Anonim Şirketlerde Sermaye Artırımı ve Azaltılması

Ticaret yapan kişiler bazen faaliyetlerini bir anonim şirket adına yürütürler. Bu faaliyetleri için kurmuş oldukları anonim şirketin sermayesini kullanırlar. Bu sermaye, ihtiyaca göre artırılabilir veya azaltılabilir. Bu hallerde sermayenin artırımı ya da azaltılması söz konusu olur. Bu durumda uygulama alanı bulan hükümleri aşağıda kısaca inceleyelim. Öncelikle sermaye kavramını ve türlerini açıklayalım.

Sermaye Kavramı ve Türleri

Sermayeyi, kabaca bir şirketin yapacağı harcamaları karşılamak üzere ortaya koyduğu para veya parasal karşılığı olan mallar olarak tanımlamak mümkündür. Nakit para veya parasal karşılığı olan arsa, ev, araba gibi mallar sermaye kavramının içine girer. Hukukumuzda esas sermaye ve kayıtlı sermaye olmak üzere iki farklı sermaye kavramı bulunmaktadır.

• Esas sermaye: Esas sermaye, anonim şirket ortaklarının şirkete getirmeyi taahhüt ettikleri miktardır. Bu miktar, aksine kanun hükmü yoksa en az 50.000,00.-TL olmalıdır. Ancak kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan anonim şirketlerde bu rakam 100.000,00.-TL’dir. Bu sermaye sabittir, değiştirilmesi için sözleşmenin de değiştirilmesi ve tescil edilmesi gerekir.
• Kayıtlı sermaye: Kayıtlı sermaye, esas sermayenin yönetim kurulu tarafından sermaye artırımı yetkisini kullanarak artırılabileceği tavan miktarı ifade eder. Örneğin sözleşmede sermayesi 1.000.000,00.-TL olarak belirlenen şirketin kayıtlı sermayesi 1.500.000,00.-TL ise, şirket sermayesini en fazla 500.000,00.-TL kadar artırabilir.

Sermayenin yalnızca nakit para olması zorunluluk değildir. Bu sermayenin para dışında başka bir ayın (mal) veya hak olması da mümkündür. Bu halde o malın veya hakka karşılık gelen payın miktarının sözleşmede yer alması gerekir. Bazen şirket sonradan bir işletme veya ayın devralır. Bu durumda da bunların bedelinin, şirketin vermesi gereken ücretin, tahsisat veya mükafat tutarının sözleşmede yer alması zorunludur. Para dışındaki sermaye uygulamada aynî sermaye adıyla yer alır.

Aynî sermayenin üzerinde başka bir sınırlı aynî hak, haciz veya tedbir olmaması gerekir. Bu sermaye değeri nakden belirlenebilir ve devredilebilir nitelikte olmalıdır.

Sermaye Artırımı ve Azaltımı

Sermaye Artırımı

Şirketin esas sözleşmesinde yer alan sermaye miktarının kararlaştırılan miktar kadar artırılmasıdır. Bu yetki, esas sermaye sisteminde şirket genel kuruluna, kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kuruluna aittir. Sermaye artırımının birkaç yolu vardır, şimdi bu yöntemleri inceleyelim.

1. İç kaynaklardan sermaye artırımı: Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca; yedek akçelerin ve sermayeye eklenmesi serbest fonların sermaye eklenmesi yoluyla sermaye artırımı yapılabilir. Artırılmak istenen miktarın şirket bünyesinde olduğu, onaylı bilanço ve yönetim kurulunun vereceği açık beyan ile doğrulanır. Yetkili organca alınan kararın ve esas sözleşmenin tescili ile artırım gerçekleşir. Yeni payları, mevcut pay sahipleri paylarının sermaye oranı miktarında elde ederler.
2. Sermaye taahhüdü: Sermayenin artırımının değişik esas sözleşmesinde ya da iştirak taahhütnamesinde taahhüt edildiği yoldur. Bu taahhüdün kayıtsız, şartsız ve yazılı olması gerekir. Sermaye, taahhüt edilen miktar kadar artar. Kayıtlı sermaye sisteminde ise yönetim kurulu, sahip olduğu yetki dahilinde artırım kararı alır. Yönetim kurulu buna ilişkin kararını, esas sözleşmede öngörüldüğü şekilde ilan ederek internet sitesinde yayınlar. Bu kararda; artış miktarı, yeni payların itibarî değerleri, sayıları, cinsleri, prim ve imtiyaz durumları, rüçhan hakkı, kullanma şartları ve süresini yer alır. Esas sözleşmenin değişik hâlinin de tescili gerekir.
3. Şarta bağlı sermaye artırımı: Şirket genel kurulu, bazı hallerde şirketten alacaklı olanlara sözleşmeyi değiştirme veya alım hakkını kullanmak yoluyla yeni pay hakkı verebilir. Bu durumda sermayenin şarta bağlı artırımı söz konusu olabilir. Şirketin alacaklısı bu hakkını kullandığı ve sermaye borcunu yerine getirdiği anda kendiliğinden artmış olur. Artan miktarın toplam itibarî değeri sermayenin yarısından fazla olamaz. Yönetim kurulu, esas sözleşmedeki bu değişikliği tescil ettirir. Dayanak hakkın sona ermesi ile beraber, ilgili hükmü yönetim kurulu sözleşmeden çıkarır. Ayrıca sicilden de silinir.

Anonim şirketlerde sermaye artırımı ile ortaya çıkan yeni payları yeni pay sahipleri alabilir. Yeni pay sahipleri, nakdî veya aynî taahhütte bulunabilir.

Sermaye artırımına itiraz yolu açıktır. Kanuna, esas sözleşmeye, dürüstlük kurallarına aykırılık hallerinde genel kurul kararlarına karşı iptal davasına yolu açıktır.

Sermaye Azaltımı

Şirket esas sözleşmesindeki sermaye miktarının kararlaştırılan miktar kadar azaltılmasıdır. Bu durumun sebepleri ile azaltmanın amacı ve azaltmanın şekli belirtilir. Ayrıca yönetim kurulu bu hususları içeren bir raporu genel kurula sunar. Şirketin, sermaye azaltımına rağmen alacaklıların hakkını karşılayacak aktif malvarlığı yoksa bu yola gitmek mümkün değildir. Sermaye azaltımı ile belli olacak yeni sermaye, şirket asgari sermayesinin altına inemez.

Yönetim kurulu, usulüne uygun şekilde kararı ilan ettirir ve alacaklılara davet gönderir. Bu ilanda, alacaklıların alacaklarının ödenmesi ya da teminat altında alınmasını isteyebileceği yer alır. Alacaklılar için verilen süre sona erdikten ve beyan edilen alacaklar ödendikten sonra, azaltım gerçekleştirilir. Şirkete geri verilmeyecek payların iptal edileceği de tebliğde yer alır.

Yukarıdaki açıklamalara ilişkin belgeler ibraz edilmeden tescil yapılamaz. Yine bu şartlara aykırılık halinde alacaklılar iptal davası açma hakkına sahiptir. Teminatın yetersizliği halinde de aynı hak geçerlidir.

Anonim şirketlerde sermaye artırımı ve azaltımı ile ilgili bu yazımız tamamen bilgilendirme amaçlı olup hukuki tavsiye içermemektedir. Hukuki bir uyuşmazlığınız olduğunda uzman bir avukattan profesyonel destek almanızı öneririz.