İçindekiler
Eser sözleşmesi taraflardan birinin bir eseri imal etmeyi, diğerinin ise kararlaştırılan nakit bedeli ödemeyi üstlendiği sözleşmelerdir. Eser imal etmeyi üstlenen kişiye yüklenici, bedel ödemeyi üstlenen kişiye ise iş sahibi denir. Bu sözleşmeler Türk Borçlar Kanunu’nun 460. ve 486. Maddeleri arasında yer almaktadır. Kanunda açıkça özel hükümler ile düzenlenen bir sözleşme olduğu için, tipik sözleşmelere bir örnektir. Eser sözleşmesi nedir sorusunda örnek olarak, kişinin bir mobilyacıya giderek evi için uygun ölçülerde bir dolap yaptırdığı, karşılığında belli bir meblağ ödediği bir sözleşmeyi gösterebiliriz.
Eser sözleşmesi, tipik bir sözleşme olduğu için mutlaka Kanun’da sayılan unsurları taşımalıdır. Aksi halde sözleşme eser sözleşmesi olarak değerlendirilemez, ancak eser sözleşmesi benzeri bir karma sözleşme olabilir. Örneğin eser karşılık ödenecek bedelin belli bir miktar para olması şarttır. Para yerine başka bir unsurun, örneğin bir eşyanın verilmesinin kararlaştırıldığı sözleşmeler eser sözleşmeleri kapsamında değerlendirilemez. İş sahibinin eseri bizzat ya da yardımcıları aracılığı ile imal etmesi gereklidir. Başkasının imal ettiği eser para karşılığı verildiği takdirde eser değil, satış sözleşmesi söz konusu olacaktır.
Eser sözleşmeleri ile ilgili önemli hususlardan biri de tarafların karşılıklı borçlarının muacceliyet anıdır. Eğer sözleşmede bir vade belirlenmişse, vadenin gelmesi ile yüklenicinin eseri teslim, iş sahibinin ise bedel ödeme borcu vade ile birlikte muaccel olur. Ancak vade belirlenmemiş ise, yüklenicinin borcunun eserin imali için makul bir süre geçmesi ile birlikte muaccel olacağı kabul edilmelidir. İş sahibinin borcu ise, aksi kararlaştırılmadığı sürece teslim ile muaccel olur.
Eser sözleşmelerinde incelenmesi gereken bir diğer husus da malzemeleri kimin sağlayacağı meselesidir. Malzemeler, eser sözleşmesinin içeriğine göre hem iş sahibi hem de yüklenici tarafından sağlanabilmektedir. TBK md. 472, malzemenin iş sahibi ya da yüklenici tarafından sağlandığı hallerde ortaya çıkacak yükümlülükleri düzenlemektedir. Buna göre, malzemeyi yüklenicinin sağladığı hallerde malzemenin ayıplı olması halinde yüklenici, tıpkı satıcı gibi sorumlu olur. Malzemenin iş sahibi tarafından sağlandığı hallerde ise yüklenicinin malzemeyi dikkatli ve özenli kullanmak, artan malzemeyi geri vermek yükümlülükleri altındadır. İş sahibinin sağladığı malzemenin ayıplı olduğunun anlaşılması ve bu ayıbın işin süresinde tamamlanmasını tehlikeye atacak, ya da eserin kalitesini etkileyecek niteliğe sahip olduğunun anlaşıldığı hallerde yüklenici, derhal iş sahibine bilgi vermelidir. Aksi hallerde gecikme ve aksaklıklardan sorumlu olacaktır.
Eser Sözleşmelerinde Şekil Şartı
Kanun eser sözleşmelerinde şekil şartı konusunda özel bir düzenleme yapmamıştır. Bu nedenle, eser sözleşmelerinde şekil şartı aranmayacağı söylenebilir. Ancak eser sözleşmesinin konusunu oluşturan eser, özel bir şekil şartına tabi ise, eser sözleşmesi de aynı şekil şartına tabi olacaktır. Örneğin bir kıyafet dikimini konu eden sözleşmeler sözlü biçimde dahi olabilir. Ancak bir taşınmazın inşasının konu edildiği eser sözleşmeleri için resmi şekil şartına uyma zorunluluğu vardır. Şekil şartına tabi olmayan sözleşmeler için de herhangi bir uyuşmazlık halinde ispatı kolaylaştırmak amacı ile, en azından adi yazılı şekilde yapılması tavsiye edilir.
Eser sözleşmelerinin geçerli ve tarafların çıkarlarına uygun biçimde düzenlenebilmesi için, sözleşmenin düzenlenme aşamasında da bir avukat ile görüşülmesi faydalı olacaktır. Kimi zaman uyuşmazlık hallerinde, kurucu sözleşmenin doğru hazırlanmaması nedeniyle hak kayıpları ortaya çıkmaktadır. Uyuşmazlık halinde bir avukata başvurulması dahi bu hak kaybını engelleyememektedir. Bu nedenle henüz yolun başında şekil şartlarına ve taraf çıkarlarına uygun doğru bir sözleşme için hukuki yardım almak, sizi ileride karşılaşabileceğiniz olumsuzluklardan koruyacaktır.
Eser Sözleşmesinde Zamanaşımı
Eser sözleşmesinde zamanaşımı süreleri, eserin ve ayıbın niteliğine göre değişmektedir. TBK md. 478’e göre eser sözleşmelerinde eserdeki kusur nedeniyle açılacak davalarda zamanaşımı süresi iki yıldır. Konusu taşınmaz yapı olan eser sözleşmesi için zamanaşımı süresi ise 5 yıl olarak düzenlenmiştir. Eserin niteliğine bakılmaksızın yüklenicinin ağır kusuru bulunması durumunda ayıptan kaynaklanan davalar için eser sözleşmesi zamanaşımı 20 yıldır. 20 yıllık zamanaşımı süresi hem taşınır hem taşınmaz eserler için geçerlidir.
Eser Sözleşmesinin Feshi
Eser sözleşmesi pek çok farklı neden ile sona erebilir. Öngörülen sona erme biçimi, tarafların karşılıklı yükümlülüklerini eksiksiz biçimde yerine getirmesi ile sözleşmenin sonlanmasıdır. Ancak her sözleşmede bu durum mümkün olmayabilir. Bu nedenle kimi sözleşmelerde eser sözleşmesinin feshi yoluna başvurulma gerekliliği ortaya çıkmaktadır.
TBK md. 484, tam tazminat karşılığında eser sözleşmesinin feshi konusunu düzenlemiştir. İş sahibi, istediği zaman yüklenicinin o ana dek yaptığı tüm zararlarını karşılayarak sözleşmeyi sona erdirebilir. Bu hak, Kanunda yalnızca iş sahibine tanınmış bir haktır. Yüklenicinin tam tazminat karşılığı fesih işlemi yapması mümkün değildir.
Kanun’a göre sözleşmenin sona erebileceği bir diğer durumsa eserin kabul edilemeyecek derecede ayıplı olması halidir. Bu halde iş sahibi, sözleşmeden dönme hakkını kullanabilir, herhangi bir tazminat ödemek durumunda kalmaz. Bu durumda kabul edilemeyecek kadar ayıplı eser yüklenicide kalacaktır. Ancak eser iş sahibinin arazisinde yer alan ve sökülüp kaldırılması çok maliyetli olacak bir taşınmaza ilişkin ise iş sahibinin sözleşmeden dönme hakkını kullanması mümkün değildir. Bu halde iş sahibi, ayıp oranında bedelden indirim ya da onarım talep etme haklarını kullanabilir. Aynı zamanda genel hükümlere göre tazminat talep etmesi de mümkündür. Bu haklarını kullanmak isteyen iş sahibinin, bir avukattan yardım alması, hak kayıplarını önlemek için gereklidir.
Eser Sözleşmelerinde Ceza Koşulu
Eser sözleşmelerinde ceza koşulu kayıtlarına da sıklıkla yer verilmektedir. Sözleşmeye aykırılık hallerinde tarafların her ikisi için de ceza koşulu mümkün olabilir. Ceza koşulları seçimlik ceza koşulu olabileceği gibi ifaya ekli ceza koşulu biçiminde de olabilir. Aynı şekilde eser sözleşmesi içinde kararlaştırılabileceği gibi, sonradan ek bir sözleşme ile de kararlaştırılması mümkündür. Sözleşmenin ihlali halinde tazminat ile birlikte istenebilmektedir. Bu talep edilebilme, tarafın zararından bağımsızdır. Uygulamada genellikle ispat kolaylığı sağlamak, tazminat için gerekli zarara ilişkin deliller toplanamasa dahi zararı telafi etmek, tarafları sözleşmeyi ihlalden caydırmak gibi amaçlar ile sıklıkla ceza koşulu kararlaştırılmaktadır. Ceza koşulu fahiş ise, mahkeme bunu azaltabilir.
Eser Sözleşmesi ile İlgili Yargıtay Kararları
Eser sözleşmesi dendiğinde ilk anda akla gelmeyecek kimi sözleşmeler, Yargıtay tarafından eser sözleşmesi olarak nitelenmiştir. Örneğin, sonucunda hastanın yüzünde belli bir görünüm oluşturma vaadinde bulunan estetik ameliyatlar, eser sözleşmesi sayılmaktadır. (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 1993/131, K. 1993/2741, T. 5.4.1993) Benzer biçimde, bir nikah töreni sırasında video kaydı yapılmasına ilişkin sözleşme de eser sözleşmesi kabul edilmiştir (Yargıtay 15. Hukuk Dairesi T. 20.06.1989, E. 1742, K. 2970).
Eser sözleşmesi ile ilgili yazmış olduğumuz bu yazı bilgi verme amaçlıdır. Herhangi bir hukuki tavsiye içermemektedir. Hukuki bir sorununuz olduğunda uzman bir avukattan profesyonel destek almanızı öneririz.
