İçindekiler
Şirketler Hukuku kapsamında AEY Legal’de incelediğimiz şirketlerin çeşitli işlemleri olmaktadır. Bu işlemler hukuka uygun olsa da olmasa bazı neticeler doğururlar. Bu neticelerden biri de şirketin hukuken bazı sorumluluklara sahip olmasıdır. Örneğin, şirket idareye para cezası ödemek zorunda kalır. Veya şirket yetkilisi, kanunen suç olan bir eylem nedeniyle ceza alır. Bu yazımızda inceleyeceğimiz durum ise vergi cezaları hakkındadır. Yani şirket yetkililerinin vergi cezalarından sorumluluğunu ele alacağız.
Şirket Yetkilisi Kavramı
Konuyu detaylıca incelemeden önce, şirket yetkilisi kavramı ile neyi kastettiğimizi açıklığa kavuşturalım. Temel olarak şirket yetkilisi, şirketin ortağı, yani pay sahibidir. Bir diğer ifadeyle, şirketi kuran, sermayeyi getiren ve şirkete özgüleyen kişidir. Ancak bu kavramın içine yalnızca şirketin ortakları, yani pay sahipleri girmez. Bunun yanında, şirketi hukuki olarak temsil etme hakkı ve yetkisi olanlar da şirket yetkilisi kavramı içine girerler. Özellikle sermaye şirketlerinde zorunlu organ olan yönetim kurulu ve üyeleri de şirket yetkilisi sıfatına sahiptir.
Şahıs şirketlerinde ise yetkililer, şirketi kuran kişiler ve varsa şirkete atadıkları müdür, yönetici gibi kimselerdir.
Sorumluluk Kavramı
Hukuki bir tabir olarak sorumluluk, bir hukuki işlemin muhatabı olma durumunu ifade eder. Yani o hukuki işlemin muhatabı olma, bu işlemi yerine getirmek zorunda olma durumunu açıklar. Bu yazımız özelinde örnekleyecek olursak, şirketin vergi cezalarının sorumluluğu, cezaları ödeyecek olmaktır. Kişiler özelinde sorumluluk da bu cezaları kimin ödeyeceğini açıklamaktadır. Yani şirketin vergi cezalarını ödeme yükümlülüğünün kime ait olduğunun tespitine yarar.
Sorumluluk Türleri
Şirket yetkilileri için çeşitli sorumluluk türleri söz konusudur. Bu sorumluluklar hukuki ve cezai niteliktedir. Bunun dışında sorumluluk hallerini genel ve özel olarak sınıflamak da mümkündür. Genel sorumluluk halleri, üyelerin kusura dayanan durumlarını ifade eder. Buna göre şirket yetkililerinin, yetkilerini kullanırken tedbirli bir yönetici gibi hareket etmesi gerekir. Bununla birlikte şirketin menfaatlerini gözetmesi de bu kapsamdadır. Bu yükümlülüklerine aykırı hareket ederek şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına zarar verenler bundan sorumludur. Bunun için ilgilinin kusuruyla zarar arasında uygun illiyet bağının mevcut olması gerekir. Ancak ilgili kişi üzerine düşen dikkat ve özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispat ederse sorumlu olmaz.
Şimdi de cezai sorumluluğa bakalım. Ceza hukukunun temel ilkelerinden birisi ceza sorumluluğunun şahsi olması ilkesidir. Buna göre bir suçun faili herhangi bir şirket olması mümkün değildir. Çünkü şirketler her ne kadar tüzel kişiliği olsa da ceza hukuku anlamında bir kişi değildir. Bu nedenle bir suçun faili ancak ve ancak gerçek kişi(ler) olabilir. Bu nedenle bir şirketin dahil olduğu durumlarda, sorumluluğu bir gerçek kişiye yöneltmek gerekecektir. Bu kişi sermaye şirketlerinde, şirketi idare ve temsil yetkisine sahip yönetim kurulu üyeleridir. Şahıs şirketlerinde ise şirket ortakları ve diğer müdür, yönetici vb. kimselerdir. Cezai sorumluluğa ilişkin çeşitli kanunlarda düzenlemeler vardır. Bu nedenle her kanun özelinde ayrı ayrı incelemekte yarar vardır. Biz burada yalnızca vergi cezaları özelinde inceleyeceğiz.
Vergi Kavramı ve Vergi Cezaları
Temel olarak vergi, devletin vatandaşlarına sunduğu hizmetlerin devamı için vatandaşlardan topladığı karşılıksız paradır. Verginin amacı, devletin vatandaşlarına sunacağı hizmetler için kaynak yaratmaktır. Uygulamada birçok farklı alanda farklı farklı vergi çeşitleri vardır.
Şirketler için de çeşitli vergiler mevcuttur. Bunlardan belki de en önemlisi gelir vergisidir. Kabaca tanımlayacak olursak, ticari faaliyetleri sonucu gelir elde eden kimseler, bu gelirlerinin belirli bir kısmını vergi olarak devlete öder. Bunun dışında, şirketler için katma değer vergisi, kurumlar vergisi gibi çeşitli vergiler vardır. Her verginin şartları var ise yasal olarak zamanı geldiğinde ödenmesi gerekir. Vergisini hiç ödemeyen ya da eksik ödeyenler bundan sorumlu olurlar.
Ülkemizde geçerli vergi uygulamasına göre genel olarak şirketler, gelirleri ölçüsünde vergi yükümlülüğü altındadır. Yani geliri yüksek olandan daha çok, az olandan daha az vergi alınması söz konusudur. Hukuken şirketlerin, elde ettikleri gelir üzerinden vergi ödemeleri gerekir. Ancak uygulamada genellikle şirketlerin gelirlerini az göstererek daha az vergi ödeme gayreti içerisinde olduklarını görmekteyiz. Böyle bir durumda da devletin yetkili organları, şirketlerin gelirlerini kendisi tespit ederek şirketin gerçek vergi borcunu tespit eder. Gerçeğe aykırı beyanlarla daha az vergi borcu göstermeye çalışan şirketlere, gerçek vergi borçlarının yanında vergi cezaları da yükletilir.
İşte, yukarıda açıkladığımız vergi cezalarından kimlerin sorumlu olduğu sorusunun cevabını da bu yazıda arayacağız.
Şirket Yetkililerinin Vergi Cezalarından Sorumluluğu
Vergiye ilişkin cezaları iki grupta incelemek mümkündür. İlk grup, vergi sorumluluğundan doğan maddi cezalardır. Burada ilgili vergi dairelerinin şirketlere kestiği vergi ve ceza borçları vardır. Bu cezalar maddi niteliktedir, yani parasaldır. İkinci grupta ise vergi yükümlülüğünün gereği gibi yerine getirilmemesi nedeniyle oluşan cezai sorumluluk halleri vardır. Yani bu vergiyi gereği gibi ödemeyen şirket yetkililerinin vergi borcu dışındaki hapis ve adli para cezası gibi sorumluluklarını inceler.
Şahıs şirketlerinde şirketi oluşturan gerçek kişiler dışında ayrı bir tüzel kişilik yoktur. Bu nedenle şirketin her türlü faaliyetinden şirket yetkilileri bizzat sorumludur. Buna vergi sorumlulukları da dahildir. Dolayısıyla şirketin her türlü vergi borcundan da birincil derecede sorumludurlar.
Ancak sermaye şirketlerinde durum biraz farklıdır. Kural olarak sermaye şirketlerinde şirketi oluşturan kişilerden ayrı bir tüzel kişilik vardır. Şirketin her türlü borcundan sorumluluk da şirket tüzel kişiliğine aittir. Bu nedenle esasen şirket yetkililerine şirketin sorumluluğu nedeniyle başvuru yolu açık değildir. Özellikle limited ve anonim şirketlerde, şirket ortaklarının tek borçları vardır. O da şirkete karşı taahhüt ettikleri sermaye borcunu ödemeleridir. Şirketin herhangi bir borcunun varlığı halinde, ortaklardan yalnızca yerine getirmediği sermaye borcunu getirmesi istenebilir. Ancak vergi cezalarında bir istisna söz konusudur.
Bu istisna temelini Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’ndan almaktadır. Kanun’a göre limited şirket ortakları, şirketin vergi borçlarından da ortaklık oranı miktarında sorumludur. Bu sorumluluk doğrudan doğruya sorumluluktur. Yani vergi dairesi, direkt şirket yetkililerine karşı da takibe geçebilir. Bu hüküm anonim şirketler için ise geçerli değildir. Ancak anonim şirketlerde de vergi kaçırma gibi bir durum var ise, bundan şahsi olarak sorumlu olanların sorumluluğu vardır. Yine şirketlerin kanuni temsilcileri de tüm kamu borçlarından şahsen sorumludur. Anonim şirkette yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna ilişkin detaylı bilgileri şu yazımızda da bulabilirsiniz.
Şirket yetkililerinin vergi cezalarından sorumluluğuna ilişkin bu yazımız bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki görüş ya da tavsiye içermez. Herhangi bir sorunuz olduğunda, uzman bir avukattan destek almanızı öneririz.
