Franchise Sözleşmesi Nedir?

Franchise sözleşmesi; franchise verenin franchise alanı, belirli bir bedel ödemesi karşılığında franchise alanına dahil ederek faaliyeti süresince sürekli olarak destekleme yükümlülüğü altına girdiği sözleşmedir. 

Franchise Nedir?

Franchise kavramı Türkiye’ye 24 Ocak 1980 kararları sonucu bürokratik engellerin kaldırılmasıyla gelmiştir. Yabancı sermaye yatırımlarının teşvik edilmesi ve dış ticaretin serbestleştirilmesi amacıyla bu kararlar yürürlüğe konmuştur. Bir ülke pazarına girip orada ticaret yapabilmenin temelini franchise diğer bir adıyla bayilik kurulması oluşturmaktadır. Böylelikle Türk ve yabancı firmalar kendi marka adlarını Türkiye pazarına ve Türk yatırımcılar eline sunarak bayilikler açmıştır.

Rekabet Kurulu’nun 1998/7 sayılı Tebliği’nde “franchise” için de tanımlama yapılmıştır. İlgili tanımda franchise, son kullanıcılara malların yeniden satılması veya hizmetlerin sunumu için kullanılacak olan markalar, ticaret unvanları, mağaza işaretleri, faydalı modeller, tasarımlar, telif hakları, know-how veya patentlere ilişkin fikri ve sınai mülkiyet haklarından oluşan bir sistem olarak belirtilmiştir. Ancak bu tanım çağımızın trendi olan teknolojik ürün ve hizmetler açısından yetersiz kalabilmektedir.

Franchise Sözleşmesi ve Unsurları Nedir?

Ulusal Franchise Derneği franchise sözleşmesini, franchise veren firmanın üretim veya hizmet alanında denemiş ve başarılı olmuş ticari ve hizmet markasını, ürünlerin dağıtım ya da hizmeti sunma hakkını belirli süre, şart ve sınırlamalarla yasal ve finansal açıdan tamamen bağımsız olan franchise alana verdiği pazarlama ve dağıtım yöntemi olarak tanımlamıştır.

Bu tanımlar ve hukuki düzenlemelerden hareketle bir franchise sözleşmesinin içerisinde barındırması gereken objektif esaslı unsurlar şunlardır:

• Franchise alanın kendi ad ve hesabına hareket etmesi ve sürekli borç ilişkisi içeren bir sözleşme kurulması gerekmektedir.

Franchise sözleşmesiyle birlikte franchise alan kişi belirli bir bedel karşılığında, ticari faaliyetlerini kendi adına ve hesabına bağımsız bir şekilde yürütmektedir. Ancak franchise alan mal ve hizmetlerin sürümünü gerçekleştirirken franchise veren tarafından kurulan franchise sisteminin ilkelerine ve franchise verenin koymuş olduğu talimatlara uygun davranmalıdır. Bu sayılanlara ek olarak franchise veren tarafından gerçekleştirilecek denetimlere de katlanacaktır. Bu franchise alan kişinin bağımsızlığına bir etki etmemektedir. Zira franchise alan kendisine ait olan işletmesinde kendi ad ve hesabında çalışacak olup franchise verenin bir temsilcisi ya da onun bir çalışanı olmayacaktır. Franchise alan, girmiş olduğu franchise sistemi için kuracağı işletmesinde sermayeyi kendi sağlayacak, işletmenin rizikolarına da kendisi katlanacaktır. Franchise verenin yukarıda göstermiş olduğumuz tanımlamalarda yer alan talimat verme hakkı sınırlıdır.  Franchise veren, franchise sisteminin imaj birliğinin sağlanması ile mal ve hizmetlerin sürümünün yapılması kapsamında talimat verecektir.

• Franchise veren tarafın daha önceden oluşturduğu bir sistem veya paket var olmalıdır.

Franchise sözleşmesinin dayanağını franchise alan tarafın yararlanacağı franchise sistemi veya paketi oluşturacaktır. Franchise sisteminde franchise veren, franchise alanı bu yarattığı sistem veya pakete belirli bir bedel ödenmesi karşılığında dahil edecek ve bu kişiyi işletmesiyle birlikte sistemin bir parçası haline getirecektir. Sistem içinde franchise alan kişiyi koruma yükümlülüğünü gerçekleştirebilmesi için gerekli edimlerin tamamı ile üretim, işletme, organizasyon, pazarlama, dağıtım gibi konularda izlenecek yöntem, planlama ve stratejilere de yer verilmelidir.

• Franchise sistemi kullanılarak mal veya hizmetlerin sürümü artırılmalıdır.

Franchise veren, franchise alan ile kuracağı franchise sözleşmesi ile sisteme veya pakete ait mal veya hizmetlerini alıcılara ulaştıracak ve bu surette sürümü arttıracaktır. Mal veya hizmetlerin sürümünün artırılması franchise alanın asli edim yükümlülüğü olarak değerlendirilecektir. Franchise alan, bu franchise sistemini kullanarak franchise konusu mal ve hizmetlerin sürümünü desteklemelidir aksi halde franchise sözleşmesine aykırılık ortaya çıkacaktır.

• Franchise veren, franchise alanı desteklemelidir.

Franchise sözleşmesi ile franchise alanın içine dahil edileceği franchise sistemi veya paketi için başarıya ulaşılabilmesi adına franchise veren, franchise alanı ticari faaliyetlerinin tüm aşamalarında desteklemekle yükümlü sayılacaktır.

• Franchise alan, franchise verene akdedilecek franchise sözleşmesi kapsamında bir bedel ödemelidir.

Franchise sözleşmesinin bir diğer tipik ve esaslı unsuru ise franchise bedelidir. Franchise verenin, franchise alanı bir franchise sistemine veya paketine dahil etmesi karşılığında franchise alan, sözleşmeyle kararlaştırılmış belirli bir franchise bedelini franchise verene ödemelidir.  Bu bedel sözleşme kurulduktan sonraki başlangıç bedeli ve sözleşme süresince işletmenin cirosu üzerinden hesaplanan sürekli franchise bedeli ya da bir defaya mahsus olarak alınabilecek şekilde kararlaştırılabilecektir.

Yukarıda yer alan tanım ve unsurlardan hareketle franchise veren, franchise alana belirli bir bedel karşılığında franchise sistemini ve onu oluşturan marka, ticaret unvanı vb. gayri maddi haklarını kullanarak mal ve hizmetlerin gerçekleştirilmesi yetkisi verecek ve franchise alanı kendi sistemine dahil edecek ve franchise alanın faaliyeti süresince sürekli olarak onu destekleme yükümlülüğü altına girecektir.

Franchise Sözleşmesinin Türleri Nedir?

Franchise sözleşmeleri dört ayrı tür olarak sınıflandırılabilmektedir. Bunlar sırasıyla mal, hizmet, üretim ve dağıtım olmak üzere dört gruba ayrılmaktadır.

Franchise sözleşmesinin konusu belirli mal ve mal gruplarının sürümünün yapılması olduğu takdirde bunlar mal franchise sözleşmesi olarak sınıflandırılacaktır. Bu franchise sözleşmesinde, franchise alan malları üretmemekte olup yalnızca franchise verenden veya üçüncü kişilerden franchise verenin almış olduğu malları satmaktadır. Franchise alan malların satışını gerçekleştirirken aynı zamanda satış süreci ve satış sonrası hizmetleri de tüketicilere sunmaktadır.

Hizmet franchise sözleşmesinde franchise alan, franchise sözleşmesine konu olan hizmetleri tüketiciye sunmaktadır. Burada franchise veren, franchise alana tüketiciye hizmet gerçekleştirebilmesi hakkını vermektedir. Hizmetlerin verilmesi mal satımını da kapsamaktadır. Ancak burada hizmet için zorunlu mallar franchise veren tarafından üretilecek ve franchise alana tedarik edilecektir. (Örn. Zincir fast-food restoranları.)

Dağıtım franchise sözleşmelerinde ise franchise alan taraf üretim, pazarlama vb. süreçlere dahil olmadan yalnızca franchise verenin ürettiği malı onun markası altında satmakla yükümlü olacaktır. Burada tüketiciye yalnızca franchise veren tarafından franchise alana taahhüt edilmiş malların satımı gerçekleştirilecektir.

Malların üretildiği veya işleyerek hazırlanıp satıldığı sözleşmeler ise üretim franchise sözleşmesini oluşturacaktır. Franchise alan, franchise verenin talimatlarına ve verdiği yetkilere dayanarak franchise sistemindeki ürünleri imal edecek ve bu ürünleri satacaktır. 

Franchise Sözleşmesinin Devri

Franchise sözleşmesinde tarafların güven ve sadakat yükümlülüğünün yerine getirilmeleri son derece önemlidir. Franchise veren, franchise alana fikri ve sınai hakların kullanımının sağlanması için izin vermektedir. Franchise alanın kişiliği bu sözleşme kapsamında son derece büyük öneme sahiptir. Bu sebeple franchise alan franchise sözleşmesinin ifasını bizzat kendisi gerçekleştirmelidir. 

Franchise sözleşmesinin franchise veren tarafından bilinmeyen bir kişiye devri ve yeni devrolunan franchise alanın sözleşmeyi gereğince ifa etmemesi ya da kötü ifada bulunması, franchise verenin franchise sistemini ve itibarını zedeleyebilecektir. Bu maddi ve itibari büyük kayıpları da beraberinde getirecektir. Bu sebeple uygulamada, taraflar sözleşmeye genellikle bir “devir yasağı” hükmü eklemektedir.

Franchise Sözleşmesinin Sona Ermesi

Franchise sözleşmeleri belirli ya da belirsiz süreli olarak akdedilebilmektedir. 

Belirli süreli franchise sözleşmeleri sözleşmede belirtilen sürenin dolması ile kendiliğinden sona ermektedir.

Belirsiz süreli franchise sözleşmelerinde tarafların bildirimli fesihle sözleşmeyi sona erdirebilmesi fesih ihbarı süresine bağlanmaktadır. Franchise sözleşmesinin diğer tarafına makul bir süre verilerek ve fesih ihbarında bulunarak fesih bildiriminde bulunabilecektir.

Taraflardan birinin haklı sebeple franchise sözleşmesini sona erdirmek istemesi halinde belirli ya da belirsiz süreli olmasına bakılmaksızın franchise sözleşmesi derhal fesih yöntemi kullanılarak sona erdirilebilecektir. Haklı sebeplerin neler olacağı hakkında taraflar franchise sözleşmesinde belirlemede bulunabilecektir.

Yukarıda sayılan durumlara ek olarak franchise alan ve veren taraf bir ikale sözleşmesi akdederek franchise sözleşmesini karşılıklı olarak herhangi bir şarta bağlı kalınmaksızın sona erdirebilecektir.

Tarafların kişisel özellik ve niteliklerinin önem taşıdığı durumlarda franchise sözleşmesinin taraflarından birinin ölmesi, fiil ehliyetini kaybetmesi, gaipliği vb. durumlarda sözleşme kendiliğinden sona erecektir.

Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden Franchise Sözleşmesi Nedir? konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. Franchise Sözleşmesi Nedir? konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.