Limited Şirketlerde Azınlık Hakları

Limited Şirketlerde Azınlık Hakları Nelerdir?

Limited şirketler ülkemizde sayısı hızlıca artarak yaygınlaşan ve en çok görülen şirket türüdür. Türk Ticaret Kanunumuzda yer alan hükme göre limited şirketler bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından kurulur. Yani hukuken limited şirketlerin tek bir kişi tarafından kurulması da mümkündür. Uygulamada ise en çok birden fazla kişi tarafından kurulduğu gözlemlenmektedir. Ancak ortak sayısında bir sınırlama vardır. Kural olarak ortakların sayısı elliyi geçemez. Limited şirketler her türlü amaç ve konu için kurulabilmekle birlikte bu amaç veya konunun kanunen yasaklanmamış olması gerekmektedir. Limited şirketlerin esas sermayesi en az 10.000 TL olması gerekmektedir. Bununla birlikte limited şirketlerin kuruluşu izne bağlı değildir. Limited şirketin kuruluşu için gerekli belgelerin yetkili mercilere ulaştırılması halinde şirket kurulmuş olur. Ancak bazı durumlarda limited şirketin kurulması izne tabi kılınmıştır. Ayrıntılı bilgi için avukatınıza danışmanızı tavsiye ederiz. 

Azınlık hakları ise kanun veya ana sözleşme ile esas sermayenin en az onda birine sahip ortak veya ortaklara tanınan haklardır. Bu haklar çoğunluğun karşısında yer alan azınlığı korumak için hüküm altına alınmıştır. Kanun koyucu azınlıklara birtakım haklar vererek onları çoğunluğun güçlü iradesine karşı korumak istemiştir. Bir diğer ifadeyle koruyucu haklar, azlık veya azınlık kavramlarıyla da açıklanabilmektedir. Bu haklar sayesinde çoğunluk ile azınlık arasında çıkar çatışmaları gündeme geldiğinde iki taraf arasında daha kolay denge yaratılması sağlanmaktadır. Azınlık hakları olumlu ve olumsuz azınlık hakları olmak üzere iki farklı kategoride incelenebilmektedir. Böylece çoğunluğu elde bulunduranların bu haklarını kötüye kullanmalarının ve azınlık aleyhine sonuçlar doğurmalarının önüne geçilmek istenmiştir. Esas sermayenin onda birinden daha az sermayeye sahip olanlar bu haklardan yararlanamazlar. Ancak ana sözleşmede bu oran değiştirilebilir. Örneğin, esas sermayenin en az beşte birine sahip olanların azınlık sıfatına erişeceği kararlaştırılabilir. Sözleşmede buna dair bir hüküm yok ise kanunen geçerli olan en az onda birine sahip olma kriteri aranır. 

Limited Şirketlerde Azınlık Hissedarlarının Haklarının Korunması

Limited ortaklıklarda kararlar genel kurul tarafından alınır. Kural olarak yasal çoğunluk tarafından alınan kararlar oya katılan katılmayan herkesi bağlayıcı sonuç doğurur. Kimi durumlarda çoğunluğun hakimiyeti azınlık için bazı sakıncalar gündeme getirir. Azınlıkta kalanların haklarını ve çıkarlarını gözetmeksizin bu durumu kendi lehlerine kullanmaları yani kötüye kullanmaları uygulamada sık sık gözlemlenmektedir. Çoğunluğun gücünü sınırlamak ve azınlığı korumak için hukuki birtakım güvenceler sağlanmıştır. Bireysel ortaklık ve azınlık hakları bu güvencelerdendir. 

Her ortak bireysel hakları tek başına kullanabilmektedir. Bu yetkiye ortak sıfatından ötürü haiz olup çoğunluğun oluşması aranmaz.

Bireysel haklardan bazılarına aşağıda yer verilmiştir.

• Vazgeçilemeyen haklar

Oy hakkı, ortak sayısının 20 ve daha az olması durumunda müdür olmayan ortağı inceleme ve denetleme hakkı, haklı sebeplerin varlığı halinde ortaklıktan çıkma veya ortaklığın feshini talep etme hakkı gibi haklardan oluşmaktadır.

• Kazanılmış haklar

Kurucuların yönetim hakkı, kâr payı, tasfiye payı ve bilgi alma hakkı ve benzeri haklardır.

Bu hakların yanı sıra ortaklık sözleşmesinde başkaca haklar da tanınmış olabilir. Bununla birlikte kanun koyucu tarafından getirilen azınlık hakları da azınlık hissedarlarının haklarını korumak adına büyük öneme sahiptir. 

Limited Şirketlerde Azınlık Pay Sahiplerine Tanınmış Haklar

Azınlık hakları aşağıda maddeler halinde yer almaktadır:

• Azınlığın genel kurulu olağanüstü toplantıya çağırma ve gündeme madde eklemesini isteme hakkı

Azınlık hissedarlar gerektirici sebepleri ve gündemi belirterek yönetim kurulundan genel kurulu toplantıya çağırmasını isteyebilir. Genel kurul halihazırda toplanacak ise karara bağlanmasını istedikleri hususları gündeme koymalarını da isteyebilirler. Çağrı istemi ve gündeme madde koyma talebi kural olarak noter aracılığıyla yapılmaktadır. 

• Genel kurula katılma ve görüş belirtme hakkı
• Kuruluştan doğan sorumluluğun sulh veya ibra yoluyla sona erdirilmesine engel olabilme hakkı

Kimi durumlarda yalnızca çoğunluğun oyu bir kararı almak için yeterli olmayabilir. Böyle durumlarda azınlığın olumsuz oy vermemesi gerekmektedir. Azınlığa bu hakkı vererek ortaklıktaki bazı kimselerin sorumluluklarının sona erdirilmesi engellenebilmektedir.

• Özel denetçi atanmasını talep etme hakkı

Genel kurul bu talebi onaylarsa şirket veya pay sahipleri 30 gün içinde asliye ticaret mahkemesine başvurarak özel bir denetçi atanmasını sağlayabilir. 

• Denetçilere şikayet hakkı
• Genel kurul toplantısının ertelenmesini talep hakkı
• Bilanço hakkındaki görüşmelerin ertelenmesini talep hakkı
• Genel kurul kararlarına karşı iptal davası açma hakkı
• Bilgi alma ve inceleme hakkı
• Yönetime katılma hakkı

Limited Şirket Ortaklarının Hakları

Limited şirketlerde ortakların birbirlerine karşı birtakım hak ve yükümlülükleri vardır. Ortaklar bu kapsamda hem mali hem bireysel hem de azınlık haklarına sahip olabilmektedirler. Bu haklar aşağıda yer almaktadırlar:

• Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı

Her ortak kural olarak şirket müdürlerinden bütün işler ve hesaplar hakkında bilgi talep edebilir. İnceleme hakkı ise belli konularla sınırlandırılmıştır. 

• Kar Payı Alma Hakkı

Bu hak şirket ortaklarının sahip olduğu en önemli haklardan biridir. Kâr payı net dönem kar payından ve bunun için ayrılmış yedek akçelerden (daha önceki yıllara ait akçeler) dağıtılabilir. Kar payı ise belli bir usule göre belirlenir.

• Tasfiye Payı Hakkı

Bu hak ile faaliyetlerine son verilmiş bir şirketin tasfiye sonucunda arta kalan malvarlığının ortaklar arasında esas sermaye payları oranında paylaştırılmaktadır.

• Yeni Pay Alma Hakkı
• Veto Hakkı
• Ortaklıktan Çıkma, Çıkarılma ve Çıkmaya Davet Hakkı
• Esas Sermaye Payını Devredebilme Hakkı
• Oy Hakkı
• Genel Kurul Kararlarını Dava Etme Hakkı
• Şirketin Feshini İsteme Hakkı

Ancak bu istemin haklı sebebe dayanması gerekmektedir. Bu istem şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden istenir. Ayrıntılı bilgi için ticaret avukatınıza danışınız.