İçindekiler
AEY Legal olarak yazdığımız yazılar genel olarak hukuki konularla ilgili bilgilendirme amaçlı yazılardır. Bu yazılarımızla siz değerli okuyucularımızı çeşitli konularda bilgilendirmeyi amaçlıyoruz. Sitemizde birçok farklı konuda makaleler mevcut. Bu makalelerde bilgi vermenin yanında, herhangi bir hukuki sorumluluk üstlenmediğimizi de belirtiyoruz. Zira bu konularda herhangi bir sorununuz olması halinde, özellikle bizlerle görüşerek tam randımanlı bir destek almanızın daha uygun olacağını düşünüyoruz. Ancak bazı yazılarımızda ise sizlere fikir verme amacı da gütmekteyiz. Bir şeyi yapmanın/yapmamanın size getireceği avantajları/dezavantajları da anlatmamızın faydalı olacağını düşünüyoruz. Bu yazıda da anonim şirketin avantajları ve dezavantajları konusunu işleyeceğiz. Öncelikle anonim şirket nedir, bunu kısaca inceleyelim.
Anonim Şirket Kavramı
Belirli bir miktarda ve paylara bölünmüş bir sermayeye sahip olan şirketler anonim şirkettir. Bu şirketlere sermaye getiren pay sahipleri belirli miktarlarda sermaye taahhüt ederler. Örneğin toplam sermayesi 100.000-TL olan bir anonim şirketin 5 ortağı olduğunu ve hepsinin eşit sermaye getirdiğini varsayalım. Bu durumda her ortağın ayrı ayrı 20.000-TL sermayesi olur. Bununla birlikte, şirket sermayesinin 1.000-TL tutarındaki paylara bölünmüş olması da mümkündür. Bu ihtimalin varlığı halinde şirkete ait toplamda 100 pay mevcut olmuş olur. Bu payları ortaklar kendi aralarında istedikleri gibi paylaşabilirler. Mesela beş ortaktan; biri 15, diğeri 25, biri 20, biri 30, diğeri de 10 pay sahibi olsun. Payların eşit olması şart değildir. Bu nedenle ortaklar hisseleri aralarında istedikleri oranda bölüşmekte özgürdür.
Anonim şirketler, borçlarından dolayı yalnızca malvarlığıyla sorumlu olur. Pay sahipleri de sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur. 15.000-TL sermaye taahhüdünde bulunan bir ortak, bu sermayesini şirkete özgülemekle yükümlüdür. Bu şirketlerin ortakları, anonim şirketin borcu nedeniyle kendileri ayrıca sorumlu olmazlar. Yalnızca taahhüt ettikleri sermayeyi şirkete getirmek zorundadırlar.
Anonim şirketin pay sahipleri gerçek kişiler (şahıslar) olabileceği gibi farklı tüzel kişiler de olabilir. Mesela bir şirket başka bir şirketin pay sahibi olabilmektedir.
Şirketin sermayesinin belirli bir miktarı geçmesi gerekmektedir. Şu an yürürlükte olan hükümlere göre başlangıç için ortaya konan sermaye en az 50.000-TL olmalıdır. Ancak, sermayenin artırılmasında yönetim kuruluna tanınmış yetki tavanını gösteren kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi 100.000-TL olmalıdır. Bu miktarı geçen sermaye taahhüdü halinde anonim şirket kurmak mümkündür.
Anonim Şirketin Kuruluşu ve Kuruluş Şekilleri
Anonim şirketi iki farklı şekilde kurmak mümkündür. İlki ani kuruluş dediğimiz, sermayenin tamamının kurucu ortaklar tarafından üstlenildiği yoldur. İkincisi ise halka arzdır. Şirket kurmaya ilişkin anlaşmanın ardından, şirketin halka arzı ve halka arz edilen payların ödenmesi gerekir.
Her iki yolda da kuruluş aşamasında yer alması gereken bazı belgeler vardır. Kanunda kuruluş belgeleri olarak tanımlanan bu belgeler içerisinde en önemlisi esas sözleşmedir. Esas sözleşme, anonim şirketin temelini oluşturan belgedir. Bu belge, kurucuların şirket kurma iradesini de barındıran, imzalarının noterlikçe onaylandığı bir belgedir. Esas sözleşmenin yanı sıra; kurucular beyanı, değerleme raporları, ayın ve işletme devralınmasına ilişkin olanlar dahil kuruluşa ilişkin bütün belgeler kuruluş belgeleridir. Kurucular, yukarıdaki şartları sağlayan irade açıklamalarını içeren yazılı beyanları ile anonim şirketi kurmuş olurlar.
Esas sözleşmede yer alması gereken bazı hususlar vardır. Bunları detaylıca incelediğimiz şu yazımızı incelemenizi öneriyoruz. Esas sözleşme, kural olarak yazılı olmalı ve Türk Ticaret Kanunu‘nda yer alan zorunlu unsurları içermelidir. Bu unsurlar dışındaki diğer hususlar da sözleşmeye ve kanuni hükümlere aykırı olmadığı sürece sözleşmede yer alabilir.
Bakanlık izniyle kurulacak şirketlerde izin alındığı zaman, diğer şirketler için ise kuruluştan sonra Ticaret Sicil Gazetesi’nde şirketin tescil edilmesi gerekir. Bu tescil, noter tarafından yapılan onay işleminden sonra üç ay içerisinde yapılmadığı takdirde anonim şirket sona erer. Pay sahiplerinin yatırmış olduğu sermaye pay sahiplerine iade edilir. Anonim şirketin tescili kurucu etkiye sahiptir.
Anonim Şirketin Avantajları
Şirket ortaklarının anonim şirkette pay sahibi olması birtakım avantajları beraberinde getirmektedir. Bu avantajların en temel özelliği, ortakların anonim şirketin borçlarından kişisel olarak sorumlu olmamalarını sağlamasıdır. Anonim şirket, ortaklarından bağımsız bir tüzel kişiliğe sahiptir. Bu nedenle ortaklardan ayrı olarak üçüncü kişilerle alacak/borç ilişkileri kurma hakkı vardır. Anonim şirketin bu yapısı nedeniyle, ortakların anonim şirketin sorumluluklarından ikincil olarak sorumludur.
Anonim şirketin avantajları içerisinde belki de en önemlisi, ortağın yalnızca şirkete taahhüt ettiği sermayeyi getirmekle sorumlu olmasıdır. Sermayeyi, kabaca bir şirketin yapacağı harcamaları karşılamak üzere ortaya koyduğu para veya parasal karşılığı olan mallar olarak tanımlamak mümkündür. Nakit para veya parasal karşılığı olan arsa, ev, araba gibi mallar sermaye kavramının içine girer. Hukukumuzda esas sermaye ve kayıtlı sermaye olmak üzere iki farklı sermaye kavramı bulunmaktadır. Sermaye kavramını ve çeşitlerini detaylı olarak incelediğimiz şu yazımıza da göz atmanızın faydalı olacağını düşünüyoruz.
Bu ilkenin bir sonucu olarak, ortaklar şirketin kamu borçlarından da sorumlu olmazlar. Böylece ortakların kişisel malvarlıkları, şirketin borçlarından etkilenmemektedir. Kural olarak, anonim şirketlerde ortakların tek borcu vardır. Bu da ortakların taahhüt ettikleri sermayeyi şirkete getirmeleridir. Şirket ortaklarının yükümlülüklerini daha detaylı incelemek isteyenler için de şu yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bunun yanı sıra, anonim şirketlerde sermaye payının devrinde noter onayı şartı da yoktur. Bu da devir işlemlerinde kolaylık sağlamaktadır.
Anonim Şirketin Dezavantajları
Anonim şirket birtakım avantajları beraberinde getirdiği gibi, bazı dezavantajlar da içermektedir. Bunlardan biri sermaye hakkındadır. Buna göre anonim şirketin sermayesi en az 50.000 TL olmalıdır. Ancak kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan anonim şirketlerde bu miktar 100.000 TL’dir. Bu minimum sermaye miktarları bazı kişiler için fazla olabilir. Bu nedenle daha düşük bütçeli kişiler için limited şirket kurmak daha avantajlı olabilir. Zira limited şirketlerde minimum sermaye miktarı 10.000 TL’dir.
Bir diğer dezavantaj ise avukat zorunluluğu noktasındadır. Bu husus 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesinde yer almaktadır. Maddenin üçüncü fıkrasına göre bazı anonim şirketlerin bünyesinde sözleşmeli bir avukatın yer alması zorunludur. Bu şirketlerde avukatın yer almaması halinde şirket hakkında belirli bir para cezası söz konusudur. Esas sermaye sistemine bağlı şirketler için sermayenin en az 250.000 TL olması gereklidir. Kayıtlı sermaye sistemine tabi, halka açık olmayan anonim şirketlerde ise bu miktar 500.000 TL’dir. Anonim şirketlerden olmamakla birlikte, avukat zorunluluğu olan bir diğer oluşum ise yapı kooperatifleridir. 100 (yüz) ve daha fazla üyesi olan kooperatifler için de bu zorunluluk mevcuttur.
Bu zorunluluğa uymayan anonim şirketler için ise para cezası söz konusudur. Aynı hükme göre, avukat tutmayan şirkete her ay için iki aylık brüt asgari ücret tutarında para cezası verilir. Buradaki asgari ücret, sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük bir işçi için geçerli olan asgari ücrettir. 2023 yılı Temmuz ayından itibaren geçerli olan rakamlara göre, bir aylık süre için mevcut ceza yaklaşık 27.000 TL’dir. Karara karşı sulh ceza hâkimliklerinde itiraz yolu açıktır. İtiraz üzerine sulh ceza hâkimliğinin vereceği karar kesindir. Avukat zorunluluğuna ilişkin detaylı bilgileri şu yazımızda bulabilirsiniz.
Bir diğer dezavantaj ise genel kurul toplantılarına bakanlık temsilcisinin katılımının zorunlu olduğu hallerde söz konusudur. Bazı hallerde, bakanlık temsilcisinin toplantıya katılımı zorunludur. Bu da şirketin işlerinin işleyişi için dezavantaj oluşturabilecektir.
Sonuç
Anonim şirketin avantajları ve dezavantajları hakkındaki bu yazımız bilgilendirme amaçlıdır. Her ne kadar olumlu ve olumsuz yönlerini incelemiş olsak da herhangi bir tavsiye vermiyoruz. Bu konuda harekete geçmeden önce mutlaka uzman bir avukattan destek almanızı öneriyoruz.
