İçindekiler
Sendikalar, çalışanların sosyal ve ekonomik hakları ile çıkarlarını gözeten bağımsız örgütlerdir. Özellikle İş Hukukunda hem işçi hem de işverenler için çeşitli sendikalar mevcuttur. Bu sendikalar işçilerin ve işverenlerin haklarını gözetirler. İş Hukukunda sendika serbestisi mevcuttur. Anayasa ile de güvence altına alınan sendika özgürlüğü, işçilerin bir sendikanın üyesi olması, bir sendikadan başka bir sendikaya geçiş yapması ve sendikadan ayrılması gibi özgürlükleri kapsar. Aynı haklar işveren için de geçerlidir. Bununla birlikte işveren, işçinin sendika özgürlüklerini gözetmek ve sendikalı olan ve olmayan işçiler arasında ayrım yapmamakla yükümlüdür. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde sendikal tazminat ödeme yükümlülüğü söz konusu olur.
Sendikal Tazminatın Tanımı ve Şartları
Hukukumuzda sendikal tazminatın net bir tanımı bulunmamaktadır. İş Hukukunda işçilerin sendika hakları, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile tanımlanmıştır. Bu kanuna göre mevcut olan sendika haklarını işverenler ihlal edemez. Kanuna aykırı bir hareket halinde işverenin işçiye bir tazminat ödemesi söz konusudur. İşte bu tazminata sendikal tazminat denir.
Kanun’un 25. maddesi ile işçilerin sendikal hakları güvence altına alınmıştır. İlgili madde hükmüne göre (m. 25/1);
- İşçilerin işe alınması, belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri, belli bir sendikadaki üyeliği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri veya herhangi bir sendikaya üye olmaları veya olmamaları gibi şartlara bağlı tutulamaz.
- İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrı sendikalara üye olan işçiler arasında, çalışma şartları veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından herhangi bir ayrım yapamaz. Ancak toplu iş sözleşmesi ile çalışan işçilerin, ücret, ikramiye, prim gibi maddi hususlara ilişkin hakları saklıdır.
- İşçiler, sendikaya üye olmaları veya olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin izni ile iş saatleri içinde işçi kuruluşlarının faaliyetlerine katılmaları veya sendikal faaliyette bulunmalarından dolayı işten çıkarılamaz veya farklı işleme tabi tutulamaz.
Kanunun işçilere tanıdığı bu hakları işveren gözetmek zorundadır. Bu hakların gözetilmemesi, ihlal edilmesi halinde işçilerin sendikal tazminat talep etme hakkı doğar. Dolayısıyla sendikal tazminat ödenmesi için işveren tarafından bu hükümlerin ihlal edildiğine hükmedilmesi gerekmektedir. Bu konudaki davada işveren, fesih nedenini ispat etmekle yükümlüdür. Ancak işçi, işverenin ileri sürdüğü sebeplerden farklı olarak, sendikal bir nedenle fesih gerçekleştiğini iddia ediyorsa bunu ispat etmek zorundadır. Aynı şekilde, işçi herhangi bir sendikal nedenle işverenin işyerinde ayrımcılık yaptığını iddia ediyorsa bunu da ispat etmekle yükümlüdür. İşçi işverenin ayrımcılık yaptığına ilişkin güçlü bir bulgu ortaya koyduğu zaman, işveren bu davranışının nedenini ispat etme yükümlülüğü altına girer.
Sendikal Tazminatın Miktarı ve Hesaplanması
İşçi sendikal haklarının işveren tarafından ihlal edildiği iddiasıyla dava açmış ve davasında haklı bulunmuşsa, mahkemece işverenin işçiye sendikal tazminat ödemesine hükmedilir. Bu tazminat belirli bir maktu rakam değildir, işçinin brüt maaşı üzerinden hesaplanır. 6356 sayılı Kanun’un 25. maddesinin 4. fıkrasına göre, işçinin sendikal haklarını ihlal eden işverenin ödemesi gereken sendikal tazminat, işçinin bir yıllık ücretinden az olamaz. Burada belirlenen miktar, asgari tutardır.
İşçinin sendikal tazminatına esas ücreti, çıplak brüt ücretidir. İşçinin ücret dışında işyerinde almakta olduğu diğer maddi destekler (yol, yemek ücreti gibi) hesaba dahil değildir. Hesaplanan brüt tazminattan gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri yapılır. Kesintilerin ardından bulunan tutar, işçinin net sendikal tazminatıdır.
Örneğin, aylık 5000 TL brüt ücretle çalışan bir işçinin bir yıllık sendikal tazminatı şöyle hesaplanır:
Tazminata esas aylık brüt ücret = 5.000 TL
1 yıllık (12 aylık) brüt ücret = 60.000 TL
Gelir vergisi (%20)* = 10.400 TL
Damga vergisi (%7,59) = 455,40 TL
Net sendikal tazminat = 49144,60 TL
Sendikal Nedenle İşten Çıkarılan İşçinin Hakları
Sendikal nedenle işten çıkarılan işçi, sendikal tazminatını talep edebilir. Feshin geçersizliğini iddia eden işçi, bu nedenle feshin geçersizliğinin tespitini (işe iade) de isteme hakkına sahiptir. Bu nedenle işçinin haklarını işe iade isteyip istemediği hallere göre ayrı ayrı görelim.
İşe İade
6356 sayılı Kanun’un 25. maddesinin 5. fıkrası uyarınca, sendikal nedenle işten çıkarılan işçi işe iade davası açabilmektedir. İşe iade davaları, işveren tarafından yapılan feshin geçersizliğinin tespiti istemiyle açılan ve işçinin lehine sonuçlanması halinde işçinin iş sözleşmesi hiç feshedilmemiş gibi kaldığı yerden devam eder. Bu davalarda mahkemece, işe iade talebinin yanı sıra; işçinin dava sürecinde boşta geçirdiği dört aya kadar olan dönem için boşta geçen süre tazminatı ve işçinin işe iade kararına rağmen işe başlatılmaması halinde ödenmesi gereken işe başlatmama tazminatı da karara bağlanır.
İşçi, işe iade davasını iş sözleşmesinin sendikal nedenlerle feshedildiği iddiasıyla açmışsa ve mahkemece bu iddia kabul edilerek işverenin işçiyi sendikal nedenle işten çıkardığına karar verilirse, bu durumda ayrıca işçi lehine sendikal tazminata da hükmedilir. Bu durumda işçi lehine hükmedilen sendikal tazminat için, işçinin işe tekrar başlaması için işverene yapması gereken başvuruyu yapma zorunluluğu yoktur. Mahkemece bunlardan ayrık olarak sendikal tazminat kararı verilir. Ancak mahkeme, iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiğine karar verirse, sendikal tazminatın yanında ayrıca işe başlatmama tazminatına da hükmetmez.
İşçilik Alacakları
İşçinin iş akdinin sona ermesi halinde hak ettiği işçilik alacaklarını talep etme hakkı doğar. İş akdinin sendikal nedenle sona erdirilmesi halinde ayrıca sendikal tazminat alma hakkı da söz konusu olur. İşçilik alacaklarının söz konusu olup olmadığı ise somut olay özelinde işçinin çalışma koşullarına bağlıdır. Ancak mahkemece, feshin sendikal nedenlerle yapıldığına hükmedilirse işçilik alacaklarından bağımsız olarak sendikal tazminata hükmedilir.
Sendikal tazminatla ilgili olarak yazmış olduğumuz işbu yazı konuyla ilgili genel bilgi vermek amaçlı olup herhangi bir hukuki tavsiye içermemektedir. Sendikal tazminat ile ilgili hukuki bir mesele söz konusu olduğunda herhangi bir hak kaybı ve mağduriyet yaşamamanız için uzman bir İş Hukuku avukatından destek almanızı tavsiye ederiz.
