İçindekiler
Beyaz yaka suçları klasik anlamda ekonomik suç başlığı altında sınıflandırılmaktadır. Bu suçlar kamu otoritesinin kontrolü dışında gerçekleştirilmektedir. Beyaz yaka suçlarında fail kamu düzeninin korunması için getirilen yasal düzenlemelere aykırı davranmaktadır. Bu suç örneklerinden bahsedilebilmesi için failin ceza ile korunan hukuki değeri tehdit edecek davranışta bulunması, bunu mesleğini icra ederken gerçekleştirmesi ve bu suçlar kapsamında güven ile kendisine verilen yetkiyi kötüye kullanması gerekir.
Beyaz yaka tarafından işlenebilecek suçların mağduru bir kişi veya toplumun bir kısmı olabilmektedir. Belirli bir statüde yer alan herkes tarafından bu suç örnekleri gerçekleştirilebilecek, mağdur kişi/kişiler zarara uğratılabilecektir. Bu suçlar ve bu suçlara ilişkin cezalar 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun ilgili maddelerinde belirtilmiştir.
Beyaz Yaka Suçları Örnekleri
Beyaz yaka suçları kamu görevlileri tarafından ve özel kurum ve kuruluşlar bünyesinde işlenebilecek suçlardandır. Bunlar yolsuzluk özelinde rüşvet, zimmet, görevi kötüye kullanma olarak örnek gösterilebilir. Bunlar dışında; kara para aklama, ihaleye fesat karıştırma, ticari sır bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi ve belgelerin açıklanması ile kişisel verilere ilişkin suçlar yer almaktadır.
İhaleye Fesat Karıştırma
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 235’inci maddesinde ihaleye fesat karıştırma suçu gösterilmiştir. İhale, birden fazla kişinin belirli bir alım, satım vb. ilişkide en düşük teklifi vererek o işin gerçekleştirilmesinin üstlenilmesi hususudur. Kamu kurumu veya kuruluşları adına yapılacak olan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalarına ilişkin gerçekleştirilecek olan ihalelere fesat karıştıran kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacaktır.
Ticari Sır Niteliğindeki Bilgi veya Belgelerin Açıklanması
Bir diğer beyaz yaka suçu ise 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 239’uncu maddesinde açıklanan ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanmasıdır. Sıfatı veya görevi, meslek veya sanatı gereği vakıf olduğu ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgeleri yetkisiz kişilere veren veya ifşa eden kişi, ilgili kişilerin şikâyeti ile bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar hapis cezasıyla cezalandırılacaktır. Bu suça ilişkin cezalar fenni keşif ve buluşlar veya sınai uygulamaya ilişkin bilgiler hakkında da uygulama alanı bulacaktır.
Sır, bilgi ve belgelerin açıklanması hali cebir ve tehdit kullanılarak gerçekleştiriliyorsa üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacaktır.
Kişisel Verilerle İlgili Suçlar
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda bahsedilen beyaz yaka suçlarının bir diğeri kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi veyahut verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesidir.
Hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilecektir. Yargıtay’a göre kişinin fotoğrafının kullanılması bu suçun oluşumuna örnek gösterilebilir (Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2020/2426 E. , 2021/6589 K. sayılı ilamı). Bu kişisel verilerin özel nitelikli kişisel veriler olması halinde (siyasi, felsefi veya dini görüşler, ırki kökenler, hukuka aykırı olarak ahlaki eğilimler, cinsel yaşamlar, sağlık durumları veya sendikal bağlantılar) bu bir cezayı ağırlaştırıcı nitelikli hal olarak sayılmaktadır. Burada verilecek ceza yarı oranında arttırılacaktır.
Bir diğer suç olan kişisel verilerin hukuka aykırı olarak verilmesi veya ele geçirilmesinde kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren iki, iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacaktır.
Yukarıda sayılan kişisel verilere ilişkin suçların kamu görevlisi tarafından ve görevinin verdiği yetkinin kötüye kullanılarak işlenmesi ile belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi Türk Ceza Kanunu’nda sayılan cezayı ağırlaştırıcı nitelikli hallerdendir.
Kişisel verilerin korunması hakkında daha fazla bilgi için şu yazımıza bir göz atabilirsiniz.
Finansal Yolsuzluğa İlişkin Suçlar
Zimmet
Finansal yolsuzluğa ilişkin suçların başında Zimmet suçu gelmektedir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 247’nci maddesi uyarınca görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçirecek olan kamu görevlisi beş yıldan on iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacaktır.
Kamu görevlisi burada eşyayı kendisi veya bir başkası yararına ele geçirmektedir. Kamu kurumunda kendisine verilen bilgisayar veya diğer donanım eşyaları bu kapsamda örnek gösterilebilecektir. Burada eşyayı kullanmakla ilgili süre ne kadar uzun veya kısa olursa olsun zimmet suçu gerçekleşmiş sayılacaktır. Somut olayda ele geçirildiği süre cezanın takdirinde önemli rol oynamaktadır. Kamu görevlisi, zimmetin ortaya çıkmasını engelleyecek hileli hareketlerde bulunuyorsa bu cezayı yarı oranında arttıracak cezayı ağırlaştırıcı bir nitelikli haldir. Aynı şekilde zimmete konu malın bir süre kullanıldıktan sonra geri verilecek olması veya malın değerinin azlığı verilecek cezayı azaltıcı bir nitelikli haldir.
Soruşturma sürecinin başlamasından önce, kamu görevlisinin zimmetine geçirdiği malı aynen iade etmesi veya uğranılan zararı tamamen tazmin etmesi halinde kamu görevlisine verilecek cezanın üçte ikisi indirilecektir.
Rüşvet
Finansal yolsuzluğa ilişkin işlenebilecek beyaz yaka suçlarından bir diğeri ise rüşvettir. Rüşvet 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 252’nci maddesinde açıklanmaktadır. Buna göre görevlinin görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya dolaylı araçlar kullanılarak, bir kamu görevlisine veya göstereceği kişiye menfaat sağlaması halinde bu kişi dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacaktır.
Rüşvet için anlaşmaya varılması suçun tamamlanması için yeterlidir. Ancak kamu görevlisinin rüşvet talebinde bulunması ve fakat bunun kişi tarafından kabul edilmemesi ya da kişinin kamu görevlisine menfaat temini konusunda teklif veya vaatte bulunması fakat bunun kamu görevlisi tarafından kabul edilmemesi hali cezayı yarı oranında azaltıcı bir nitelikli hal olacaktır.
Rüşvet anlaşmasında aracılık eden kişi kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın müşterek fail olarak cezalandırılacaktır. Yine bu anlaşmada dolaylı olarak kendisine menfaat sağlanacak üçüncü kişi veya tüzel kişinin menfaati kabul eden yetkilisi kamu görevlisi sıfatı taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın müşterek fail olarak cezalandırılacaktır.
Rüşvet alan veya talebinde bulunan ya da bu konuda anlaşmaya varan kişinin yüksek makam sahibi olması verilecek cezayı ağırlaştırıcı bir nitelikli haldir. Buna göre yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir gibi kişilere verilecek ceza üçte birden yarısına kadar arttırılacaktır.
Görevi Kötüye Kullanma
Bir diğer beyaz yaka suçu görevi kötüye kullanmadır. Görevi kötüye kullanma suçu 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 257’nci maddesinde açıklanmaktadır. Bu suç hem kamu görevlileri hem de kamu görevlisi olmayan kişiler adına düzenleme alanı bulmaktadır. Buna göre kanunda ayrıca suç olarak tanımlanmış olan haller dışında, görevinin gereklerine aykırı hareket ederek kişilerin mağduriyete uğratan veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacaktır.
Kamu görevlisi, zarara uğratsa fakat kendisine menfaat sağlamasa dahi bu suç gerçekleşmiş olacaktır. Doktorun hastasına bilerek yanlış tedavi uygulaması görevi kötüye kullanma suçuna örnek gösterilebilir.
Kara Para Aklama
Kara para aklama suçu 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda açıklanmıştır. Alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini yurtdışına çıkaran veya bunları gayrimeşru kaynağını gizlemek veya meşru bir yolla elde edildiği konusunda kanaat uyandırmak amacıyla çeşitli işlemlere tabi tutan kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.
Burada bu suçun işlenmesine iştirak etmeden, suçun konusunu oluşturan malvarlığı değerinin özelliklerini bilerek satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar cezalandırılacaktır.
Kara para aklama eylemini kamu görevlisinin veya belli bir meslek kolunda yer alan kişinin bu mesleğin icrası sırasında işlemesi halinde bu cezayı ağırlaştırıcı bir nitelikli hal sayılacak, verilecek ceza yarı oranında arttırılacaktır.
Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden beyaz yaka suçları veya cezası konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. Beyaz yaka suçları ve cezası hususu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
