İçindekiler
Kripto paralar, dijital varlık olarak bilinen ve kriptografik yöntemlerle güvenliği sağlanan sanal para birimleri olarak karşımıza çıkmıştır. Bankalar veya devletler gibi merkezi bir otoriteye bağlı olmayan kripto paralarda, dağıtık kayıt defteri blok zinciri üzerinde şeffaf bir biçimde işlemler gerçekleştirilmektedir. Kripto paraların kişiler tarafından sahipliği kadar miras hukuku kapsamında devrinin nasıl yapılacağı da yasal zemin bakımından sıkça sorulan bir soru olarak gündeme gelmektedir. Bu yazımızda sizlere kripto paraların hukuki niteliği ve miras hukuku kapsamında kripto paraların devri ile bu devrin ne şekilde gerçekleştirilebileceği hakkında bilgi sunacağız.
Kripto Paraların Hukuki Niteliği
Kripto paralardan Bitcoin’in öncülük ettiği merkeziyetsiz sanal para birimlerinin ortaya çıkışı, Satoshi Nakamoto tarafından 2008 yılında yayınlanan, Bitcoin blokzinciri ağı yapısının açıklandığı “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” (Bitcoin: Bir Eşler Arası Elektronik Nakit Sistemi) adlı makaleye dayanmaktadır. Bu makaleden birkaç ay sonra Satoshi Nakamoto ilk kripto para birimi sayılacak Bitcoin ağının ilk bloğunu oluşturmuş ve blokzinciri teknolojinin ilk adımlarını ortaya koymuştur.
Bitcoin’in piyasaya dahil edilmesi ve bir para birimi olarak ortaya çıkmasından sonra bu kripto para birimine benzer olarak diğer kripto para birimleri ortaya çıkmıştır. Bu kripto para birimlerine Litecoin, Dogecoin, Ripple ve Ethereum örnek olarak gösterilebilmektedir.
Yukarıda yakın tarihli geçmişinden bahsetmiş olduğumuz kripto paralar, kriptografik yöntemleri ya da dağıtık defter teknolojisini kullanmaktadır. Burada bankalar veya hükümetler gibi finansal aracıların katılımı olmaksızın, kripto paralar bir cüzdandan başka bir cüzdana transfer edilebilmektedir. Bu para birimleri için herhangi bir kuruluş tarafından arzın bulunması gerekmemektedir. Kripto para birimlerinin denetimi ve kontrolü blokzinciri adı verilen sistem tarafından yapılmaktadır.
Blokzinciri veri tabanında her bir işlem ve veriler birbirine bağlı bloklar halinde kaydedilmektedir. Böylelikle merkezi olmayan bir ağ içerisinde veriler güvenli ve şeffaf bir biçimde paylaşılabilmektedir. Geleneksel güvenlik yöntemlerinin aksine verilerin dağıtık olarak saklanması ve kriptografiyle korunması sayesinde veriler değiştirilememekte veya manipüle edilememektedir. Ayrıca, blokzinciri veri tabanında her bir kullanıcının eşit bir kopyası bulunduğundan güvenlik açıklarına veya siber saldırılara ilişkin olarak tam koruma sağlanmaktadır. Blokzincirinin temeli işlemlerin şeffaflığına da dayandığından herkes blok zincirini inceleyebilmekte ve işlemlerin geçmişini doğrulayabilmektedir.
Türk Hukukunda Kripto Para
Yukarıda kripto para ve arka planında yer alan blokzinciri yapısı hakkında yaptığımız açıklamalara ek olarak Türkiye’de kripto paraların ilk tanımı, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından hazırlanan ve 16 Nisan 2021 tarihinde Resmi Gazete’de yürürlüğe giren Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik’in (“Yönetmelik”) 3. maddesinde yapılmıştır. İlgili madde uyarınca kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak sanal olarak oluşturulup dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ancak itibari para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı olarak nitelendirilemeyen gayri maddi varlıkları ifade etmektedir.
Yine Türkiye Cumhuriyeti Dijital Dönüşüm Ofisi’nin 2021 yılında yayımladığı bir bildiride kripto para, blokzincir ağında ödeme aracı olarak kullanılması adına oluşturulmuş sana paralar şeklinde tanımlanmıştır.
Yönetmelik’te yapılan tanımdan anlaşıldığı üzere kripto paralar Türkiye’de para niteliği taşımamaktadır. Ödeme aracı bulunmadığından kripto paralar ödemeler için de kullanılamayacaktır. Yine kripto paralar bir ihraççının bulunmaması ve bir para alacağı karşılığında elektronik para ihracı gerçekleşmemesi yönünden elektronik para niteliği de kazanmayacaktır.
Miras Hukuku Kapsamında Devri Mümkün Müdür?
Kripto paraların mirasçıya devri hakkında 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda özel bir hüküm yer almamaktadır. Ancak kabul kripto paraların, dijital bilgi birimi üzerinde mülkiyet ya da alacak hakkı olarak bir başkasına devredilebileceği kabul edilmektedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesi uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanacaktır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın ayni haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanacak ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olacaktır.
İçtihatlar
Dijital cüzdan hesabı gibi dijital varlıkların mirasbırakanın mirasına dahil olup olmadığıyla ilgili Antalya 6. Bölge Mahkemesi’nin 6. Hukuk Dairesi’nin verdiği kararda çağımızda kaçınılmaz şekilde dijitalleşen hayat tarzı karşısında dijital mal varlığına dair dijital mülkiyet ile ilgili henüz yasal bir düzenleme yapılmadığı; yakın zamana dek elektronik posta hesapları, sosyal medya hesapları ve benzeri dijital uygulamaların yalnızca kişisel kullanıma yönelik olduğu ve maddi bir değer taşımadığı, ancak günümüzde bu hesapların reklam gelirleri elde edilen maddi bir karşılığı olan hesaplar halini alabildiği gibi, yine sosyal medya hesaplarının ve dijital para cüzdanlarının bağlı olduğu e-posta hesaplarının da artık kişisel kullanımı aşarak ticari değeri olan dijital mal varlığı kapsamına girmeye başladığı belirtilmiştir. Yine kararda günümüzde dijital malvarlığının yadsınamaz ve göz ardı edilemez bir gerçeklik olduğu, kripto para adı verilen ve uluslararası ödemelerde dahi kullanılmaya başlanmış dijital sistemlerin var olduğu, bu konuyla ilgili olarak yasal bir düzenleme bulunmadığı ve bunun yasal bir boşluk olduğu değerlendirilmiştir.
Antalya 6. Bölge Adliye Mahkemesi’nin 6. Hukuk Dairesi’nin verdiği karar neticesinde murisin ölüm tarihi itibariyle tüm aktif ve pasif malvarlığının tespiti ve bu minvalde dijital malvarlığının terekesine dahil olması, dijital terekesinin de tespiti yapılarak araştırma ve inceleme sonucunda karar verilmesi gerektiği, bu nedenle ilk derece mahkemesi tarafından ölü kişinin e-posta hesabının özel hayatın gizliliği kapsamında değerlendirilerek talebin reddine karar verilmesinin hatalı olduğu değerlendirilmiştir.
Yukarıda belirtmiş olduğumuz karar kapsamında dijital varlıkların miras yoluyla intikale elverişli olduğuna hükmedilmiştir. Bu karar dikkate alındığında kripto paraların miras yoluyla muris tarafında mirasçılara devri mümkün olabilecektir.
Miras Hukuku Kapsamında Devri Nasıl Olur?
Kripto paraların miras olarak devri hakkında Gelir İdare Başkanlığı’nın özelgesinde, kripto paraların mirasa konu malvarlığı olarak kabul edilmesi ve bundan vergi alınması gerektiğine dair görüş bildirilmiştir. Söz konusu özelgede veraset ve intikal vergisinin konusuna giren mallara ilişkin olarak, mülkiyete konu olabilen taşınır ve taşınamaz şeylerle malvarlığına dahil olabilen bütün hakları ve alacakları kapsadığı belirtilmiştir. Bu sebeple mirasbırakana ait Bitcoin kripto varlığının toplam değerinin mirasçılar tarafından veraset ve intikal beyannamesi ile beyan edilmesi gerekir.
Mirasbırakan bu devrin sağlanması için kripto para platformlarına erişim için hizmet sağlayıcıyla yaptığı sözleşmede bu dijital verilerin mirasçılarla paylaşılmasına yönelik hükümlere yer verebilecektir. Mirasbırakanın hazırlayacağı vasiyetname içeriğinde yalnızca kripto para cüzdanının muhafaza edildiği yer belirtilmelidir ancak bu bilgilendirmede özel anahtar ya da anahtar kelime gibi erişim yetkileri kesinlikle gösterilmemelidir. Bu kripto paraların ele geçirilmesine veya kullanıcıların kim olduğunun tespit edilemeyeceği cüzdanlara aktarılmasına sebep olabilecektir.
Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden “Kripto Paraların Miras Hukuku Kapsamında Devri” konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. “Kripto Paraların Miras Hukuku Kapsamında Devri” konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
