Anonim Şirket Sözleşmesi

Günlük hayatın bir parçası olan ticareti insanlar kendi aralarında yapmaktadır. Ancak herkes her zaman kendi adına ticaret yapmamaktadır. Bu işler için çoğunlukla şirketler kurulmaktadır. Yapısı, ortak sayısı, kuruluşu, sermayesi, tüzel kişiliği gibi kriterlere göre farklı türlerde şirketler mevcuttur. Bu şirket türlerinden biri de anonim şirkettir. Anonim şirket, belirli bir miktarda ve paylara bölünmüş bir sermayeye sahip olan şirketlerdir. Bu şirketleri bir kişi kurabilmektedir. Bir anonim şirket kurmak isteyenlerin yerine getirmesi gereken bazı işlemler vardır. Bu işlemlerden biri de anonim şirket sözleşmesi düzenlemektir.

Anonim şirket sözleşmesi uygulamada esas sözleşme adıyla da yer almaktadır. Bu sözleşme, anonim şirketin temelini oluşturur. Kurucuların şirket kurma iradesini barındıran, imzalarının noterlikçe onaylandığı bir belgedir. Anonim şirket sözleşmesinin yanı sıra; kurucular beyanı, değerleme raporları, ayın ve işletme devralınmasına ilişkin olanlar dahil kuruluşa ilişkin bütün belgeler kuruluş belgeleridir. Kurucular, kanuni şartları sağlayan irade açıklamalarını içeren yazılı beyanları ile anonim şirketi kurmuş olurlar.

Bu yazımızda anonim şirket sözleşmesinin unsurlarına, şartlarına ve konuyla ilgili diğer hususlara yer vereceğiz. Ayrıca anonim şirketler hakkında daha fazla bilgi için şu yazımıza bakmanızı öneririz.

Anonim Şirket Sözleşmesinin Zorunlu Unsurları

Anonim şirket sözleşmesi, kural olarak yazılı olmalı ve Türk Ticaret Kanunu’nda yer alan zorunlu unsurları içermelidir. Bu unsurlar dışındaki diğer hususların da sözleşmeye ve kanuni hükümlere aykırı olmadığı sürece sözleşmede yer almasında sakınca yoktur. Kanun’un 339. maddesinde yer alan bu zorunlu unsurlar özet olarak aşağıdadır:

• Ticaret unvanı ve merkezinin bulunacağı yer
• İşletme konusu
• Sermaye ve her payın itibari değeri, ödenme sureti ve şartları
• Pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacakları, belirli paylara tanınan imtiyazlar ve devir sınırlamaları
• Paradan başka sermaye olarak konan haklar ve ayınlar, bunların değerleri
• Kurucularla yönetim kurulu üyelerine ve diğer kişilere sağlanacak özel menfaatler
• Yönetim kurulu üyelerinin sayıları, imza yetkisi olanlar
• Genel kurula davet usulü, oy hakkı ve oy verme yöntemleri, toplantı yeter ve karar sayıları
• Süre (şirket belirli bir süre için aktif olacaksa)
• Ortaklığa ait ilanların yapılma usulü
• Taahhüt edilen sermaye payının türü ve miktarı
• Hesap dönemi
• İlk yönetim kurulu üyeleri

Bunlar zorunlu unsurlar olmakla birlikte, sözleşmede bundan farklı başka unsurlar da yer alabilir. Kanun’un emredici hükümlerine aykırı olmamak şartıyla başka unsurlar da sözleşmede yer alabilir. Şimdi bu zorunlu unsurları detaylı olarak inceleyelim.

Ticaret Unvanı ve Merkezinin Bulunacağı Yer

Anonim şirketlerin tüzel kişiliği vardır ve bu itibarla tacir niteliğine sahiptir. Türk Ticaret Kanunu’na göre her tacir bir ticaret unvanı seçmek ve kullanmak zorundadır (m. 16). Bu itibarla anonim şirket sözleşmesinde de bu hususa yer vermek zorunludur.

Şirketin merkezi tabiri ise şirketin bulunduğu ili ve ilçeyi ifade eder. Sözleşmede şirketin merkezinin belirtilmesi gerekmektedir. Örneğin İstanbul’da Kadıköy ilçesinde yer alan bir şirketin, sözleşmesinde bu kaydın yer alması zorunludur.

İşletme Konusu

Anonim şirketler, kanunen yasak olmayan her türlü ekonomik amaç ve konuda faaliyet gösterebilirler (m. 331). Buradaki “konu” tabiri, şirketin iş yaptığı alanı ifade etmektedir. Örneğin kara yoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan bir şirketin, müşterilerine bilet satması ve şehirlerarası seferler düzenlemesi konuya örnektir. “Amaç” ise şirketin yaptığı faaliyetler sonucunda ulaşmak istediği hedefi ifade eder. Bir önceki cümledeki örnekten gidecek olursak, bu şirketin amacı kara yoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapmaktır.

Sermaye ve Paylar

Özel kanunlarında aksine hüküm olmadığı sürece, anonim şirketlerin ana sermayesinin en az 50.000 TL olması gerekir. Bu sermayenin belirli ve paylara bölünmüş olması gerekmektedir. Her bir payın asgari değeri bir kuruştur. Bu payların değeri, ödeme şekli ve şartları ile ilgili hususlar da anonim şirket sözleşmesinde yer almalıdır. Bu konudaki hükümlerin şirketin amacı ve konusuyla uyumlu olması gerekir.

Pay Senetlerinin Niteliği, İmtiyazlar ve Devir Sınırlamaları

Pay senetleri nama veya hamiline yazılı olur. Bu konuda anonim şirket sözleşmesinde bir kaydın bulunması gerekir. Bununla birlikte bazı payların çeşitli imtiyazları (ayrıcalıkları) olacak ise yine sözleşmede yer almalıdır. Bu imtiyazlar; daha çok kâr veya tasfiye payı, rüçhan ve oy haklarında üstünlük gibi haklardır. Yine, payların devri için çeşitli sınırlamalar olacak ise bunun da sözleşmede yer alması zorunludur.

Para Dışındaki Sermaye Unsurları ve Değerleri

Sermayenin yalnızca nakit para olması zorunluluk değildir. Bu sermayenin para dışında başka bir ayın (mal) veya hak olması da mümkündür. Bu halde o malın veya hakka karşılık gelen payın miktarının sözleşmede yer alması gerekir. Bazen şirket sonradan bir işletme veya ayın devralır. Bu durumda da bunların bedelinin, şirketin vermesi gereken ücretin, tahsisat veya mükafat tutarının sözleşmede yer alması zorunludur. Para dışındaki sermaye uygulamada aynî sermaye adıyla yer alır.

Aynî sermayenin üzerinde başka bir sınırlı aynî hak, haciz veya tedbir olmaması gerekir. Bu sermaye değeri nakden belirlenebilir ve devredilebilir nitelikte olmalıdır.

Kurucuların ve Yönetim Kurulu Üyelerinin İmtiyazları

Anonim şirketin kazancından kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin veya başkalarının ayrıca hak elde etmesi mümkündür. Kanunen dağıtılabilen yıllık kârın %5’i, ödenmiş sermayenin %20’sine ulaşıncaya kadar yedek akçe olarak kenara ayrılır. Aynı şekilde pay sahipleri de aynı oranda kâr payı alır. Kalan kârın en çok onda biri tutarındaki miktar intifa senedi olarak kuruculara verilebilir. Bu senetler ya emre ya da hamiline düzenlenebilir.

Bununla birlikte, şirketin sermayesini azaltacak şekilde para veya hisse senedi vermek gibi uygulamalar yasaktır. Bu kayıtlar geçersizdir, ancak sözleşmenin geçerliliğini etkilemezler.

Yönetim Kurulu, Üyeleri ve İmzaya Yetkili Olan Kişiler

Anonim şirket sözleşmesinde ilk yönetim kurulu üye veya üyelerinin yer alması zorunludur. Kanun’a göre yönetim kurulunda en az bir üye olmalıdır. Sadece bir üye var ise, bu üye aynı zamanda imzaya da yetkilidir. Ancak birden fazla üye varsa, hangisinin/hangilerinin imzaya yetkili olduklarına ilişkin hükümlerin sözleşmede yer alması gerekir. İmza yetkisi birden fazla üyede ise, bunlardan en az birinin Türk olması ve Türkiye’de ikamet ediyor olması gerekir.

Genel Kurula Davet Usulleri, Oy Hakları, Oy Yöntemleri ve Yeter Sayılar

Genel kurulun toplantıya daveti hususunda Kanun’daki hükümlere aykırı olmayacak şekilde bazı şartlar belirlemek mümkündür. Toplantı üyelerini yönetim kurulunun hazırladığı hazır bulunanlar listesi belirler. Adı burada geçen pay sahiplerinin toplantılara katılma hakkı vardır. Nama yazılı pay sahiplerinin kimlik göstermesi gerekir. Hamiline yazılı pay sahipleri ise genel kuruldan en geç bir gün öncesine kadar senetlerini göstererek giriş kartı alırlar.

Toplantı için sermayenin en az dörtte birini oluşturan payların sahiplerinin/temsilcilerinin toplantıya katılması yeterlidir. Karar için ise toplantıya katılanların salt çoğunluğu gerekmektedir.

Şirketin Süresi

Anonim şirketlerin faaliyet süresi süresiz olmak zorunda değildir. Örneğin sözleşmede şirketin 10 yıl faaliyet göstereceği gibi bir hükmün yer alması mümkündür. Böyle bir süre şartı yok ise şirket süresizdir.

Ortaklığa Ait İlanların Yapılma Usulü

Anonim şirketlere ait ilanların Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yapılması zorunluluktur. Bununla birlikte, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki bir yerel gazetede ilan yapılabilir. Bu ilan zorunlu olmayıp tercihe bağlıdır.

Sermaye Paylarının Türü ve Miktarları

Ortakların taahhüt ettikleri katılma payı, türü ve miktarının sözleşmede yer alması zorunludur. Bu pay nakdi veya aynîdir. Aynî sermayenin nakdi karşılığının da gösterilmesi gerekir.

Hesap Dönemleri

Şirketlerin hesap dönemleri, takvim yılı olabileceği gibi farklı dönemler de olabilir. Bu dönemi şirket yaptığı işe göre belirler. Bu hesap dönemlerinin sözleşmede yer alması gerekir.

İlk Yönetim Kurulu Üyeleri

Anonim şirketin tüzel kişilik kazanması için bir organının olması gerekir. Bu organ da yönetim kuruludur. İlk yönetim kurulu üyelerine ilişkin bilgiler anonim şirket sözleşmesinde yer almalıdır. Böylece anonim şirket tüzel kişilik kazanır.

Diğer Hususlar

Yukarıdaki unsurlar esas sözleşmede yer alması zorunlu unsurlardır. Bunlar dışında başka hususların da sözleşmede yer alması mümkündür. Bu tercihe bağlı kayıtların kanuni düzenlemelere aykırı olmaması gerekir. Aksi takdirde bu unsurlar geçersizdir.

Anonim Şirket Sözleşmesinde Değişiklik

Ticarette meydana gelen değişikliklerin anonim şirketin gidişatını etkilemesi mümkündür. Bu durumda anonim şirket sözleşmesinde değişiklik ihtiyacı husule gelebilir. Bu durumda değişikliğin kanuni düzenlemelere uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekir.

Anonim şirket sözleşmesinde değişiklik yapma yetkisi münhasıran genel kurula aittir. Bu yetkinin başka bir organa ya da kişiye devri mümkün değildir. Değişiklik için normal toplantı ve karar yeter sayılarından daha ağır şartlar mevcuttur.

Eski Ticaret Kanunu döneminde bakanlık izni zorunlu idi. Yeni Kanun’da ise bu zorunluluk kural olarak yoktur. Ancak ilgili bakanlığın yayınlayacağı tebliğle tespit edilen anonim şirketler bakanlık izni ile kurulur. Aynı şekilde sözleşmedeki değişikliklerde de izin şartı vardır. Bu şirketler sınırlıdır. Bankalar, sigorta şirketleri, faktöring şirketleri ve holdingler, bu şirketlerden bazılarıdır.

Genel kurulun yapacağı değişikliklerde sahip olduğu yetki sınırsız değildir. Pay sahiplerinin anonim şirketteki ortaklık sıfatından kaynaklı bazı haklar vazgeçilmez niteliktedir. Bu haklardan bazıları; genel kurula katılma, konuşma, öneri sunma, oy kullanma gibi haklardır.

Sözleşmede bazı hükümlerin değiştirilemeyeceğine ilişkin hükümlerin mevcut olması mümkündür. Bu halde genel kurul ilgili hükümleri değiştiremez. Aynı şekilde kanunun emredici hükümlerine ve dürüstlük kurallarına aykırı değişiklikler yasaktır. İmtiyazlı pay sahiplerinin haklarında meydana gelecek değişikliklerde ise hak sahiplerinin onayı gerekir.

Değişikliklerin Hazırlanması ve Onaylanması

Anonim şirket sözleşmesinde değişiklik teklifini yönetim kurulu hazırlar. Yönetim kurulu, bu teklifi hazırlar ve noterde onaylattırır. Yönetim kurulunun değişiklik yapma kararı alabilmesi için üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanması gerekir. Değişikliğin kabulü için de katılanların salt çoğunluğunun oyuna ihtiyaç vardır. Buna ilişkin karar karar defterine de yazılır ve sonra notere onaylattırılır.

Gerekli Durumlarda Bakanlıktan İzin Alınması

Bazı şirketlerin kuruluşu Bakanlık iznine tabi olduğundan, sözleşme değişikliği de aynı şekilde izne bağlıdır. Değişiklik teklifi genel kurula gelmeden önce Bakanlık’tan izin alınması zorunludur.

Genel Kurulun Değişiklik Teklifini Karara Bağlaması

Yönetim kurulunun hazırladığı, noterin onayladığı, Bakanlık’ın izin verdiği değişiklik teklifinin bundan sonraki durağı genel kuruldur. Genel kurul, önüne gelen teklifi inceler ve karara bağlar. Teklif için gerekli toplantı ve karar yeter sayıları teklifin niteliğine göre değişir. Normal şartlarda genel kurul, şirket sermayesinin en az yarısını temsil eden pay sahipleri ile toplanır. Karar da katılanların salt çoğunluğu ile alınır.

İmtiyazlı Pay Sahiplerinin Onayı

İmtiyazlı pay sahiplerinin hakları ile ilgili değişiklik tekliflerinde imtiyazlı pay sahiplerinin de teklifi kabul etmesi gerekir. Bu pay sahiplerinden oluşan özel kurul, genel kurulun kararını onaylamadığı sürece değişiklik yürürlüğe girmez.

İşlem Denetçisi Raporu

Bazı hallerde işlem denetçisi raporu zorunludur. Sermaye artırımı, azaltılması, bölünme, tür değişimi ve birleşme bu hallerden bazılarıdır.

Ticaret Siciline Tescil ve İlan

Yukarıdaki aşamalardan sonra değişiklik ticaret siciline tescil ve ilan edilir. Tescil kurucu etkiye sahiptir, değiştirme kararı üçüncü kişilere karşı tescilden önce hüküm ifade etmez. İlan ise açıklayıcı niteliktedir.

Anonim şirket sözleşmesine ilişkin bu yazımız bilgi amaçlı olup hukuki tavsiye içermemektedir. Hukuki bir sorununuz olduğunda uzman bir avukattan profesyonel destek almanızı tavsiye ederiz.