Faydalı Modelde Yenilik Kriteri

Faydalı model, faydalı model başvuruları ve faydalı model hakkına ilişkin konular; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Patent ve Faydalı Model başlıklı dördüncü kitabında düzenlenmiştir. AEY Legal olarak bu yazımızda sizlere faydalı modelin kapsamı, faydalı model verilebilirlik kriterleri ve yenilik kriterinin saptanması konularında bilgiler sunacağız.

Faydalı Model Nedir?

Faydalı model, yeni ve sanayiye uygulanabilir ancak “tekniği bilinen durumun aşılması” kriterini içinde barındırmayan buluşlara verilen hukuki korumadır. Patent başvurularının yüksek maliyetli olması ve patent belgesi alınması uzunca bir süre aldığından, buluş sahipleri daha ucuz, pratik ve hızlı olan faydalı model korumasını tercih etmektedir. Patentler için “tekniği bilinen durumun aşılması” kriterini yerine getirmek her zaman mümkün olmayacağından patentteki korumaya benzer bir biçimde buluşlar faydalı modeller olarak koruma altına alınmıştır.

Faydalı model patentte olduğu gibi teknik alandaki buluşları koruma altına alarak buluşlara tekel haklar sağlamaktadır. Günümüzde faydalı modeller, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin yenilikçi ürün ve yöntemlerini, rakipleri tarafından aynısının yapılarak taklit edilmesi tehlikesinden korumaktadır. Bu faydalı model belgesiyle işletmelerin buluşları ekonomik gelecekleri de dikkate alınarak korunabilecektir.

Ancak bazı buluşlar faydalı model koruması kapsamı dışındadır. Bunlar;

• Kimyasal ve biyolojik maddelere veya kimyasal ve biyolojik usullere ya da bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar,
• Eczacılıkla ilgili maddelere veya eczacılıkla ilgili usullere ya da bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar,
• Usuller veya bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar,
• Biyoteknolojik buluşlar

Olarak gösterilmektedir. Bunlar faydalı model koruması kapsamında korunamayacağından ancak ve ancak patent korumasından yararlanabilecektir.

Faydalı modelde yenilik basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartları varken patentte yer alan buluş basamağı şartı yer almamaktadır. Ayrıca faydalı model için bir araştırma raporu da hazırlanmalıdır. Araştırma raporunda amaç tekniğin bilinen durumunun unsurlarını belirlemektir. Rapor için faydalı modele başvuru tarihinden itibaren on iki ay içinde talep yapılmaktadır. Araştırma raporu Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından yayınlanmaktadır. Raporda şu konulara yer verilmektedir:

• Patent sınıfı
• Araştırma yapılan patent sınıfları
• Araştırma yapılan veri tabanları
• Buluşun ilgili istemleri
• Tekniğin bilinen durumundaki en ilgili dokümanlar
• Dokümanın buluşun istemleriyle ilişkisini gösteren kodlar ve bu kodların açıklamaları

Faydalı model ilgili kişilerce yapılan başvuru itibaren on yıl süreyle hukuki olarak korunmaktadır ve hukuki korumaya ilişkin bu süreler uzatılamamaktadır.

Faydalı Model Verilebilirlik Kriterleri

Hukuki korumadan yararlanabilmek için faydalı modelde yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik kriterlerinin bir arada sağlanması gerekmektedir.

Yenilik ile kastedilen ortaya konan buluşun kamu tarafından sözlü veya yazılı olarak bilinmeyen yeni bir buluş olmasıdır. Faydalı modelin diğer bir kriter olarak sanayiye uygulanabilir olması da gerekmektedir. Buluş, tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikte olduğu takdirde sanayiye uygulanabilir niteliğini haiz olacak ve faydalı model korumasından yararlanacaktır. Sanayiye uygulanabilirlik teknik anlamıyla yalnızca sanayiye değil; üretim, ticaret, madencilik, turizm, balıkçılık vb. sektörler için de geçerlidir. Ancak bu kapsama avukatlık, doktorluk, müşavirlik gibi serbest meslek alanları dahil edilememektedir.

Yenilik Kriterinin Saptanması

Faydalı modelin yenilik kriteri saptanırken yukarıda belirtildiği üzere buluşun kamu tarafından sözlü veya yazılı olarak bilinmeyen yeni bir buluş olması şartının sağlanması aranacaktır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Faydalı Model ile Korunabilir Buluşlar ve İstisnaları başlıklı 142. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca yenilik kriteri hakkında değerlendirme yapılırken buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler dikkate alınmayacaktır. Ayrıca 142. maddenin (1) numaralı fıkrasında yapılan atıf sonucunda, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Yenilik, Buluş Basamağı ve Sanayiye Uygulanabilir Olma başlıklı 83. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca tekniği bilinen durumuna dahil olmayan buluş yeni kabul edilecektir.

Daha Önce Ortaya Konulmamış Olma

Başvuru tarihinde veya bu tarihten önce dünyanın herhangi bir yerinde, yazılı veya sözlü tanıtım yoluyla ortaya konulmuş veya kullanım ya da başka herhangi bir biçimde açıklanmış olan toplumca erişilebilir her şey faydalı model ile korunacak buluşun yenilik kriterini ortadan kaldıracaktır.

Daha Önce Açıklanmamış Olma

Faydalı model korumasından yararlanacak bir buluş dünya çapında daha önce kimseye açıklanmamış olmalıdır. Dünyanın herhangi bir noktasında herhangi bir yer ve zamanda kamunun ulaşabileceği şekilde ileri sürülmüş bir buluşa ilişkin, yazılı veya sözlü olarak bilgi mevcutsa artık o buluş yeni olarak nitelendirilemeyecektir. 

Yine 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Yenilik, Buluş Basamağı ve Sanayiye Uygulanabilir Olma başlıklı 83. Maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca başvuru tarihinde veya bu tarihten sonra yayımlanmış olan ve başvuru tarihinden önceki tarihli faydalı model başvurularının ilk içerikleri tekniğin ilk bilinen durumu olarak dikkate alınacaktır. Bu hüküm 5/1/1996 tarihli ve 96/7772 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile katılmamız kararlaştırılan Patent İş birliği Antlaşması uyarınca yapılan uluslararası patent başvurularından, Patent İş birliği Antlaşmasının 22. ve 39. maddelerine göre yönetmelikte belirtilen şartlara uygun olarak ulusal aşamaya giriş yapan patent ve faydalı model başvurularını da kapsayacaktır.

Ancak bilgi veya buluş olduğu söylenen fikir tekniğinin bilinen durumuna dahil değilse buluş yeni sayılacaktır.

Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden “Faydalı Modelde Yenilik Kriteri” konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. “Faydalı Modelde Yenilik Kriteri” konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.