Know-How Sözleşmesi Nedir?

Know-how sözleşmesi bir işletmenin ya da meslek kolunun pratik olarak işine yarayacak bilgi ve tecrübelerinin paylaşılması amacıyla akdedilmektedir.

Know-How Kavramı

Know-how genel olarak idari, ticari, mali, teknik veya başka bir alanda bir işletmenin ya da bir meslek kolunun pratik olarak işine yarayacak bilgi ve tecrübelerdir. Bu kavram Türkçe diline “teknik bilgi” veya “püf nokta” olarak çevrilebilmektedir.

Rekabet Kurumu Başkanlığı tarafından yayımlanan “Araştırma ve Geliştirme Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” içinde know-how, tecrübe ve denemeler sonucu elde edilen uygulamaya yönelik, gizli, esaslı ve belirlenmiş bilgi paketi olarak tanımlanmıştır. Bu tanım ve yukarıda belirttiğimiz tanım kapsamında bilgi ve tecrübelerin know-how olabilmesi için birtakım unsurları barındırması gerekmektedir.

Know-How’ın Üçüncü Kişilere Açıklanabilir Nitelikteki Bilgi ve Tecrübelerden Oluşması

Know-how, diğer bir deyişle bilgi veya tecrübe, karşı tarafa geçirilebilecektir. Ancak bu bilgi veya tecrübe ilk olarak üçüncü kişinin anlayabileceği şekilde somutlaştırılmalıdır. Somutlaştırma teknik araçlarla veya sözlü ifade yoluyla gerçekleştirilebilecektir. Örneğin bir işletmenin, işçilerine yıllar boyunca elde edilen bilgi ve tecrübeye dayanarak eğitim vermesi know-how kapsamına girebilecektir. Ancak unutulmamalıdır ki, kişinin şahsına ait bilgi ve tecrübeler işletmenin malı kapsamına girmeyecek ve şahıstan ayrı devri mümkün olmayacaktır.

İktisadi Bir Değere Sahip ve Maddi Olmayan Bir Değer Olması

Bu bilgi ve tecrübelerin kullanımı ile işletmeler rekabet konusunda avantajlı konuma geçebilecek, üretim oranı ve hızı artabilecektir. Kattığı iktisadi değerin yanısıra know-how maddi olmayan bir değerdir. Fikri nitelikte bir ürün olup somut bir varlığa sahip değildir. Bu kapsamda know-how haline gelmiş bir bilgi ve tecrübe karşı tarafa çeşitli araçlarla somutlaştırma yoluyla aktarılacaktır. Bu aktarım yapılırken teknolojik araçlar, dokümanlar ve çizimler gibi yollar kullanılabilecektir. 

Know-How’ı Oluşturan Bilgi veya Tecrübenin Sınai Hak Koruması Altında Olmaması

Bu bilgi ve tecrübeler sınai hak koruması altına girebilecek, özellikle de patent alabilecek niteliktedir. Know-how niteliğindeki bilgiler patent ile koruma altına alındığı takdirde sadece belirli bir süre için korunabilecek ve ancak bu süre dolduğunda bilgiler herkes tarafından öğrenilebilir niteliğe sahip olacaktır. 

Gizlilik Niteliği

İşletmeler arasında bu bilgi ve tecrübelerin fark yaratabilmesi için herkes tarafından kolayca bilinememesi ve gizli olması gerekmektedir. Gizlilik unsurundan kasıt, know-how alan tarafından bu bilgi ve tecrübeye ulaşılması için emek ve para harcanmasıdır, böylece gizlilik oluşacaktır.

Know-How Sözleşmesi Tanımı

Know-how sözleşmesiyle know-how veren ve know-how alan taraf, ücretin ödenmesi, know-how’ın kullanılabilmesi için gerekli ekipmanların sağlanması ve talimatların iletilmesi gibi konular hakkında anlaşmaktadır. Bu açıdan know-how sözleşmesi iki tarafa da belirli edimleri yerine getirmesini gerektiren tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerdendir.

Bu sözleşmeyle, işletmeler zaman ve para yönünden tasarruf sağlarken işletmenin iktisadi değerine değer katarken know-how bilgisine sahip olmayan işletmeler ile rekabette de avantaj sağlamaktadır.

Know-How Sözleşmesi Unsurları

Know-how sözleşmesi içerisinde birçok hukuki unsuru barındırmaktadır. Sözleşmenin taraflarca uygulanabilir olması için asli unsurlarını taşıması şarttır. Bu unsurlar;

• Sözleşmenin konusunu know-how olan bilgi ve deneyimin oluşturması,
• Sözleşmenin bir bedel karşılığında kurulması,
• Tarafların anlaşması,
• Sözleşmenin borçlandırıcı sözleşme niteliği taşıması,
• Tarafların rızasına dayalı, tam iki tarafa borç yükleyen ve ani edimli bir sözleşme olması,
• İsimsiz bir sözleşme olması,
• Sebebe bağlı bir sözleşme olması

olarak sayılmıştır.

Sözleşmenin Konusunu Know-How Olan Bilgi ve Deneyimin Oluşturması

 Bilgi ve deneyim iktisadi değeri olan, sınai hak koruması altına alınmamış, teknik ve ticari bir değerdir. Bu sebeple sözleşmenin kurulması kapsamında know-how’ın ne olacağının belirlenmesi objektif bir unsurdur. Aksi halde sözleşme objektif unsur yokluğundan dolayı kurulamayacaktır.

Sözleşmenin Bir Bedel Karşılığında Kurulması

Know-how alan kişinin sözleşmeyle bağlı olarak gerçekleştirmesi gereken asli yükümlülüğü kendisine know-hakkında sunulacak bedeli ödemesidir. Bu bedel her iki tarafça sözleşmede serbestçe kararlaştırılabilecektir. Sözleşme bedelinin Türk lirası veya döviz olarak belirlenmesinde kanuni bir zorunluluk bulunmamaktadır. 

Tarafların Anlaşması

İlgili kanunlarda düzenlenmeyen sözleşmeler isimsiz sözleşme olarak adlandırılmakta ve bu sözleşmeler için genel hükümlerin uygulanması söz konusu olmaktadır. Bu sebeple taraflar know-how’ın kapsamı ve ödenecek ücret gibi sözleşmenin objektif esaslı unsurları hakkında fikir birliği içinde olmalıdır. Tarafların anlaşması belirli bir şekil unsuru olmadığından know-how sözleşmesinin kurulabilmesi için yeterli sayılacaktır. 

Sözleşmenin Borçlandırıcı Sözleşme Niteliği Taşıması

Know-how sözleşmesinde know-how alan, sözleşme karşılığında bir bedel ödemeyi; know-how veren kişi ise know-how’ı oluşturan bilgi ve tecrübeyi açıklamayı, kullanımına izin vermeyi ve gerekli malzemeleri know-how alana teslim etmeyi taahhüt etmektedir. Bu sayılan edimlerin her biri borçlandırıcı niteliktedir.

Tarafların Rızasına Dayalı, Tam İki Tarafa Borç Yükleyen ve Ani Edimli Bir Sözleşme Olması

Taraflar know-how sözleşmesini kurarak iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamaktadır. Ayrıca know-how sözleşmesi sözleşmenin her iki tarafına da borçlar yüklemektedir. Yukarıda bahsettiğimiz üzere know-how alanın uygun bir bedel ödemesi ve know-how verenin bilgi ve tecrübesini know-how alana bu bedel karşılığında aktarması örnek gösterilebilecektir. Ani edimli olmasıyla kastedilen ise, sözleşmenin bir an içinde yapılıp bitirilmesidir. Know-how veren kişi, vereceği know-how’ı tek seferde anlatacak, kullanmasına izin verecek, gerekli materyalleri karşı tarafa geçirecek ve borcunun ifasını bu şekilde tamamlayacaktır.

İsimsiz Bir Sözleşme Olması

Yukarıda da belirtildiği üzere kanunlarda düzenlenmemiş sözleşmeler isimsiz sözleşme olarak adlandırılmaktadır. Know-how sözleşmesi hiçbir kanunda düzenlenmemektedir.

Sebebe Bağlı Bir Sözleşme Olması

Sebebe bağlılıktan kasıt sözleşme ilişkisinin kurulmasının geçerli bir sebebe bağlanmasıdır. Know-how sözleşmeleri know how alan ve veren arasında, know’ı oluşturan bilgi ve tecrübenin paylaşılması hakkında geçerli bir sebebe bağlı olarak kurulmaktadır. 

Know-How Sözleşmesi Hukuki Niteliği

Bu sözleşmede tarafların hak ve borçları, sözleşmenin içeriğine, teknolojik gelişmelere, tarafların menfaatlerine ve know how’ın niteliğine göre çeşitli şekillerde düzenlenebilecektir.

Sözleşmesinin kurulması kapsamında kanunda herhangi bir hüküm bulunmadığından şekle bağlı olarak akdedilmesi gerekmemektedir. Taraflar şekli ispat aracı olarak kararlaştırabilecektir. Örneğin gelecekte yaşanacak herhangi bir hukuki uyuşmazlığın önüne geçilebilmesi adına sözleşmenin yazılı olarak akdedilmesi her iki taraf için de güvence sağlayacaktır.

Know-How Sözleşme Türleri

Know-how sözleşme türleri üçe ayrılmaktadır. Bunlar sırasıyla;

1. Yalın know-how sözleşmeleri/ münhasır know-how sözleşmeleri
2. Geçici/sürekli know-how sözleşmeleri
3. Basit/karma know how sözleşmeleri

olarak gösterilmektedir. 

Yalın Know-How Sözleşmeleri/Münhasır Know-How Sözleşmeleri

Yalın know-how sözleşmelerinde know-how veren kişi üçüncü kişilerle know-how sözleşmesi kurabilecek, know-how alan kişilerle aynı bölgede know-how kullanmaya devam edebilecektir. Münhasır know-how sözleşmelerinde ise know-how alan kişi, belirli bir zaman-bölge-konu kapsamında know-how’ı kullanabilen tek kişi olacaktır. Sözleşmenin hükümleri uyarınca know-how alan kişi bunu bir zaman-bölge-konu sınırlamasına tabi tutmadan buna bağlı olan tüm hakları sınırsız bir şekilde de kullanabilecektir.

Geçici Know-How Sözleşmeleri/Sürekli Know-How Sözleşmeleri

Know-how patent alınabilecek nitelikte bir buluşu ihtiva ediyorsa bu bir patent sözleşmesinin ön aşamasına oluşturmaktadır. Know-how sözleşmesinde buluş için patent başvurusunun ileride yapılacağı hüküm altına alınmışsa veya patent başvurusu henüz neticelenmemişse geçici know-how sözleşmesi ortaya çıkacaktır. Patent başvurusu olumlu neticelenmediği takdirde geçici know-how sözleşmesi, know-how sözleşmesi olarak kalacaktır. Know-how veren, buluş niteliği taşıyan know-how için know-how alandan patent koruması almaması adına bir bedel talep edebilecektir. Taraflar bu konuda anlaştığı takdirde sürekli know-how sözleşmesi ortaya çıkacaktır.

Basit Know-How Sözleşmeleri/Karma Know-How Sözleşmeleri

Basit know-how sözleşmelerinde ise, know-how’ın karşı tarafa aktarılması amaçlanmaktadır. Karma nitelikli know-how sözleşmelerinde ise know-how’ın açıklanması unsuru ile başka sözleşme türleri bir araya gelmektedir. Genellikle know-how ile diğer sınai haklar karma sözleşmelere örnek gösterilebilecektir.

Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden “Know-How Sözleşmesi Nedir?” konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. “Know-How Sözleşmesi Nedir?” konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.