
Bir ürünün kozmetik ürün olup olmadığı, yalnız adına veya cilde uygulanmasına bakılarak belirlenmez. Ürünün bileşimi, temel amacı, uygulama yeri ve şekli, sunumu, etki mekanizması ve iddiaları birlikte incelenir. Tedavi, mikroorganizma kontrolü veya fizyolojik işlevi değiştirme amacı baskınsa ürün biyosidal, beşeri tıbbi ürün ya da tıbbi cihaz rejimine girebilir.
Kozmetik Ürün Tanımı Nedir?
Kozmetik ürün, insan vücudunun belirli dış kısımlarına, dişlere veya ağız mukozasına uygulanmak üzere hazırlanmış bir madde ya da karışımdır. Ürünün tek veya temel amacı bu bölgeleri temizlemek, koku vermek, görünümünü değiştirmek, korumak, iyi durumda tutmak veya vücut kokusunu düzeltmek olmalıdır. Tanım; ürünün niteliği, uygulama alanı ve amacı olmak üzere üç kurucu unsur içerir.
5324 sayılı Kanun, kapsamı ürünün ticari adına göre değil, uygulanacağı bölge ile tek veya temel amacına göre kurar:
5324 Sayılı Kozmetik Kanunu m.2: “Bu Kanun, insan vücudunun epiderma, tırnaklar, kıllar, saçlar, dudaklar ve dış genital organlar gibi değişik dış kısımlarına, dişlere ve ağız mukozasına uygulanmak üzere hazırlanmış, tek veya temel amacı bu kısımları temizlemek, koku vermek, görünümünü değiştirmek ve/veya vücut kokularını düzeltmek ve/veya korumak veya iyi bir durumda tutmak olan bütün preparatları veya maddeleri kapsar.”
Bu tanım iki yaygın yanılgıyı ortadan kaldırır. Birincisi, her kişisel bakım ürününün kozmetik olmadığıdır. Örneğin burun içine uygulanan bir ürün kişisel bakım amacıyla satılsa bile kozmetik tanımındaki uygulama bölgelerinden birine yönelmez. İkincisi, cilde sürülen her ürünün kozmetik sayılamayacağıdır. Cilde uygulanan bir jel mikroorganizmaları yok etmeyi, bir krem hastalığı tedavi etmeyi veya bir madde fizyolojik işlevi farmakolojik yolla değiştirmeyi amaçlıyorsa farklı bir ürün rejimi gündeme gelir.
Kozmetik Ürünler Yönetmeliği, Kanundaki çerçeveyi güncel terminolojiyle “madde veya karışım” üzerinden sürdürür. 8 Mayıs 2023 tarihli Yönetmelik yayımından altı ay sonra yürürlüğe girmiştir. Eski düzenlemeye uygun ürünlerin piyasada bulundurulmasına ilişkin iki yıllık geçiş süresi de 8 Kasım 2025 tarihinde sona ermiştir. Bu nedenle 2026 yılında yapılacak sınıflandırmada eski Kozmetik Yönetmeliği değil, güncel Kozmetik Ürünler Yönetmeliği esas alınmalıdır.
Bir Ürünün Kozmetik Ürün Olup Olmadığı Nasıl Belirlenir?
Bir ürünün kozmetik olup olmadığı, ürün bazında ve bütünsel değerlendirmeyle belirlenir. Ambalajda kullanılan kategori adı yalnız başlangıç noktasıdır; sınıflandırma, formülün nasıl ve nerede kullanılacağı ile tüketiciye hangi etkinin vaat edildiği üzerinden kurulur. Ürünün girebileceği komşu ürün gruplarının mevzuatı da aynı dosyada karşılaştırılmalıdır.
TİTCK’nın 11 Ekim 2024 tarihli revizyon geçmişini taşıyan sınır ürünler kılavuzu, inceleme yöntemini açık biçimde belirler:
TİTCK, Kozmetik Ürünler ile Sınır Teşkil Eden Ürünlere İlişkin Kılavuz, KÜD-KLVZ-06, Revizyon No 03, m.6/1, 11.10.2024: “Bir ürünün kozmetik olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceğine ilişkin karar, ürünün özellikleri kapsamında dâhil olabileceği ürün gruplarına ait mevzuatın beraberce değerlendirilmesi ile verilmelidir. Bu karar verilirken ürünlerin bileşimi, kullanım amacı, uygulama yeri ve şekli, sunumu, etki mekanizması, iddiaları ve diğer bütün ilgili unsurlar bir arada değerlendirilmelidir.”
Pratik ön inceleme yedi soruyla kurulabilir. İlk olarak ürün bir madde veya karışım mıdır, yoksa alet, cihaz, tekstil, oyuncak ya da başka bir eşya mıdır? İkinci olarak nereye uygulanacaktır? Üçüncü olarak ürünün tüketici açısından temel işlevi nedir? Dördüncü olarak ürün yüzeysel mi uygulanacak, yoksa yutulacak, solunacak, enjekte edilecek ya da vücudun içine mi yerleştirilecektir? Beşinci olarak etki hangi mekanizmayla ortaya çıkacaktır? Altıncı olarak ad, etiket, görsel ve reklamlar tüketiciye ne vaat etmektedir? Son olarak biyosidal ürün, beşeri tıbbi ürün, tıbbi cihaz, oyuncak, tekstil, gıda veya genel ürün güvenliği mevzuatıyla kesişim bulunup bulunmadığı incelenir.
Bu sorular bir kontrol listesi sağlar; kararın kendisi değildir. Aynı bileşenin düşük konsantrasyonla durulanan bir temizleyicide bulunması ile durulanmadan kullanılan ve antiseptik etki vaat eden bir üründe bulunması farklı sonuç doğurabilir. Yabancı ülkedeki kategori de Türkiye bakımından bağlayıcı değildir. Burada incelenecek sürüm, Türkiye’de piyasaya sunulan formül, etiket ve kullanım biçimidir.
Uygulama Yeri ve Şekli Neden Belirleyicidir?
Uygulama yeri, kozmetik tanımının dış sınırını çizer. Epidermis, saç, kıl, tırnak, dudak, dış genital organ, diş ve ağız mukozası tanım içinde sayılmıştır. Buna karşılık gözün içi, burun ve boğaz, vajina gibi iç bölgeler ile deri altı aynı kapsamda değildir.
Yönetmelik, uygulama şekline ilişkin olumsuz sınırı da açıkça düzenler:
Kozmetik Ürünler Yönetmeliği m.2/2: “Bu Yönetmelik, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (ö) bendinde belirtilen amaçlar doğrultusunda yutulması, solunması, enjekte edilmesi veya insan vücudunun içine yerleştirilmesi amaçlanan madde veya karışımları kapsamaz.”
Bu sınır, ağız kokusunu maskeleme örneğinde açıkça görülür. Ağız mukozasına sürülen bakım ürünü tanımdaki uygulama yerindedir; çiğnenip tüketilen sakız değildir. Diş beyazlatıcılarında yüzey ile dişin içi, genital ürünlerde ise dış bölge ile vajinal uygulama arasındaki fark da aynı nedenle sınıflandırmayı değiştirir.
Botoks, mezoterapi ve epidermisin altına enjeksiyonla ulaştırılan karışımlar kozmetik değildir. Benzer şekilde bir ürünün “serum” veya “bakım” adıyla sunulması, iğne ya da deri bütünlüğünü bozan bir araçla alt tabakalara taşınmasını kozmetik uygulamaya dönüştürmez. İyontoforez, mikroiğneleme veya iğneli roller ile kullanılan ürünlerde penetrasyon derecesi, uygulama sırası, konsantrasyon, sıklık ve hedeflenen deri tabakası ayrıca incelenir. Yalnız epidermiste yüzeysel etki ile derinin yapı veya işlevini değiştiren uygulama aynı değildir.
Ürünün Temel Amacı Nasıl Değerlendirilir?
Ürünün temel amacı, tüketiciye sunduğu ana işlevdir. Temizlemek, koku vermek, görünümü değiştirmek, korumak, iyi durumda tutmak veya vücut kokusunu düzeltmek kozmetik amaçlardır. Ürünün ambalajında “bakım” yazması yetmez; gerçek formül, kullanım talimatı ve reklamın bütünü bu işlevlerden birinin baskın olduğunu göstermelidir.
Bir ürün birden fazla işe yarayabilir; sınıflandırmada bunların hangisinin ürünü tanımladığına bakılır. Ağız çalkalama suyu ağız kokusunu düzeltmek ve ağız boşluğunu iyi durumda tutmak için tasarlanmışsa kozmetik amaç görünürdür. Mikroorganizma kontrolü pazarlamanın ve formülün esasına yerleştiğinde ise ürün biyosidal alana yaklaşır.
Benzer ayrım masaj ürünlerinde görülür. Cilde kayganlık sağlayan ve masajın yapılmasını kolaylaştıran her madde kozmetik değildir. Ürünün temel işlevi yalnız mekanik masajı kolaylaştırmaksa kozmetik amaç eksik kalabilir. Buna karşılık cildi nemlendirme, iyi durumda tutma veya görünümünü iyileştirme amacı gerçek ve temel işlevlerden biriyse kozmetik değerlendirme mümkün olabilir. Spor öncesi kas performansı, ağrı azaltma veya dolaşım etkisi vaat eden ürün ise kozmetik sınırından uzaklaşır.
Çocuk ürünlerinde kullanım senaryosu doğrudan sonucu etkiler. Yüz ve vücut boyası çocuğun görünümünü değiştirmek üzere tasarlanmışsa kozmetik işlev bulunabilir. Oyuncak bebeğe sürülen makyaj malzemesi insan vücuduna uygulanmaz; banyo suyunu renklendiren veya ses çıkararak oyun sağlayan ürünün baskın işlevi de bakım değil oyundur.
Sunum, İddia ve Görseller Ürün Sınıfını Nasıl Etkiler?
Ürün sunumu, hukuki sınıflandırmanın parçasıdır. İnceleme yalnız ambalajla sınırlı değildir: ürünün adı, etiket metni ve görselleri, kullanım talimatı, çevrim içi satış sayfası, reklamları ve üçüncü kişiler aracılığıyla yapılan tanıtımları aynı ticari mesajın parçalarıdır. Formülün kozmetikte kullanılabilir bileşenlerden oluşması, tedavi veya hastalık önleme iddiasını kendiliğinden uygun hâle getirmez.
Örneğin bir saç bakım ürününün saçın görünümünü iyileştirmesi veya saç dökülmesini azaltmaya yardımcı olması, ürünün formülü ve kanıtıyla birlikte kozmetik alanda değerlendirilebilir. Yeni saç çıkardığı ya da saç oluşumunu başlattığı ileri sürülüyor veya ilaç etken maddesi pazarlamanın merkezine yerleştiriliyorsa, vaat artık görünümden fizyolojik işleve yönelir. Bu durumda beşeri tıbbi ürün sınırı ayrıca incelenir.
Danıştayın saç ürünü tanıtımına ilişkin kararında, kullanılan ifadelerin ürün ile sağlık arasında bağ kurduğu değerlendirilmiştir:
Danıştay 13. Daire, E.2019/1320, K.2023/2187, T.04.05.2023: “saç dökülmesinin (alopesi), dihidrotestesteron hormonunun kafa derisindeki saç foliküllerini etkilemesi gibi fizyolojik ve patolojik nedenlerle ortaya çıkabilen bir hastalık olduğu […] ifadelerinin söz konusu ürünün insan sağlığına doğrudan veya dolaylı olarak faydalı olduğunu yahut hastalıklara veya belirtilerine karşı etkili olduğunu ifade ettiği kabul edilerek sağlık beyanı olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.”
Kararın uygulamadaki katkısı, reklam cümlesinin yalnız pazarlama üslubu sayılmadığını göstermesidir. İncelenen ifade saç dökülmesi ile sağlık arasında bağ kurduğu için yaptırım değerlendirmesine girmiştir. Başka bir saç ürününde sonuca ulaşmak için o ürünün formülü, amacı, kanıtı ve tüketicide oluşturduğu anlam belirlenir.
Reklam Kurulu da kozmetik adı altında satılan ürünlerin hemoroid, uyuz, egzama, migren ve eklem rahatsızlıklarını gidereceği yönündeki ifadeleri incelemiştir:
Reklam Kurulu, 359 Sayılı Toplantı, Dosya No 2025/1661: “tedaviye yönelik ve endikasyon belirten ifadelerin ilgili mevzuatta belirtilen kozmetik ürün tanımını aşan ve yanıltıcı nitelikte değerlendirildiği, ayrıca şayet anılan ürünler söz konusu reklamlarda belirtilen iddiaları kanıtlayabilir nitelikte ise, bu durumda “kozmetik ürün” kapsamında değil, “beşeri tıbbi ürün” kapsamında ruhsatlandırılması gerektiği”
Bilimsel kanıtın bulunması bu sınırı ortadan kaldırmaz. Tam tersine kanıtlanan etki, ürünün kozmetik işlevin ötesinde farklı bir ruhsatlandırma rejimine girdiğini gösterebilir. Ürün bilgi dosyasındaki iddia kanıtı, yalnız kozmetik tanımına uygun iddianın doğruluğunu destekler; hastalık tedavisi iddiasını kozmetik reklamında serbest bırakmaz.
Kozmetik Ürün ile Biyosidal Ürün Nasıl Ayrılır?
Kozmetik ürün ile biyosidal ürün ayrımı, ürünün mikroorganizma veya başka bir zararlı organizma üzerindeki temel etkisine göre yapılır. Biyosidal ürün; zararlı organizmayı kontrol eden, hareketini kısıtlayan, uzaklaştıran, zararsız kılan veya yok eden aktif madde ya da ürün niteliği taşır. Biyosidal Ürünler Yönetmeliği, bu ürünlerin piyasaya arzı için ürün tipine göre ruhsat, tescil veya ilgili kayıt koşulları öngörür.
El temizleme ürünleri sınırı açıklayan güçlü bir örnektir. Durulanan ve kiri uzaklaştıran hijyenik sıvı sabunda temizlik işlevi öndedir. Durulanmayan el jelinin “antiseptik”, “dezenfektan” veya belirli mikroorganizmaları yok eden ürün olarak pazarlanması ise biyosidal amaca işaret eder. Formüldeki alkolün hukuki anlamı; konsantrasyon, kullanım şekli ve vaat edilen etkiyle ortaya çıkar.
Mendil ve ağız çalkalama suyu gibi sınır ürünlerde ambalaj biçimi çoğu zaman yanıltıcıdır. Mendilin cilde saldığı karışım temizlik ve bakım için tasarlanmış olabilir; yüzey dezenfeksiyonu veya hastalık etkenlerini yok etme amacı ise başka bir hukuki işlevdir. Ağız çalkalama suyunda da ağız kokusunu düzeltme ile belirli patojenleri ortadan kaldırma vaadi arasındaki fark aranır. Ürünün adında “bakım” yazması, tanıtımın geri kalanındaki antiseptik veya enfeksiyon önleyici mesajı silmez.
Kozmetik Ürün ile Beşeri Tıbbi Ürün ve Tıbbi Cihaz Nasıl Ayrılır?
Kozmetik ürün ile beşeri tıbbi ürün ayrımında hastalık ve etki mekanizması öne çıkar. Beşeri Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği, hastalığı tedavi etme veya önleme özelliğine sahip olarak sunulan ya da farmakolojik, immünolojik veya metabolik etkiyle fizyolojik fonksiyonları düzeltmek, düzenlemek veya değiştirmek amacıyla kullanılan ürünleri kendi tanımına alır. Bu yöndeki açık iddia kadar ima, görsel ve bileşenin ilaç etkisini öne çıkaran anlatım da önemlidir.
Akne adı verilen bir üründe asıl soru, cilt görünümünün mü yoksa hastalığın mı hedeflendiğidir. Yüzeydeki komedonu temizleme ve görünümü iyileştirme kozmetik amaçla uyumlu olabilir. İltihabı kurutma, enfeksiyonu giderme veya aknenin tekrarını önleme vaadi tedavi alanına geçer. Bebeklerde konak oluşumunu tedavi ettiğini söyleyen ürün ile saçtaki döküntüyü temizleyen bakım ürünü arasındaki ayrım da buradan doğar.
Selülit ve çatlak tedavisi, kas veya eklem ağrısının hafifletilmesi, tükürük üretiminin uyarılması ve hormon benzeri mekanizmayla göğüs büyütme vaatleri fizyolojik işlevi hedefler. Nemlendirme, deriyi iyi durumda tutma veya yüzeyde daha sıkı bir görünüm sağlama ise kozmetik tanımdaki amaçlarla ilişkilendirilebilir. Formülün iddiayı hangi mekanizmayla gerçekleştirdiği bu noktada belirleyicidir.
Tıbbi cihaz sınırında önce ürünün tıbbi bir amaca hizmet edip etmediği, sonra bu işlevi hangi mekanizmayla gerçekleştirdiği belirlenir. Tıbbi Cihaz Yönetmeliği tanı, önleme, izleme veya tedavi gibi amaçları kapsayabilir; cihazın hedeflenen asli işlevi farmakolojik, immünolojik ya da metabolik yolla ortaya çıkmaz. Bu nedenle yama, aplikatör veya elektrikli uygulama aracı kendi özellikleri üzerinden incelenir.
Örneğin lokal ve yüzeysel kozmetik etki sağlayan bir yama kozmetik tanıma girebilir. Aktif bileşenleri dolaşıma ulaştırarak fizyolojik işlevi değiştiren yama ise kozmetik değildir. İğneli roller tek başına kozmetik ürün sayılmaz. Birlikte kullanılan karışımın epidermiste kalması ile deri bariyeri aşılarak daha derin tabakalara taşınması farklı hukuki değerlendirmeler gerektirir; cihazın derinin bütünlüğüne ve işlevine etkisi de bu ayrımın parçasıdır.
Tırnak mantarının tedavisi için pazarlanan kalem biçimindeki bir ürünün gümrük tarife sınıflandırmasına ilişkin uyuşmazlık, amaçlanan kullanımın pratik önemini gösterir. Ürün bilgileri ile kullanma talimatında tedavi işlevi bulunan ve tıbbi cihaz olarak kaydedilen eşyanın kozmetik sayılamayacağı yönündeki vergi mahkemesi kararı Danıştay tarafından hukuka uygun bulunmuştur:
Danıştay 7. Daire, E.2019/2978, K.2022/3864, T.17.10.2022: “olayda, ithal konusu eşyaya ilişkin ürün ambalajı ve kullanma talimatındaki açıklamalar ve verilere bakıldığında, “Excilor Pen TR” adlı eşyanın tırnak mantarı tedavisi için kullanıldığının açık olduğu, açık bir şekilde tedavi edici yönünün bulunduğunun yazıldığı, anılan ürünün tırnak mantarı tedavisi için geliştirilmiş tıbbi cihaz olduğu […] bu haliyle ithale konu eşyanın bir kozmetik ürün olmadığının açık olduğu“
Karar bir gümrük vergisi uyuşmazlığında verilmiştir; bu nedenle her tırnak ürününe otomatik sonuç yüklemez. Bununla birlikte ürün adı veya kalem biçimi yerine ambalaj, kullanım talimatı, tedavi amacı ve tıbbi cihaz kaydının birlikte ele alınması gerektiğini somutlaştırır. Aynı ürün grubunda yalnız tırnağın görünümünü değiştiren kozmetik cilayla mantar tedavisi amacı taşıyan ürünün farklı sınıflarda değerlendirilmesinin nedeni de budur.
Eşya, Alet veya Taşıyıcı Ürünler Kozmetik Sayılabilir Mi?
Bir eşya veya alet kozmetik madde taşıdığında iki unsur incelenir: madde veya karışım ve bunu salan araç. Karışım kozmetik tanımın bütün unsurlarını karşılıyorsa ilgili kısım ya da bitmiş ürün kozmetik mevzuatına girebilir. Aracın teknik işlevi ve tabi olduğu diğer düzenlemeler ise kaybolmaz.
Madde salan ıslak mendil, diş ipi, kürdan, dil fırçası, giysi, bant veya tıraş aleti buna örnek olabilir. Bir diş ipinin saldığı karışım dişleri ve ağız mukozasını temizlemek, koku vermek veya iyi durumda tutmak için kullanılıyorsa kozmetik değerlendirme mümkündür. Aynı ürün antimikrobiyal bir süreç etkinleştiriyor veya tıbbi işlev sunuyorsa farklı sonuç doğabilir.
Islatılıp cilde bastırılan geçici dövmede görünümü değiştiren unsur bir madde veya karışımsa kozmetik mevzuatı uygulanabilir. Buna karşılık peruk bir eşya, dövme silme lazeri bir cihazdır; “kozmetik görünüm” amacıyla kullanılması onları kozmetik ürün yapmaz. Bir jiletin saldığı madde cildi koruma veya iyi durumda tutma amacı taşıyabilir; yalnız bıçağın kaymasını kolaylaştıran teknik madde ise kozmetik amaç taşımayabilir.
Takma tırnak ve kirpik yapıştırıcılarında da temel işlev önemlidir. Yapıştırıcı yalnız eşyayı sabitleme görevini yerine getiriyor ve bağımsız bir kozmetik işlev taşımıyorsa kozmetik ürün olmayabilir. Manyetik eyeliner hem görünümü değiştiren eyeliner işlevi hem takma kirpiği tutma işlevi taşıyabilir. Bu durumda kozmetik işlevin gerçek ve temel olup olmadığı, ürün bileşimi ve sunumuyla birlikte incelenir.
Hangi Ürünler Kozmetik Ürün Sayılabilir?
Bir ürünün kozmetik sayılabilmesi için örnek listedeki bir ürün adına benzemesi değil, tanımın bütün unsurlarını karşılaması gerekir. Krem, losyon, sabun veya mendil; cildi temizliyor, nemlendiriyor, koku veriyor ya da iyi durumda tutuyorsa alışıldık kozmetik işlevlerden birini taşır. Saçın görünümünü iyileştiren bakım ürünü de formülü, iddiası ve kanıtı bu çerçevede kaldığı sürece aynı alandadır.
Batık kılları hafif keratolitik veya mekanik etkiyle yüzeye çıkarmaya yardımcı ürün ile komedonları temizleyen ürün, enflamasyon ve enfeksiyon tedavisi iddiası kurulmadığında kozmetik olarak incelenebilir. Yüzeysel peeling yalnız stratum korneumun üst kısmındaki ölü hücreleri uzaklaştırmalı; deri bariyerini ve fizyolojik işlevi önemli ölçüde değiştirmemelidir. Cildi nemlendiren, daha sıkı gösteren veya görünümü geçici biçimde iyileştiren ürünlerde de hastalık ya da dolaşım tedavisi vaadi bulunmaz.
Uçucu yağ içeren bir karışım, tanımda sayılan vücut bölgelerinden birine koku verme, temizlik veya bakım amacıyla uygulanıyorsa kozmetik işlev görebilir. Çocuk yüz ve vücut boyalarında görünümü değiştirme amacı bulunur; güvenlilik ve oyuncak mevzuatından doğan koşullar ise ayrıca karşılanır.
Bu örneklerde kullanılan “olabilir” sözcüğü önemlidir. Konsantrasyon, penetrasyon, kullanım sıklığı, hedef kitle, iddia veya ambalaj değiştiğinde sonuç da değişebilir. Söz gelimi hafif ve yüzeysel kullanım için formüle edilen peeling ürünü, tüm stratum korneumu uzaklaştıracak veya deri işlevini değiştirecek güçte ve yöntemle sunulduğunda ilk sınıflandırmasını korumayabilir.
Hangi Ürünler Kozmetik Ürün Sayılmaz?
Kozmetik tanımındaki uygulama yeri, şekli veya temel amaç koşulunu karşılamayan ürünler kozmetik değildir. TİTCK kılavuzundaki örnekler, sınırın ürünün adına değil gerçek işlevine göre çizildiğini gösterir. Özellikle şu ürünler kozmetik kapsamın dışında kalabilir:
- Yutulması, solunması, enjekte edilmesi veya vücudun içine yerleştirilmesi amaçlanan madde ve karışımlar.
- Burun içine, boğaza, vajinaya, dişin içine veya epidermisin altına uygulanan ürünler.
- Antiseptik, dezenfektan veya zararlı organizmayı yok etme amacı baskın ürünler.
- Hastalığı tedavi etme veya önleme, teşhis ya da farmakolojik, immünolojik veya metabolik etkiyle fizyolojik işlevi değiştirme iddiası taşıyan ürünler.
- Bitleri öldüren veya uzaklaştıran ürünler, kanamayı durduran kalemler ve plağı görünür kılmak için dişleri boyayan ürünler.
- Yara iyileştirme, enfeksiyon önleme veya bozulmuş deri bütünlüğünü tedavi etme amacıyla kullanılan dövme ve piercing sonrası bakım ürünleri.
- Tırnak mantarını tedavi ettiği iddia edilen ürünler ile temel amacı acı tat yoluyla tırnak yemeyi engellemek olan cilalar.
- Derin peeling, deri bariyerini önemli ölçüde kaldırma veya alt tabakalara sistemik etki amacı taşıyan ürünler.
- Vajinal kuruluk, tükürük üretimini uyararak ağız kuruluğu, kas ağrısı, eklem rahatsızlığı, selülit tedavisi veya hormon benzeri göğüs büyütme amacı taşıyan ürünler.
- Aromaterapi amacıyla solunan veya yutulan uçucu yağlar; etikette yalnız “kozmetik” yazılması bu kullanım yolunu değiştirmez.
“Dudak dolgunlaştırıcı” adı, listedeki sınırın neden ürüne özgü olduğunu gösterir. Görünüm yüzeyde ve geçici biçimde değişiyorsa kozmetik amaç tartışılabilir. Dolgunluk tahriş veya enflamasyon yoluyla, fizyolojik işlevde önemli değişiklik oluşturularak sağlanıyorsa ürün kozmetik sınırının dışına çıkar.
Aynı Ürün Birden Fazla Mevzuata Tabi Olabilir Mi?
Evet, bir ürünün gerçek kozmetik işlevi bulunurken başka bir mevzuatın ek yükümlülükleri de uygulanabilir. Ancak bu durum, birbirine alternatif ürün sınıflarının gelişigüzel biçimde aynı etikette seçilebileceği anlamına gelmez. Temel işlev, amaçlanan kullanım ve sunum yine belirlenmelidir.
Örneğin çocuklara uygulanan kozmetik ürün, kozmetik mevzuatının yanında oyuncak güvenliği hükümleriyle de kesişebilir. Bir giysinin saldığı kozmetik karışım kozmetik mevzuatına, giysinin kendisi tekstil ve genel ürün güvenliği kurallarına tabi olabilir. Hem vücutta temizlik hem çamaşır yıkama amacıyla sunulan ürünün ana kullanım alanı ve işlevi belirlenirken diğer teknik düzenlemeler de gözden geçirilir.
İkincil biyosidal özellik taşıyan ağız bakım ürünü veya başka bir kozmetik için de ilgili diğer mevzuat tamamen yok sayılmaz. Buna karşılık ürünün temel amacı mikroorganizma kontrolü ise kozmetik bildirim yolunu seçip biyosidal ruhsatlandırmayı atlamak mümkün değildir. “Çifte işlev” iddiası, eksik sınıflandırmayı meşrulaştıran bir etiket değildir.
ÜTS Bildirimi Ürünün Kozmetik Olduğunu Kanıtlar Mı?
Hayır. ÜTS bildirimi, ürünün kozmetik olduğuna ilişkin bağlayıcı bir ruhsat veya kurum onayı değildir. Güncel Yönetmelik, piyasaya arz öncesinde ürün ve sorumlu kişiye ilişkin bilgilerin ulusal elektronik veri tabanına bildirilmesini ister. Bildirim kapsamına barkod, kategori, ürün adı, formülasyon, etiket ve ambalaj görseli gibi veriler girer. Bu işlem, doğru sınıflandırma ve mevzuata uyum sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Ürünün sistemde görünmesi, her iddianın onaylandığı, ürünün güvenli bulunduğu veya farklı mevzuatın uygulanamayacağı anlamına gelmez. Denetimde ürünün formülü, güvenlilik raporu, ürün bilgi dosyası, etiketi, reklamı ve gerçek kullanım biçimi incelenebilir. Kozmetik tanımına girmeyen bir ürünün yanlış kategoriyle bildirilmiş olması, ürünü hukuken kozmetiğe dönüştürmez.
Tüketicinin barkod veya batch koduyla ürün orijinalliğini araştırması da farklı bir sorudur. Orijinallik, kayıt durumu ve hukuki sınıflandırma birbirinin yerine kullanılamaz. Sahte olmayan ve üreticisi bilinen bir ürün yanlış sınıflandırılmış olabilir; doğru sınıfta olan bir ürün ise piyasaya arzın diğer güvenlilik veya etiket koşullarını ihlal edebilir.
Ürün Piyasaya Arz Edilmeden Önce Hangi Belgeler İncelenir?
Sınıflandırma, ürün geliştirme sürecinin sonunda yalnız etiket kontrolü olarak yapılmamalıdır. Formül, amaçlanan kullanım ve pazarlama dili erken aşamada aynı dosyada birleştirilmelidir. Aksi hâlde teknik ekip kozmetik ürün geliştirirken pazarlama ekibinin sonradan eklediği tedavi veya antiseptik iddia ürünün hukuki statüsünü tartışmalı hâle getirebilir.
İlk belge, ürünün tam nitel ve nicel formülü ile her bileşenin işlevidir. Kozmetikte kullanılan bir bileşen, her konsantrasyon ve uygulama için aynı sonucu doğurmaz; maruz kalma, hedef bölge ve diğer bileşenlerle kullanımı dosyada görünmelidir. Ardından amaçlanan kullanım metni gelir. Bu metin kullanıcıyı, bölgeyi, sıklığı, uygulama aracını ve süreyi açıklar.
Üçüncü katman, ürünün bütün iddia envanteridir. Etiket, ambalaj, ürün adı, web sitesi, pazar yeri, reklam, eğitim materyali ve influencer metni tek listede toplanmalıdır. Her iddianın kozmetik tanımla ilişkisi ve kanıtı gösterilmelidir. Dördüncü olarak güvenlilik değerlendirmesi, kozmetik ürün güvenlilik raporu ve ürün bilgi dosyası hazırlanır. Ürün bilgi dosyasında ileri sürülen etkinin kanıtı bulunmalı, dosya güncel formül ve sunumla eşleşmelidir.
Son olarak komşu mevzuat kontrolü yapılır. Ürünün zararlı organizmalar üzerindeki etkisi, tıbbi amacı ve bir cihazla kullanım şekli ayrı ayrı ele alınır. Oyuncak, gıda veya tekstil işlevi ile genel ürün güvenliği ve reklam kuralları da denetime eklenir. Tereddüt varsa teknik değerlendirme ile hukuki değerlendirme aynı ürün sürümü üzerinden yürütülmelidir. Formül veya iddia değişikliği olduğunda önceki sınıflandırma görüşü otomatik olarak yeni sürüme taşınmamalıdır.
Yanlış Sınıflandırmanın Hukuki Sonuçları Nelerdir?
Yanlış ürün sınıflandırması, yalnız kategori adının düzeltilmesiyle sınırlı kalmayabilir. Ürün gerçekte biyosidal, beşeri tıbbi ürün veya tıbbi cihaz olduğu hâlde kozmetik olarak bildirilmişse, doğru rejimde aranan ruhsat, tescil, uygunluk değerlendirmesi veya teknik dosya bulunmayabilir. Bu eksiklik ürünün piyasaya arzını doğrudan etkiler.
Kozmetik rejimi içinde de güvenlilik raporu, sorumlu kişi, ürün bilgi dosyası, iyi imalat uygulamaları, bildirim, etiket ve iddia yükümlülükleri bulunur. Kurum; aykırılığın niteliğine ve riske göre ürünü uygun hâle getirecek düzeltici faaliyet, piyasadan çekme veya geri çağırma isteyebilir. Dağıtıcılar bakımından imha dâhil tedbirler gündeme gelebilir. İnsan sağlığı açısından ciddi risk bulunması hâlinde ürün mevzuata biçimsel olarak uygun görünse bile koruma önlemleri uygulanabilir.
5324 sayılı Kanun kapsamında idari para cezaları, uyarı, toplatma, imha, üretim yerinin ıslahı veya kapatılması gibi sonuçlar doğabilir. Para cezasının tutarı ihlal türüne, işlem tarihine ve yıllık yeniden değerlemeye göre değişir. Bu nedenle eski Kanun metnindeki temel rakamların 2026 cezası gibi aktarılması doğru değildir.
Yanlış sınıflandırma reklam hukukunu da etkiler. Ürün kozmetik sınırını aşan tedavi veya antiseptik iddialarla tanıtılıyorsa TİTCK incelemesinin yanında Reklam Kurulu denetimi gündeme gelebilir. Ürünün sahip olmadığı etkiyi ileri süren kampanya, aldatıcı reklamlara karşı tüketicilerin korunması hükümleri bakımından ayrıca değerlendirilir. Yanlış sunum somut satışta ürünün vaat edilen niteliği taşımamasıyla birleşirse ayıplı mal hükümleri de olayın özelliğine göre tartışılabilir.
İdari işlem veya yaptırım aşamasında ürünün hangi sürümünün incelendiği önemlidir. Formül, etiket, web sayfası, görsel, numune, ÜTS kaydı ve denetim tutanağı aynı ürünü göstermelidir. Sonradan yapılan etiket değişikliği geçmişteki aykırılığı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak düzeltici faaliyetin kapsamı ve ölçülülük değerlendirmesinde dikkate alınabilir.
Profesyonel Hukuki ve Teknik Değerlendirme Ne Zaman Gerekir?
Sınır ürünlerde hukuki ve teknik değerlendirme, piyasaya arzdan önce önem kazanır. Özellikle antibakteriyel, antiseptik, akne, saç uzaması, ağrı, yara, selülit, genital kullanım, oral kullanım, inhalasyon, yama, elektrikli uygulama veya mikroiğneleme iddiaları bulunan ürünlerde yalnız standart kozmetik kontrolü yeterli olmayabilir.
Yeni formül, farklı konsantrasyon, yeni uygulama aparatı, kullanım bölgesi değişikliği, başka hedef kitle veya güçlü bir reklam iddiası önceki değerlendirmeyi değiştirebilir. İthal ürünlerde yabancı etiketin doğrudan çevrilmesi de risklidir; kaynak ülkedeki iddia ve ürün statüsü Türkiye’deki mevzuatla aynı olmayabilir.
Denetim başladıysa ürünün gerçek sınıfı yanında işlemin dayanağı, muhatabı, numune ve reklam delilleri, düzeltici tedbir, geri çekme kapsamı ve başvuru süresi birlikte incelenmelidir. Uygun hukuki yol, yalnız ürün adından değil, Kurum yazısı ve somut mevzuat dayanağından belirlenir. Teknik ekip, sorumlu kişi ve hukuk ekibinin aynı ürün sürümü üzerinde çalışması, çelişkili savunma ve belge riskini azaltır.
Şampuan Kozmetik Ürün Müdür?
Şampuan, saçı ve saçlı deriyi temizlemek veya iyi durumda tutmak amacıyla sunulduğunda kozmetik üründür. Hastalık tedavisi, enfeksiyon giderme veya farmakolojik yolla saç oluşturma vaadi bu cevabı değiştirir.
El Dezenfektanı Kozmetik Ürün Müdür?
Antiseptik veya dezenfektan iddiasıyla mikroorganizmaları kontrol etmek için kullanılan el ürünü biyosidal alanda incelenir. Durulanan sıvı sabunda amaç kiri uzaklaştırarak eli temizlemektir.
Islak Mendil Kozmetik Ürün Müdür?
Islak mendilin saldığı karışım cildi temizlemek, koku vermek veya iyi durumda tutmak için kullanılıyorsa kozmetik olabilir. Yüzey dezenfeksiyonu ya da mikroorganizmaları yok etme amacı baskınsa biyosidal mevzuatı öne çıkar.
Akne Bandı Kozmetik Ürün Müdür?
Akne bandı yüzeydeki komedonu temizliyor veya görünümü geçici olarak iyileştiriyorsa kozmetik değerlendirme mümkün olabilir. İltihabı emme, enfeksiyonu giderme veya akneyi tedavi etme amacı ise farklı bir ürün statüsüne işaret eder.
Uçucu Yağ Kozmetik Ürün Müdür?
Uçucu yağ tanımda sayılan vücut bölgesine koku verme veya bakım amacıyla uygulanıyorsa kozmetik olabilir. Solunmak, yutulmak ya da aromaterapötik sağlık etkisi sağlamak üzere sunulan yağ bu kapsama girmez.
ÜTS Kaydı Kozmetik Ürün Onayı Mıdır?
Hayır. ÜTS bildirimi piyasaya arz öncesi bir yükümlülüktür; ruhsat veya ürünün her özelliğini onaylayan bir sınıflandırma kararı değildir. Denetim, kayıttaki kategoriyle bağlı kalmadan ürünün formülüne, dosyasına, etiketine, iddialarına ve gerçek kullanımına yönelir. ÜTS cezaları ise ağır idari para cezalarını içermektedir. Bu nedenle süreç dikkatli şekilde yürütülmelidir.
Bir Ürün Hem Kozmetik Hem Biyosidal Olabilir Mi?
Bir kozmetik ürünün ikincil biyosidal özelliği veya başka mevzuata temas eden yönü bulunabilir. Ancak temel işlev mikroorganizma kontrolüyse kozmetik bildirim, biyosidal yükümlülüklerin yerine geçmez. Her iki alana değen ürünlerde temel amaç ve mevzuatın birlikte uygulanma biçimi ürün bazında belirlenmelidir.
Kozmetik Ürün Sınıflandırması İçin TİTCK’dan Görüş Alınabilir Mi?
Sınır ürünlerde Kurumun güncel başvuru yöntemi ve istenen teknik dosya kontrol edilerek görüş süreci değerlendirilebilir. Başvuruda ürün adıyla yetinilmemeli; tam formül, bileşen işlevleri, uygulama yeri ve şekli, etki mekanizması, etiket, ambalaj, iddialar ve görseller aynı sürüm hâlinde sunulmalıdır. Kurumun değerlendirmesi somut ürün özelliklerine bağlıdır.



