Anonim Şirketlerde Şarta Bağlı Sermaye Artırımı

Bir anonim şirket, faaliyetlerinde tahsis etmiş olduğu sermayeyi kullanır. Şirketin ihtiyacına göre sermayeyi artırması ve azaltması mümkündür. Bu hususu Anonim Şirketlerde Sermaye Artırımı ve Azaltılması yazımızda incelemiştik. Detaylı bilgi için o yazımızı incelemenizi öneriyoruz. Bazı durumlarda sermaye artırımı şarta bağlı tutulabilir. Bu yazımızda inceleyeceğimiz kavram da anonim şirketlerde şarta bağlı sermaye artırımı.

Şarta bağlı sermaye artırımını incelemeden önce, öncelikle sermayeye ardından da sermaye artırımı kavramına göz atalım.

Sermaye Kavramı

Sermayeyi, kabaca bir şirketin yapacağı harcamaları karşılamak üzere ortaya koyduğu para veya parasal karşılığı olan mallar olarak tanımlamak mümkündür. Nakit para veya parasal karşılığı olan arsa, ev, araba gibi mallar sermaye kavramının içine girer. Hukukumuzda esas sermaye ve kayıtlı sermaye olmak üzere iki farklı sermaye kavramı bulunmaktadır.

• Esas sermaye: Esas sermaye, anonim şirket ortaklarının şirkete getirmeyi taahhüt ettikleri miktardır. Bu miktar, aksine kanun hükmü yoksa en az 50.000,00.-TL olmalıdır. Ancak kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan anonim şirketlerde bu rakam 100.000,00.-TL’dir. Bu sermaye sabittir, değiştirilmesi için sözleşmenin de değiştirilmesi ve tescil edilmesi gerekir.
• Kayıtlı sermaye: Kayıtlı sermaye, esas sermayenin yönetim kurulu tarafından sermaye artırımı yetkisini kullanarak artırılabileceği tavan miktarı ifade eder. Örneğin sözleşmede sermayesi 1.000.000,00.-TL olarak belirlenen şirketin kayıtlı sermayesi 1.500.000,00.-TL ise, şirket sermayesini en fazla 500.000,00.-TL kadar artırabilir.

Sermayenin yalnızca nakit para olması zorunluluk değildir. Bu sermayenin para dışında başka bir ayın (mal) veya hak olması da mümkündür. Bu halde o malın veya hakka karşılık gelen payın miktarının sözleşmede yer alması gerekir. Bazen şirket sonradan bir işletme veya ayın devralır. Bu durumda da bunların bedelinin, şirketin vermesi gereken ücretin, tahsisat veya mükafat tutarının sözleşmede yer alması zorunludur. Para dışındaki sermaye uygulamada aynî sermaye adıyla yer alır.

Aynî sermayenin üzerinde başka bir sınırlı aynî hak, haciz veya tedbir olmaması gerekir. Bu sermaye değeri nakden belirlenebilir ve devredilebilir nitelikte olmalıdır.

Sermaye Artırımı

Sermaye artırımı, şirketin esas sözleşmesinde yer alan sermaye miktarının kararlaştırılan miktar kadar artırılmasıdır. Bu yetki, esas sermaye sisteminde şirket genel kuruluna, kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kuruluna aittir. Anonim şirketlerde sermaye artırımı ile ortaya çıkan yeni payları yeni pay sahipleri alabilir. Yeni pay sahipleri, nakdî veya aynî taahhütte bulunabilir.

Sermaye artırımına itiraz yolu açıktır. Kanuna, esas sözleşmeye, dürüstlük kurallarına aykırılık hallerinde genel kurul kararlarına karşı iptal davasına yolu açıktır.

Sermaye artırımının üç yolu vardır. Şimdi bu yöntemlerden ikisini kısaca inceleyelim. Asıl konumuz olan şarta bağlı sermaye artırımını ise aşağıda ayrı bir başlık altında inceleyelim.

1. İç kaynaklardan sermaye artırımı: Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca; yedek akçelerin ve sermayeye eklenmesi serbest fonların sermaye eklenmesi yoluyla sermaye artırımı yapılabilir. Artırılmak istenen miktarın şirket bünyesinde olduğu, onaylı bilanço ve yönetim kurulunun vereceği açık beyan ile doğrulanır. Yetkili organca alınan kararın ve esas sözleşmenin tescili ile artırım gerçekleşir. Yeni payları, mevcut pay sahipleri paylarının sermaye oranı miktarında elde ederler.
2. Sermaye taahhüdü: Sermayenin artırımının değişik esas sözleşmesinde ya da iştirak taahhütnamesinde taahhüt edildiği yoldur. Bu taahhüdün kayıtsız, şartsız ve yazılı olması gerekir. Sermaye, taahhüt edilen miktar kadar artar. Kayıtlı sermaye sisteminde ise yönetim kurulu, sahip olduğu yetki dahilinde artırım kararı alır. Yönetim kurulu buna ilişkin kararını, esas sözleşmede öngörüldüğü şekilde ilan ederek internet sitesinde yayınlar. Bu kararda; artış miktarı, yeni payların itibarî değerleri, sayıları, cinsleri, prim ve imtiyaz durumları, rüçhan hakkı, kullanma şartları ve süresini yer alır. Esas sözleşmenin değişik hâlinin de tescili gerekir.

Şarta Bağlı Sermaye Artırımı

Şirket genel kurulu, bazı hallerde şirketten alacaklı olanlara sözleşmeyi değiştirme veya alım hakkını kullanmak yoluyla yeni pay hakkı verebilir. Bu durumda sermayenin şarta bağlı artırımı söz konusu olur. Şirketin alacaklısı bu hakkını kullandığı ve sermaye borcunu yerine getirdiği anda kendiliğinden artmış olur. Artan miktarın toplam itibarî değeri sermayenin yarısından fazla olamaz. Yönetim kurulu, esas sözleşmedeki bu değişikliği tescil ettirir. Dayanak hakkın sona ermesi ile beraber, ilgili hükmü yönetim kurulu sözleşmeden çıkarır. Ayrıca sicilden de silinir.

Sermaye Artırımından Yararlanma Hakkı Olanlar

Türk Ticaret Kanunu’na göre şarta bağlı sermaye artırımı özellikle yeni tahviller vb. borçlanma araçları ile şirketten alacaklı olanlar için söz konusu olmaktadır. Yani her alacaklı için geçerli değildir. Genel kurulun bu noktada bir karar alması gerekmektedir. Alacaklıların ya da çalışanların sözleşmede değiştirme veya alım haklarını kullanması ile yeni payları iktisap etmesi mümkün olur. Bu durumda şirketin alacaklısı ya da çalışanı, ilgili hakkını kullanıp sermaye borcunu yerine getirmek zorundadır. Bunu yaptığı takdirde sermayenin şarta bağlı artırımı söz konusu hale gelir. Artan miktarın toplam itibarî değeri sermayenin yarısı kadar olmalıdır.

Esas Sözleşmede Sermaye Artırımı Hakkında Bulunması Gereken Kayıtlar

Şarta bağlı sermaye artırımı için şirket esas sözleşmesinde ilgili hükümlerin varlığı gereklidir. Zira sermayenin şarta bağlı artırımının dayanağı ancak ve ancak esas sözleşmedir. Sözleşmede buna ilişkin yer alması gereken kayıtlar şunlardır:

• Şarta bağlı sermaye artırımının itibarî değeri,
• Payların sayıları, itibarî değerleri ve türleri,
• Değiştirme veya alım hakkına sahip gruplar,
• Mevcut pay sahiplerinin rüçhan haklarının kaldırılmış bulunduğu ve bunun miktarı,
• Belli pay gruplarına ait imtiyazlar,
• Yeni nama yazılı payların devrine ilişkin sınırlamalar.

Pay Sahiplerinin ve Hak Sahiplerinin Korunması

Kural olarak şarta bağlı sermaye artırımında mevcut pay sahipleri, kendi payları oranında öncelik hakkına sahiptir. Ancak haklı sebeplerin varlığı burada bir istisna teşkil eder. Pay sahipleri için mevcut bu korumanın bir benzeri ilgili alacaklılar ve çalışanlar için de mevcuttur. Bu kişilerin, artan payın devrinin sınırlı olduğu gerekçesiyle, haklarını kullanmasının önüne geçmek yasaktır. Bunun tek istisnası esas sözleşmede aksine hükmün varlığıdır. Yine şirketin bu haklara başka yolla sermaye artırımı yaparak ya da yeni haklar tanıyarak zarar vermesi yasaktır.

Şarta Bağlı Sermaye Artırımı Süreci

Hak sahibi, esas sözleşmenin ilgili hükümlerine göre yazılı bir beyan vermek zorundadır. İlgilinin sermaye borcunu ifası, para yatırma ya da takas yoluyla gerçekleşir. Bu kişinin para yatırma ya da takası mevduat veya katılım bankası aracılığıyla yapması gerekir. Bu işlemin gerçekleşmesiyle birlikte hak sahibi sermaye artırımı yoluyla pay sahibi olur. Böylece pay sahipliğinden doğan haklarını da kullanmaya başlar.

Yönetim kurulu da şirketin mevcut sözleşmesini şarta bağlı sermaye artırımı ile değişen duruma uyarlamak zorundadır. Hesap dönemi sona erdikten en geç üç ay sonraya kadar sözleşme değişikliğini tescil eder. Sermaye artırımına ilişkin yönetim kurulu beyannamesini de yine sicile teslim eder.

Değiştirme ve alım haklarının sona ermesi üzerine yönetim kurulu, şarta bağlı sermaye artırımına ilişkin hükmü esas sözleşmeden çıkarır. Bu hususun da tescili gerekir.

Anonim şirketlerde şarta bağlı sermaye artırımına ilişkin işbu yazımız bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki görüş ya da tavsiye içermez. Herhangi bir sorununuz olduğunda uzman bir avukattan destek almanızı öneririz.