı olarak dijital malvarlıklarının nelerden oluştuğu da net olarak belirlenememektedir. Dijital miras ise bu tür soyut malvarlığı değerlerinin mirasçılara intikal etmesi, mirasa konu olması olarak gösterilir.
Dijital Miras Bırakılabilecek Varlıklar
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun Mirasçılar Tarafından Mirasın Kazanılması başlıklı 599. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, miras bırakanın ayni haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve miras bırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar.
Miras bırakanın ölümünden sonra üzerine miras bırakılabilir özel hukuk ilişkilerini, haklarını ve borçlarını içeren malvarlığı; tereke olarak değerlendirilmektedir. Kişinin ölümünden sonra mirasçılara miras olarak hakları ve borçları intikal etmekte olup kural olarak malvarlığı niteliği bulunmayan hukuki ilişkiler geçmemektedir. Malvarlığı hakları ekonomik değere sahip haklardır. Şahıs varlığı hakları ise kişinin manevi yaşamına özgü olup değerinin para ile ölçülmesi mümkün olmayan haklardandır ve bu haklar mirasçılara geçmemektedir.
Hukuki olarak bir kişinin üzerinde bir hakkı veya menfaati bulunan her türlü elektronik kayıt dijital varlık olarak gösterilebilecek ve dijital miras bırakılabilecek varlıklar kapsamına girebilecektir. Ancak burada unutulmamalıdır ki dijital varlıklar ve dijital varlıkları düzenleme altına alan sözleşmeler kişisel niteliklidir ve bu dijital varlıklar çoğu zaman bilgisayar veya USB bellek gibi fiziki ortamlar yerine servis sağlayıcıları sunucularında yer almaktadır, bu sebeplerden dolayı terekeye dahil edilip edilemeyeceği tartışma konusudur.
Tüm bu hususlar dikkate alındığında dijital miras olarak bırakılabilecek varlıklara; sosyal medya hesapları, e-posta hesapları, alan adları, kripto paralar ve çevrimiçi oyunlar olarak örnek gösterilebilir. Ancak bu sayılan varlıklar sınırlı sayıda değildir yukarıda belirtilen mahkeme kararından da hareketle bu varlıklar teknolojinin gelişmesi ve getirdiği değişimle artış gösterecektir.
Dijital Varlıkların Miras Bırakılması
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun Mirasçılar Tarafından Mirasın Kazanılması başlıklı 599. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca mirasçılar, miras bırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanacaktır. Bu külli halefiyet ilkesinin geçerli olduğuna dair temel hukuki düzenlemelerdendir. Külli halefiyet ilkesi emredici nitelikte olup bunun aksi kararlaştırılamayacaktır. Bu ilke uyarınca miras, miras bırakanın ölümü ve diğer kabul edilen hallerin gerçekleşmesiyle derhal mirasçılara intikal edecektir. Bu intikal, haklar ve borçların bir kül halinde intikal etmesidir.
Dijital varlıkların miras yoluyla terekeye dahil edilebilmesinin ön şartı dijital varlıkların miras olarak kabulüdür. Miras bırakan ölmeden önce dijital varlıklarının mirasçılarına geçişi hakkında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilirler. Örneğin Facebook’ta kişiler, kendi hesapları içerisinde “Bir Hesap Varisi Seçin” ile öldükten sonra hesaba girebilecek bir hesap varisi atayabilirler.
Ancak Türk hukukuna göre, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca ölüme bağlı tasarruflar iki şekilde yapılabilecektir. Bunlar vasiyetname ve miras sözleşmesidir. Vasiyetname yalnızca resmi şekilde, el yazılı ya da sözlü yapılabilecektir. Bu şartları taşımayan işlem vasiyetname niteliğine sahip olmayacaktır. Yine vasiyette bulunabilmek için diğer bir şart ise ehliyettir, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun Vasiyette Ehliyet başlıklı 502. maddesi uyarınca vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmalıdırlar.
Miras sözleşmesinde de aynı şekil şartları geçerlidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun Miras Sözleşmesinde Ehliyet başlıklı 503. maddesi uyarınca miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olunmalı, kısıtlı bulunulmamalıdır. Hukuken geçerli bir miras sözleşmesinin varlığı halinde bu sözleşme ile miras bırakanın dijital malvarlığı değerleri sözleşmenin karşı tarafına ya da sözleşmede belirtilen kişiye geçecektir.
Yukarıda belirtilen şekli hükümler sebebiyle dijital varlıkların mirasçılara geçmesi şu an şekli zorunluluklarla karşı karşıya gelmektedir. Uygulamanın gelecekte neler getireceği yargı kararları ve doktrin görüşleriyle şekillenecektir.
Dijital Miras Kavramının Kişisel Veriler Bakımından Değerlendirilmesi
Dijital varlıkların temelini çoğunlukla kişisel veriler oluşturmaktadır. Kişiler uygulamaların hizmetlerinden yararlanmak amacıyla kişisel verilerini birçok servis sağlayıcıyla paylaşabilmektedir.
Dijital varlıkların terekeye dahil edilmesi kapsamında değerlendirilmesi gereken iki konu bulunmaktadır. Bunlardan ilki, miras bırakanın dijital varlıklarının mirasçılara bırakılmasının kişisel veri ihlali olup olmayacağıdır. İkinci konu ise, miras bırakan ve iletişim kurduğu kişilerin kişisel verileri de miras bırakanın dijital varlıklarında yer alabilmektedir. Bunların mirasçılara intikalinin kişisel veri ihlali olup olmayacağı değerlendirilmektedir.
Avrupa Birliği düzenlemeleri dikkate alındığında Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü henüz ölen kişiler kişisel verilerine bu hukuki düzenlemeyi uygulamamaktadır. Ancak Avrupa Birliği’ne üye devletlerin ölen kişilerin kişisel verilerinin işlenmesine ilişkin hükümlere yer verebileceğini düzenlemiştir. Örneğin, üye ülkelerden İtalya, kişisel verilerin korunmasına ilişkin hakkın ilgili kişinin ölümüyle sona ermeyeceğini; mirasçılar, yakınlar ve diğer meşru menfaatini kanıtlayan herkes tarafından kullanılabileceğini düzenlemektedir.
Türkiye’de ise Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 18.09.2019 tarihli ve 2019/273 sayılı kararında ölen eşinin tedavi gördüğü hastaneden eşine dair bilgileri talep eden kişinin talebini, ölümle birlikte kişiliğin sona erdiği, talep edilen verilerin ölmüş bir kişiye ait olduğu gerekçeleriyle reddetmiştir. Ölmüş kişilerin kişisel veri ihlalleriyle ilgili 6698 sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanunu’nda özel bir düzenleme yer almadığından 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda yer alan kişilik haklarının ihlali genel düzenlemesi ileri sürülebilecektir.
Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden “Dijital Miras” konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. “Dijital Miras” konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
