Şirketler Hukuku Kapsamında Esas Sözleşme (Ana Sözleşme)

Ticaretle uğraşan kimselerin faaliyetlerini zaman zaman şirket adı altında yürüttüğüne şahit olmaktayız. Mevcut olan bu şirketlerin kuruluşu, oluşumu ve faaliyetlerini nasıl sürdüreceği hakkında yasal düzenlemeler mevcuttur. Bununla birlikte tacirlerin buna ilişkin yazılı belgeler hazırladığına da rastlamaktayız. Bu belgelerin hukukumuzda adı esas sözleşme (ana sözleşme) olarak geçmektedir. Bu sözleşmelerde neyin, nasıl yer alacağı konusunda kanuni düzenlemeler vardır. Bu düzenlemelerin sınırları dahilinde tacirler sözleşmeyi istedikleri gibi düzenleme hakkına sahiptir. Bu yazımızda şirketin türüne göre esas sözleşmeleri inceleyeceğiz.

Esas Sözleşme Kavramı

Genel olarak esas sözleşme, şirketin kuruluşu sırasında ortakların birlikte imzaladığı yazılı bir belgedir. Bu sözleşmenin tescili ve ticaret sicil gazetesinde ilanı ile birlikte şirket resmen kurulmuş olur. Tüzel kişiliği olan şirketin tüzel kişilik kazanması, bu sayede gerçekleşir.

Esas sözleşme, temel itibarıyla ticaret unvanı, faaliyet konusu, kurucular, kâr ve kârın dağıtım şekli gibi hususları içerir. Bunun dışında şirket genel kurulunun toplanması ve şirketin temsili gibi hususlar da sözleşmede yer alır. Türk Ticaret Kanunu’ndaki düzenlemelere aykırı olmadığı sürece, sözleşmeye istenen hükümler eklenebilir.

Şirket Esas Sözleşmeleri

Şirketlerin esas sözleşmeleri, şirketin türüne göre farklılık gösterir. Bu nedenle esas sözleşmeleri incelerken şirketin türüne bakmakta fayda vardır. Şimdi şirket türlerine göz atalım.

Şahıs Şirketleri

Şahıs şirketleri, şirketin kurucularından ayrı bir tüzel kişiliğinin bulunmadığı şirketlerdir. Bu nedenle şirketin işlemlerinden kurucular (ortaklar) da sorumlu olurlar. Örneğin şirketin borcu varsa alacaklıların şirket ortaklarına başvuru hakkı vardır. Birazdan inceleyeceğimiz sermaye şirketlerinde ise bu durum söz konusu değildir.

Türk Ticaret Kanunu‘na göre iki çeşit şahıs şirketi vardır. Bunlar kolektif şirket ile komandit şirkettir. Şimdi bu şirket türlerini kısaca görelim.

Kolektif Şirket

Ortakların bir ticari işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek amacıyla kurduğu şirketler kolektif şirkettir. Şirkette en az iki ortak olması gerekir. Ortakların şirketin borçlarından dolayı alacaklılarına karşı sınırsız sorumlulukları vardır. Bu şirketlerde asgari sermaye sınırı yoktur. Bu hususlara ilişkin esas sözleşmede de düzenlemeler yer alır.

Kolektif şirketin esas sözleşmesinde kanunen yer alması zorunlu unsurlar şöyledir:

• Ortakların ad-soyadları, yerleşim yerleri ve uyrukları,
• Ortaklığın kolektif olduğu bilgisi ve ortaklığın ticaret unvanı ile merkezi,
• Şirketin faaliyet konusu,
• Her ortağın koymayı taahhüt ettiği sermayenin türü ve miktarı,
• Şirket temsilcilerinin ad ve soyadları ile imza yetkisini paylaştığı diğer kişiler.

Bunlar zorunlu unsurlar olup bunlardan başka kayıtların da sözleşmede yer alması mümkündür. Örneğin; kâr ve zarara katılım, işletmenin faaliyete geçtiği tarih, şirketin süresi gibi şartlar da sözleşmeye eklenebilir.

Komandit Şirket

Komandit şirketin kolektif şirketten farkı, en az bir ortağın kolektif şirketten farklı olarak sorumluluğunun sınırlı olmasıdır. Kolektif şirkette bütün ortaklar sınırsız sorumludur. Komandit şirkette ise en az bir ortak sınırlı sorumludur. Sorumluluğu sınırlı olan ortak komanditer ortak, sınırsız olan ortak ise komandite ortaktır. Komanditer ortak şirkete getirmeyi taahhüt ettiği sermaye oranında sorumludur. Bu ortak gerçek kişi veya tüzel kişi olabilirken, komandit ortak ise ancak gerçek kişi olabilir.

Komandit şirketlerin esas sözleşmesinde yer alması zorunlu unsurlar ise şöyledir:

• Ortakların ad-soyadları, yerleşim yerleri ve uyrukları,
• Şirketin komandit niteliği ve komandit ortak(lar) ile komanditer ortak(lar),
• Ticaret unvanı ve merkezi,
• Şirketin konusu,
• Ortakların sermaye borcu niteliği ve miktarı,
• Temsil yetkisi.

Komandit şirketlerin sermayesi paylara bölünebilir. Bu durumda şirket şahıs şirketi yerine sermaye şirketi olur. Şirket ortaklarından biri ya da birileri kolektif ortak gibi sorumluyken, diğerleri ise anonim şirket pay sahibi gibi sorumludur.

Sermaye Şirketleri

Sermaye şirketleri, şirketin kendisini oluşturan kişilerden ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olduğu şirketlerdir. Bu şirketlerin ortakları, şirkete belirli miktarda sermaye getirmeyi taahhüt ederler. Şirketin borçlarından sorumlulukları da taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlıdır. Sermaye şirketleri, anonim şirket ve limited şirket olmak üzere iki çeşittir.

Anonim Şirket

Belirli bir miktarda ve paylara bölünmüş bir sermayeye sahip olan şirketler anonim şirkettir. Bu şirketlere sermaye getiren pay sahipleri belirli miktarlarda sermaye taahhüt ederler. Anonim şirketler, borçlarından dolayı yalnızca malvarlığıyla sorumlu olur. Pay sahipleri de sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur. Bu şirketlerin ortakları, anonim şirketin borcu nedeniyle kendileri ayrıca sorumlu olmazlar. Yalnızca taahhüt ettikleri sermayeyi şirkete getirmek zorundadırlar. Anonim şirketin pay sahipleri gerçek kişiler (şahıslar) olabileceği gibi farklı tüzel kişiler de olabilir. Mesela bir şirket başka bir şirketin pay sahibi olabilmektedir. Anonim şirketler hakkında daha fazla bilgi için şu yazımıza göz atabilirsiniz.

Anonim şirket esas sözleşmesinin Kanun’a göre barındırması gereken kayıtları ise aşağıdadır. Bu kayıtlar ile ilgili detaylı bilgileri ise bu yazımızda bulabilirsiniz:

• Ticaret unvanı ve merkezinin bulunacağı yer,
• İşletme konusu,
• Sermaye ve her payın itibari değeri, ödenme sureti ve şartları,
• Pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacakları, belirli paylara tanınan imtiyazlar ve devir sınırlamaları,
• Paradan başka sermaye olarak konan haklar ve ayınlar, bunların değerleri,
• Kurucularla yönetim kurulu üyelerine ve diğer kişilere sağlanacak özel menfaatler,
• Yönetim kurulu üyelerinin sayıları, imza yetkisi olanlar,
• Genel kurula davet usulü, oy hakkı ve oy verme yöntemleri, toplantı yeter ve karar sayıları,
• Süre (şirket belirli bir süre için aktif olacaksa),
• Ortaklığa ait ilanların yapılma usulü,
• Taahhüt edilen sermaye payının türü ve miktarı,
• Hesap dönemi,
• İlk yönetim kurulu üyeleri,

Limited Şirket

Belirli bir miktarda sermayeye sahip olan şirketler limited şirkettir. Bu şirketlere sermaye getiren pay sahipleri belirli miktarlarda sermaye taahhüt ederler. Payların eşit olması şart değildir. Bu nedenle ortaklar hisseleri aralarında istedikleri oranda bölüşmekte özgürdür. Ortakların belirli miktarda payları olmakla birlikte, kural olarak limited şirket sermayesi bölünmezdir. Buradaki paylar yalnızca hesap amacıyla paylara bölünmüştür. Bu nedenle limited şirketin sermayesi bir bütündür. Limited şirketler, borçlarından dolayı yalnızca malvarlığıyla sorumlu olur. Pay sahipleri de sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur. Limited şirketler hakkında daha fazla bilgi için şu yazımıza göz atabilirsiniz.

Limited şirket esas sözleşmesinin Kanun’a göre barındırması gereken kayıtları ise aşağıdadır. Bu kayıtlar ile ilgili detaylı bilgileri ise bu yazımızda bulabilirsiniz:

• Ticaret unvanı ve merkezinin bulunacağı yer
• İşletme konusu
• Sermayenin itibari tutarı, sermaye paylarının sayısı, itibari değerleri, varsa imtiyazlar ve gruplar
• Müdürlerin adları, soyadları, unvanları, vatandaşlıkları
• Şirket tarafından yapılacak ilanların şekli

Esas sözleşme kavramı hakkında yazmış olduğumuz bu yazı tamamen bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki görüş ve/veya tavsiye içermemektedir. Herhangi bir hukuki sorununuz olduğunda uzman bir avukattan destek almanızı tavsiye ederiz.