İçindekiler
Yaş büyütme davası, yaş düzeltme davası olarak da bilinen ve kişinin kimliğinde yazılı olan doğum tarihinin düzeltilmesi ve değiştirilmesi amacıyla açılan davadır. Doğum yerindeki hataların düzeltilmesi için bazı durumlarda nüfus müdürlüklerine başvurulabilirken yaş ve doğum tarihine ilişkin değişikliklerde dava açma zorunluluğu bulunmaktadır. Yaş düzeltme davası pratikte nüfus kaydının düzeltilmesi davası olarak da bilinen bir dava türüdür. Bu sebeple başvuran kişi yaşının küçültülmesini isteyebileceği gibi büyütülmesini de isteyebilmektedir. Bu iki istem arasında hukuki olarak ya da usulen bir fark bulunmamaktadır.
Yaş büyütme davası genel olarak evde doğum ile birlikte çocuğun kimliğinin hemen çıkarılmaması, çeşitli nedenlerle çocuğun nüfusa geç kaydedilmesi gibi durumlarda meydana gelmektedir. Özellikle köy yerlerinde nüfusa geç kayıtla karşılaşılmaktadır. Çocuk için bu gibi durumlarda aileleri tarafından çoğunlukla büyük kardeşin kimlik belgesi resmi dairelerde ve hastanelerde kullanılmaktadır. Herhangi bir sağlık kuruluşunda gerçekleşmeyen doğumlarda, çocukların nüfusa geç kaydedilmesi sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Yaş büyütme davası doğum yeri değiştirme davasında olduğu gibi herhangi bir zamanaşımı süresine tabi tutulmayan bir dava türüdür.
Yaş büyütme davası ile ilgili bir diğer husus da yine davanın mesnetsiz ve haklı gerekçeye dayanmadan açılması halinde reddedilecek oluşudur. Kişi keyfi nedenlere dayanarak bu davayı açamaz. Açsa dahi davanın reddi ile karşılaşır. Davacının bu davayı açması haklı ve gerçek nedenlere dayanmak zorundadır. Bu gerekçeler hakim tarafından takdir edilecektir. Kişinin dayanacağı dava gerekçesi kendini olduğundan büyük hissetmesi ya da küçük hissetmesi gibi bir neden olduğu takdirde dava reddedilecektir.
Yaş Büyütme Davası Şartları
Yaş büyütme davası açabilmek için kanunen bazı şartların varlığı aranmaktadır:
- Davacı evde ya da hastane dışı bir yerde doğmuş olmalı,
- Davacının gösterdiği yaşın yani dış görünüşü, iddia ettiği yaşa uygun olmalı,
- Davacının aynı anneden olması şartı ile aynı yaşta kardeşinin olmaması,
- Davacının davayı açmakta haklı bir sebebi olması.
Davacının hastanede doğmuş olması resmi evraklarda kayıtlı bir tarihin varlığı anlamına gelmektedir. Kişinin resmi dairede tutulan kaydı karine niteliğinde olup aksi ispatlanana kadar geçerli olma özelliği göstermektedir. Hastane, doğum evi gibi yerlerde doğumun gerçekleşmiş olması bu kaydın resmi olması anlamına gelir. Bu tarihin yanlış olması gibi bir imkan yok denecek kadar azdır. Bu sebeple kişinin doğumevi yahut hastane gibi yerlerin dışında doğmuş olması şartı dava açabilmenin ilk şartıdır.
Bir diğer dava şartı ise kişinin iddia ettiği yaşın görünümüne sahip olması gerekliliğidir. Bu şart biraz göreceli olsa da takdiri olarak kişinin iddia ettiği yaşa yakın olması aranır. 40 yaşında olduğu iddiasıyla dava açan bir kişinin 25 yaşında görünmesi durumunda elbette ki bu dava şartı sağlanmamış olacak ve dava reddedilecektir.
Kişinin aynı yaşta başka kardeşinin olmaması da bir diğer dava şartıdır. Davacının yaş büyütme davası açabilmesi için aynı yaşta bir kardeşi olmaması gerekmektedir. Zira bu durumun ikiz gebeliklerde de meydana gelmesi mümkündür. Bu da iddianın asılsız olduğu sonucuna çıkmaktadır. Aynı yaşta olan kardeşlerin doğum tarihleri arasında en az 180 gün bulunması kaydıyla bu davanın açılması mümkündür. Aksi hallerde davanın reddi ile karşılaşılacaktır.
Davanın açılabilmesi için tüm hukuk davalarında aranan şart olarak karşımıza çıkan haklı ve meşru yararın bulunması da bir diğer ve son şarttır. Korunması gereken hukuki yarara sahip davacı, diğer tüm şartların varlığı halinde bu davayı açabilecektir. Bu hukuki yararın içine, bu durumun kişiye yarattığı dezavantajlar girer.
Kimlikte belirtilen doğum tarihinin tekabül ettiği yaş kimlik yaşı olarak adlandırılmaktadır. Kimliğe yanlış işlenmiş doğum tarihi sonucunda kişinin yaş büyütme davası açması mümkündür. Yukarıdaki şartlara da tümüyle haiz olan davacının davası reddedilmeyecek ve görevli mahkeme nezdinde görülerek hükme bağlanacaktır.
Kimlik Yaşı Büyütme
Yaş büyütme davası kimlikte yaşın büyütülmesi için açılan bir davadır. Bu davanın kabulü ile artık bireyin yaşı, değiştirilerek gerçek yaşının kimliğe işlenmesi ile sonuçlanacaktır. Bu işlem kimlikteki yaşının düzeltilmesini sağlamak isteyen kişinin açacağı dava sonucunda gerçekleşecektir. Kimlikteki doğum tarihinin yanlış olduğu iddiasıyla ikamet ettiği yer asliye hukuk mahkemesinde yaş büyütme davası açan bir kişi bu iddiası doğrulanırsa kimlik yaşını değiştirmiş olacaktır.
Yaş büyütme davası gibi yaş küçültme davası da aynı prosedür ve şartlara tabi olarak açılması mümkün olan ve aynı usule tabi bir dava türüdür. Yetkili ve görevli mahkemenin de aynı olduğu yaş küçültme davasında da gerekli şartlar yaş büyütme davası ile aynıdır. Asliye hukuk mahkemesi, açılan bu davanın ve iddianın doğruluğunu araştıracak, sunulan delilleri inceleyerek davanın reddine ya da kabulüne karar verecektir.
Yaş Büyütme Davası Görevli ve Yetkili Mahkeme
Yaş büyütme davası ve yaş küçültme davalarında kanunen görevli kılınan mahkemeler asliye hukuk mahkemeleridir. Bunun dışında sulh hukuk mahkemelerinde ya da başka bir mahkemede açılacak yaş büyütme davası görev bakımından reddedilecektir. Görevsizlik kararı veren mahkeme talep üzerine davayı görevli mahkemeye gönderebilecektir. Ancak bu durum tabii ki davanın uzaması ve size vakit açısından bir dezavantaj sağlaması yönünden aleyhe bir durumdur. Bu nedenle yaş düzeltme davanızda uzman ve deneyimli bir avukattan yardım almanız bu süreci doğru yönetebilmeniz adına yerinde bir davranış olacaktır.
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi olsa da davacı bu davayı istediği her asliye hukuk mahkemesinde açamayacaktır. Zira kanunen görevli olan mahkemelerin bir de her dava bakımından yetkili tutulduğu “yer” mahkemesinde açılması gerekmektedir. Yetkili mahkeme tabiri de bunu kastetmektedir. Yaş büyütme davası ile yaş küçültme davalarında yetkili mahkeme olarak davacı olan kişinin yani yaşını değiştirmek isteyen kişinin yerleşim yerindeki asliye mahkemesi belirlenmiştir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta yaşını düzeltmek isteyen kişinin bu davayı kimlikteki doğum yeri asliye hukuk mahkemesinde değil, ikamet ettiği yer asliye hukuk mahkemesinde açması gerektiğidir. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan bu durumda da yine yanlış yerde dava açan kişi çokça zaman kaybetmektedir. Bu bakımdan da yine bir avukatın yönlendirmesi ile davanızı yürütmeniz ya da bu konuda bir danışmanlık hizmeti aldıktan sonra süreci başlatmanız daha faydalı olacaktır.
Yaş düzeltme davaları yaşı yanlış yazılan kişi tarafından açılabileceği gibi diğer düzeltme davalarından ayrık olarak bazı hallerde Cumhuriyet Savcıları tarafından da açılabilmektedir. Kişiye sıkı sıkıya bağlı olan bu hakkın kişi dışında veli veya vasi tarafından açılması da mümkündür. Fiil ehliyetine sahip olmayan ya da ergin olmayan kişi bu hakkını doğal olarak veli ya da vasi aracılığıyla kullanabilecektir. Davalı taraf olarak nüfus müdürlüğünün öngörüldüğü bu davanın uygulamadaki hatalar sonucunda anne babaya karşı açıldığı durumlarla karşılaşmaktayız. Ancak bu yanlış olup davalı sadece ve sadece nüfus müdürlükleridir.
