İçindekiler
Yapay zekanın gün geçtikçe hayatın muhtelif alanlarında yaygınlaşması, beraberinde hukuki tartışmaları da getirmektedir. Bu tartışmalardan biri ise yapay zekanın meydana getirdiği fikri ve sanatsal ürünler ile ilgilidir. Bu ürünlerin Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser olarak kabul edilmesi ve dolayısıyla yapay zekanın telif hakkının bulunması tartışma konusudur.
Yapay Zeka Nedir?
Yapay zeka, insan zekasını taklit ederek kendisine atanan görevleri tamamlayan ve topladığı verilerle kendisini sürekli geliştiren, veri analizi ve düşünce yeteneği ile donatılmış sistemlerdir. Yapay zeka, bir insanın yapabileceği bazı görevlerin daha fazla veriyle daha hızlı bir şekilde yapılmasına imkan tanır. Günlük hayatta yapay zeka ile karşılaştığımız bazı alanlar: sesli asistanlar, dil çevirileri, öneri sistemleri, navigasyon, sosyal güvenlik, sağlık hizmetleri, e-ticaret ve yardımcı robot uygulamalardır.
Eser Nedir?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu madde 1/B uyarınca eser; sahibinin kişisel özelliklerini taşıyan, ilmi, edebi, musiki alanlarda yahut güzel sanatlar ve sinema alanlarında bulunan her türlü fikri ve sanatsal ürünlere denir. O halde bir ürünün bu kapsamda eser kabul edilebilmesi için şu şartları taşıması gerekir:
- Ürün sahibinin kişisel özelliklerini (Kanunun ifadesiyle hususiyetini) taşıması,
- Fikri bir çabanın ürünü olması,
- Kanunda sayılan eser türlerinden birine dahil olması,
- Üçüncü kişiler tarafından algılanmasına imkan verecek bir şekle bürünmüş olması.
Yapay zekanın meydana getirdiği ürünler bakımından tartışma konusu olan şartlar ise ürün sahibinin kişisel özelliklerini taşıması ve fikri bir çabanın ürünü olmasıdır.
Ürün Sahibinin Kişisel Özelliklerini Taşıma
Kişisel özellikleri taşıma yani hususiyet doktrinde ortak bir tanıma kavuşmuş değildir. Hususiyetin ne anlama geldiğine dair görüşler farklı olsa da genellikle yaratıcılık ve insan ruhu kaynaklı olma ile yenilik ve orijinallik kavramları ekseninde açıklandığı söylenebilir.
Bu bağlamda çıkan uyuşmazlıklarda hususiyetin tespitinde yaratıcılık düzeyi incelenerek karar verilir. Bu incelemede ise şu üç kriter belirleyici olmaktadır:
- Eser sahibinin dilediği yöntemle eserini şekillendirmesi mümkün olmalıdır. Eğer belli bir biçimde şekillenme mecburi ise bu kriter sağlanamaz.
- Eserde genelin üzerinde bir özellik var olmalıdır. Bu, o eserin daha önce düşünülmemiş bir halde meydana getirilmesidir.
- Eserde amaca uygun olanın üstünde bir nitelik bulunmalıdır. Bu da ilgili alanda yapılmış diğer eserlerden daha üstün olmayı ifade eder, bu üstünlük eser sahibinin hususiyetini yansıtma ile olacaktır.
Fikri Bir Çabanın Ürünü Olma
Hususiyet ile son derece bağlantılı olan fikri bir çabanın ürünü olma şartı ise ürünün kişilerin fikri çabaları sonucu ortaya konulmuş, özgün bir ürün olmasını ifade eder. Burada yaptığımız “kişi” vurgusu son derece önemlidir. Doktrinde fikri bir çabanın ürünü olma şartının yalnızca gerçek kişilerce sağlanabilir olduğu görüşü hakimdir. İnsandaki gibi yaratıcı bir fikri çalışma yapmayan, yalnızca kendisine verilen görevleri tamamlama amacıyla hareket eden bir sistem tarafından ortaya konan ürünler fikri bir çabanın ürünü olmadığından FSEK anlamında eser sayılamayacaktır.
Eser Sahibi Kimdir?
Eser sahibi, eseri meydana getiren kişidir. Eser sahipliği meselesi yukarıda açıkladığımız hususiyet ve fikri bir çabanın ürünü olma şartları ile yakından ilgilidir. Eser sahibi, eseri fikri çabası ile hususiyetini yansıtacak şekilde meydana getiren kişidir. Doktrin görüşü, eser sahibinin yalnızca gerçek kişi olabileceğine ilişkindir.
Yapay Zekanın Ürünü Eser Midir?
Yapay zekanın meydana getirdiği ürünlerin Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca korunabilmesinin yolu onların “eser” olarak kabul edilebilmesidir. Eser olabilmenin şartlarından yapay zeka için tartışmalı olanlar ise hususiyet ve fikri bir çabanın ürünü olma kriteridir. Yapay zekanın çalışma sistemi incelendiğinde bunun insan zekasından farklı olarak belirli sınırlar içerisinde hareket ettiği görülür. Bu sınırlar ise çoğu durumda kendisine verilen görevi tamamlamaya ilişkindir. Bahsi geçen sınırlılık yaratıcılığa engel olmakta ve yapay zekanın meydana getirdiği eserler bakımından hususiyet ve fikri bir çabanın ürünü olma şartları sağlanamamaktadır.
İkinci bir sorun ise yapay zekanın meydana getirdiği ürünler eser olarak kabul edilse dahi bu eserlerin sahibi olarak yapay zekanın gösterilip gösterilemeyeceğidir. Yapay zekanın hususiyet ve fikri çaba sahibi olduğundan bahsetmek bugün için mümkün görülmez. Eser sahibi olma ile bu iki kavram arasında son derece sıkı bir bağlantı bulunur. Bu sebeple yapay zekanın eser sahipliğinden bahsedilemeyecektir.
Tüm bunlar ifade edildikten sonra bahsedilmelidir ki, mevzuat ve doktrin görüşleri güncel yapay zeka gerçekliğini yansıtmaktan uzaktır. Bugünün yapay zeka teknolojisi insan zihninin yaratıcılığına yaklaşmıştır ve bazı durumlarda yapay zekanın bağımsız hareket edebildiği de görülür. Yapay zekanın ürettiği ürünlerin eser kavramı içerisinde görülmemesi, bunların korunamaması ile sonuçlanır. Bu ise ilgili alana yapılacak çalışmaların teşvik edilmesi gerekliliği ile ters düşer. Güncel teknolojiler dikkate alınarak akademik çalışmaların yenilenmesi ve mevzuatta buna uygun düzenlemelerin yapılması gerekir.
Son olarak mutlaka belirtilmesi gereken, yazımızda ele aldığımız yapay zekanın meydana getirdiği ürünlerden kastın insanların yapay zekayı araç olarak kullanarak oluşturduğu ürünler olmadığıdır. Bunlar bakımından hususiyet değerlendirmesi ayrıca yapılır. Yapay zekanın ilgili ürünün meydana getirilmesindeki rolü kişinin hususiyetini kaldıracak boyutta olmadıkça bu ürünün eser olarak kabulu gerekecektir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
