İçindekiler
Blokzincir teknolojileri yeni bir altyapı olarak tüm dünyayı etkisi altına alan bir gündem haline geldi. Bu blog yazımızda blokzincir teknolojisinin kapsamını, akıllı sözleşmelerle ilişkisini, kişisel verilerin korunması açısından blokzincir teknolojilerinin durumu ile çeşitli alanlarda blokzincir teknolojilerinin kullanılmasını sizlerle paylaşacağız.
Blockchain Hukuku Nedir?
Blockchain, Türkçe adıyla blokzincir ilk defa Satoshi Nakamoto tarafından yazılan makalede açıklanmıştır. Bununla geleneksel merkeziyetçi yapıdansa üçüncü bir tarafın onayı olmayan merkeziyetsiz, şeffaf bir sistem inşa edilmektedir. Blockchain sistemi, bloklar aracılığıyla birbirine zincirlenen veri kayıtlarının dağıtık defterlerde toplanmasıyla oluşmaktadır. Bu yapıda; veri değiştirilemez bir şekilde saklanmakta, kullanıcıların kimlikleri onlara sağlanan özel bir kodlama sistemiyle gizlenmekte, işlem gerçekleştirenler anonim olmakta ve herkes tarafından tüm işlemler görüntülenebilmektedir.
Blokzincir teknolojisi akıllı sözleşmeler, kripto paralar, güvenlik kayıtların saklanması gibi birçok alanda teknoloji çağına hizmet sunmakta olup blockchain hukuku bu alanda sunulan hizmetlerin hukuki boyutu ve ortaya çıkabilecek hukuki uyuşmazlıklar hakkında cevap bulmaya çalışmaktadır.
Blockchain Hukuku ve Akıllı Sözleşmeler
Akıllı sözleşmeler diğer bir yaygın ismiyle smart contracts blokzincir teknolojini kullanarak bilgisayar kodlarıyla oluşturulmuş otonom uygulamalardır.
Akıllı sözleşme olarak anılan bu uygulama, tarafların mutabakat sağlayarak kodlamalar aracılığıyla oluşturduğu özel bir bilgisayar programıdır. Bu, çok taraflı etkileşimlerde güvenilir üçüncü kaynakların ihtiyacını ortadan kaldırmaktadır. Böylece merkezi olmayan otomatik bir yapıya izin vererek bu yapıyı uygulanabilir kılmaktadır.
Akıllı Sözleşmelerin Yazılıma Dönüşmesi
Akıllı sözleşmelerin yazılıma dönüşmesi süreci Ethereum ağı ile olanaklı bir hale gelmiştir. Ethereum, Bitcoin’den farklı olarak çeşitli alanlarda kullanılabilmesi mümkün merkezi olmayan uygulamalar oluşturmak için araçlar sağlayan bir blokzincir platformu olarak karşımıza çıkmaktadır. Ethereum, Bitcoin’e benzer olarak katılımcının çevrimiçi işlemleri gerçekleştirmesine olanak tanıyan bir eşler arası dijital nakit sistemini geliştirmenin yanısıra ağ üzerinde dağıtılan merkezi olmayan uygulamalarda akıllı sözleşme kodunu yürütmek için kullanılmaktadır. Bu gibi blokzincir teknolojisi kullanılarak oluşturulan akıllı sözleşmeler aracılığıyla üçüncü kişiye duyulan güven unsuru ortadan kalkmaktadır. Bu kapsamda bir kira sözleşmesi akıllı sözleşme olarak tasarlanması ve her iki tarafın yükümlülüklerinin bu sözleşme kapsamında kodlar aracılığıyla belirlenmesi örnek olarak gösterilebilecektir.
Yukarıda akıllı sözleşmelerin ilk ve en önemli temel özelliğini sizlerle paylaşmıştık. Bu, sözleşmelerin blokzincir platformu üzerinde çalıştırılması ve kod olarak makine tarafından okunabilmesidir. Akıllı sözleşmelerin yazımında Solidity, Vyper gibi kodlama dilleri kullanılabilmektedir. Taraflar bu sözleşmeleri oluştururken kodlama dillerinin kendilerine sağlayacağı imkanlar dahilinde hak ve yükümlülükleri belirleyebilecektir.
Akıllı Sözleşmelerde Şarta Bağlı Hükümler
Akıllı sözleşmeler ayrıca tek bir uygulama programının parçasıdırlar ve şarta bağlı bağlı hükümler içerirler. Bu sözleşmeler, geleneksel sözleşmelerden farklı olarak bilgisayar sistemi tarafından işlenirler. Tarafların karşılıklı edimleri bir şart ve koşulun gerçekleşmesine bağlanmıştır. Bu kodlamanın temel pratiğinin yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır. Sözleşmeler kurulurken programlama dilleri genellikle “Eğer olursa…. Olmazsa” vb. şartlara bağlı komutlar içermektedir. Buradan hareketle belirtilmelidir ki akıllı sözleşmeler değişikliklerin uyarlanması konusunda taraflara kolaylık sağlamaktadır.
Akıllı sözleşmelerin bir diğer temel özelliği ise kurulduktan sonra izlenmesine gerek olmamasıdır. Geleneksel sözleşmeler kurulurken tarafların hak ve yükümlülüklerine bağlı olarak gerçekleştirdikleri tüm iş ve işlemlerin izlenmesi gerekmektedir. Sözleşmenin şartlarına uyulmaması halinde hukuki uyuşmazlık doğacak ve bu uyuşmazlık, uyuşmazlık çözüm mercilerince ele alınacaktır. Akıllı sözleşmelerde bu hükümler otomatik olarak yerine getirileceğinden sözleşmenin ifası sırasında ortaya çıkabilecek muhtemel bir hukuki uyuşmazlığın da önüne geçilebilecektir. Bu da hem sözleşmenin kurulması hem de sözleşmenin taraflarca ifası ve hatta muhtemel hukuki uyuşmazlıklarda ortaya çıkabilecek maliyeti çok büyük ölçüde azaltabilecektir.
KVKK ve Blockchain Teknolojileri
Blokzincir teknolojileri tüm dünyada kişisel verilerin korunması mevzuatı açısından bir kısım zıtlıkları ortaya koymaktadır. Örneğin blokzincir teknolojilerinde veri bütünlüğünü sağlayan blokzincir teknolojisi kullanılmaktadır. Dağıtık veri tabanlarında işlenen veriler değiştirilemez bir yapıdadır. Yine blokzincir platformların kullanılan bu veriler silinememektedir. Ağ içerisinde yer alan tüm kullanıcılar herkesin verisi ile gerçekleştirdiği tüm işlemleri görmektedir.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile 2016/679 sayılı Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ilgili kişinin hakları arasında kişisel verilerin değiştirilmesi ve silinmesi talebine bu yasal düzenlemelerde yer vermektedir. Ancak blokzincir teknolojisi temelini verilerin değişmezliğine de dayandırmaktadır.
Bir diğer ele alınması gereken konu ise blokzincir teknolojilerinin merkeziyetsiz bir yapıda olmasıdır. Dünyada kişisel verilerin korunması mevzuatında verilerin işlenmesi sürecinde veri sorumlusu ve veri işleyen bulunur. Oysa blokzincir teknolojisi merkeziyetsiz bir yapıya dayanmaktadır. Bu yapıda veri sorumlusunun ve veri işleyen gibi kişilerin belirlenmesi mümkün olmamaktadır. Bu ilgili kişinin veri sorumlusu olarak kime başvuracağı hakkında problemleri de ortaya koymaktadır.
Bu bağlamda kişisel verilere erişme ve bunların düzeltilmesinin istenmesi meselesi de incelenmelidir. Blokzincir teknolojisinde veriler ve gerçekleştirilen işlemler ağ içerisindeki tüm taraflara dağıtılacağından bu verilere erişilmesi zorlaşmaktadır. Bu sebeple ağda yer alan tüm tarafların ilgili kişinin erişim hakkına uyması gerekecektir. Veri sahipleri ağdaki bir verinin düzeltilmesini istediğinde tüm kullanıcılara verinin dağıtılması sebebiyle bu durum zorlaşmaktadır.
Unutulma hakkı da bu kapsamda incelenmelidir. Kişisel verilerin imhası ve işlenmesinin kısıtlanması için blokzincir teknolojisinde tüm kullanıcılarca fikir birliğine varılması gerekir. Tüm kullanıcıların ağında yer alan verilerin imhası için o ağ içerisindeki tüm kullanıcıların onayı gerekmektedir.
Tüm bunlar değerlendirildiğinde söylenilebilir ki, blokzincir teknolojisiyle evrensel kişisel verilerin korunması mevzuatı uyuşmamaktadır.
Tapu, Patent ve Noter İşlemlerinden Blockchain Hukuku
Blokzincir teknolojilerinin yakın gelecekte hayatımızın önemli bir kısmında ihtiyaçlarımıza cevap vereceği kuşkusuz doğrudur. Bu teknolojilerin özellikle tapu, patent ve noter işlemleri için kullanılması birçok alanda maliyeti azaltmaktadır. Bu sayede işlemlerin gerçekleştirilmesini gözle görülür bir biçimde daha hızlı hale getirecektir.
Tapu ve noter işlemlerinde blokzincir teknolojilerinin kullanılması durumunda dijital para bu işlemlerin ödemesi için gönderilebilecektir. Örneğin online tapu platformunda taşınmaz saniyeler içinde bu platform üzerinden satın alınabilecektir. Sistemin şeffaf ve herkese açık olması sebebiyle kullanıcılar elektronik ortamda bu işlemlerini güvenle gerçekleştirebilecektir.
Blokzincir teknolojilerinin kullanılabileceği diğer bir alan ise patent işlemleridir. Patent işlemleri şu an ülkemizde TÜRKPATENT nezdinde yürütülmektedir. Bu uzun ve meşakkatli bir başvuru sürecini ortaya koymaktadır. Patent süreçleri için blokzincir teknolojisi kullanılması bu sürecin yoruculuğunu ve maliyetli oluşunu bertaraf etmektedir. Böylece kısa bir süre içerisinde platform üzerinden herkese açık bir şekilde kolaylıkla patent alınabilmektedir.
Blockchain Avukatı
Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden “Blokchain Hukuku” konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. “Blokchain Hukuku” konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
