Telif Haklarının İhlali

Fikri eser ve sanat eseri sahiplerinin telif hakkı ve telif haklarının ihlali hukuken önem taşıyan konulardan biridir. Telif hakkı 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunmaktadır.

Telif Hakkı Nedir?

Telif hakkı, kişilerin fikri emeği ile ortaya koyduğu düşünce, bilgi, sanat eseri gibi şahsi ürünleri üzerindeki hukukun sağladığı ve koruduğu haklardandır. Gerçek kişilerde telif hakkı eser sahibinin yaşamı boyunca devam etmekte ve öldükten sonra da 70 yıl boyunca korunmaktadır. Tüzel kişilerde telif hakkı ise tüzel kişiliğin aleniyet sağlamasından itibaren 70 yıl boyunca devam etmektedir. 

Telif hakkı, temel olarak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5846 sayılı kanunun 13.maddesi esas alınarak hazırlanan Fikir ve Sanat Eserlerinin Kayıt ve Tescili Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre korumaktadır. Telif hakkının ilgili kanun kapsamında korunabilmesi ve telif haklarının ihlali halinde hak sahibine birtakım yetkiler tanıyabilmesi için üretilen fikri ürünün somut bir eserde varlık kazanması gerekir. Örneğin bir resim fikri somut olarak kâğıt, tablo gibi cismani varlıkta görünüm kazanmalıdır. Telif hakkı fikri ürünün somutlaşmasıyla birlikte doğan bir hak olmakla birlikte bilgisayar oyun üretiminde, sinema ve müzik eserlerinde hakkın kullanımı için tescil zorunlu kılınmıştır.

Telif Haklarının İhlali

Müzik eserleri, sinema eserleri, bilgisayar oyunları gibi fikri emek ile üretilen ve sahibinin kişisel emeğinin ön planda olduğu fikri eserler telif hakkının konusunu oluşturmaktadır. Fikri eserler üzerinde telif hakkı sahibi münhasıran hak sahibidir. Bu fikri eserlerin sahibi dışında rızasız olarak bir başkası tarafından kullanılması, çoğaltılması, satılması gibi durumlar telif hakkına tecavüzdür ve bu hallerde telif haklarının ihlali gündeme gelmektedir. Özellikle internet kullanımının yaygınlaşması, sosyal medyada paylaşımların artması telif hakkı ihlallerini arttırmaktadır. Bu duruma karşı fikri eser sahipleri haklarının ihlal edildiğini öğrendiklerinde ihlalde bulunana karşı kanunda öngörülmüş birtakım hukuki yollara başvurabilmektedir.

Telif Hakkı İhlali Halinde Ne Yapılabilir?

Telif haklarının ihlali halinde eser sahibi 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 71. maddesi uyarınca ceza davası açabileceği gibi mali ve manevi haklarının ihlal edilmesinden dolayı çeşitli hukuk davaları da açabilmektedir. Bu davalara kısaca değinecek olursak:

Ceza Davaları: FSEK 71. Maddesinde telif hakkı ihlalleri halinde başvurulacak cezai hükümlere yer verilmiştir. İlgili maddeye göre:

1. Eser sahibinden izinsiz olarak eserin umuma arzedilmesi ve yayımlanması halinde ihlali gerçekleştiren kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunmaktadır.
2. Başkasına ait esere, kendi eseri olarak ad koyan kişi hakkında altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunmaktadır. Bu fiil dağıtmak veya yayımlamak suretiyle işlenirse altı aydan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunmaktadır.
3. Bir eserden kaynak göstermeden iktibasta bulunan kişi hakkında altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunmaktadır.
4. Hak sahibi kişilerin izni olmadan, aleni olmamış bir eserin içeriği hakkında kamuya açıklamada bulunan kişi, altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılmaktadır.
5.  Bir eserle ilgili olarak yetersiz, yanlış veya aldatıcı nitelikte kaynak gösteren kişi, altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılmaktadır.
6. Bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı, tanınmış bir başkasının adını kullanarak çoğaltan, dağıtan, yayan veya yayımlayan kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılmaktadır.

Yukarıda belirtilen ve kanunda düzenlenmiş telif haklarının ihlali suçlarının soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Telif hakkı ihlal edilen kişiler şikâyet süresi içerisinde gerekli belgelerle Cumhuriyet başsavcısına şikâyette bulunmalıdır.

Aynı zamanda ilgili kanunda telif hakkını ihlal edici nitelikteki fiilleri gerçekleştiren kişiler bakımından etkin pişmanlık hükmüne yer verilmiştir. Buna göre fikri eseri hukuka aykırı olarak satış arzına sunan, satan veya satın alan kişiler kovuşturma aşamasından önce bunları kimden sağladığını bildirir ve bu kişilerin yakalanmasını sağlarsa bu kişiler hakkında verilecek cezada indirim sağlanabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Tecavüzün Ref’i Davası: Telif hakkına tecavüz niteliğindeki fiiller sonucu mali ve manevi hakları ihlal edilen kişiler tecavüzün sonlandırılması amaçlı ihlalde bulunana karşı tecavüzün ref’i davası açabilmektedir. Açılan davada hâkim, telif hakkı sahibinin mali ve manevi haklarının korunmasını sağlayan tedbirlere hükmetmektedir.

Tecavüzün Men’i Davası: Henüz telif haklarının ihlali gerçekleşmemiş ancak gerçekleşmesi muhtemel durumlarda hak sahibi muhtemel olan tecavüzün önlenmesini dava edebilmektedir. Gerçekleşmiş veya tekrarı muhtemel hallerde de tecavüzün men’i davası açmak mümkündür.

Tazminat Davası: Telif haklarının ihlali sonucu manevi zarara uğrayan kişiler manevi tazminat istemiyle dava açabilmektedir. Mahkeme, dava sonucunda para ödenmesine karar verilebileceği gibi başka tür manevi tazminat türüne de hükmedilebilmektedir. Mali hakların ihlali halinde ise telif hakkı sahibi ihlalde bulunanın kusuruna göre haksız fiil hükümleri çerçevesinde telif hakkı ihlali gerçekleştirenlerden tazminat talebinde bulunabilmektedir.

İnternette Telif Hakkı İhlali

İnternet ortamında dahi olsa bir eseri meydana getiren kişi bu eser üzerindeki mali ve manevi haklar üzerinde münhasıran yetkili kişidir. Eserlerin eser sahibinin izni olmadan kopyalanması, çoğaltılması, işlenmesi telif haklarının ihlaline sebebiyet vermektedir. İnternet ortamında kişisel emeğiyle ortaya koyduğu bir eserin izinsiz şekilde paylaşılması, kopyalanması gibi durumlarla karşılaşan hak sahipleri öncelikli olarak içerik sağlayıcıya içeriğin kaldırılmasına ilişkin başvurmalıdır. İnternette telif hakkı ihlal edilen hak sahibinin 3 gün içerisinde başvurusu sonuçsuz kalır, hak ihlali giderilmez ve hukuka aykırı olarak paylaşılan o eser kaldırılmazsa hak sahibi içerik sağlayıcıya verilen hizmetin durdurulmasını talep edebilmektedir. Aynı zamanda dava açmak suretiyle uğranılan maddi ve manevi zararların tazmini de talep edilebilmektedir.

Telif Hakkı İhlali Örnekleri

Telif hakkına tecavüz niteliğindeki fiiller farklı şekillerde gerçekleşebilmektedir. Telif haklarının ihlali çoğunlukla aşağıda sayacağımız şekillerde meydana gelmektedir.

• Telif hakkı olan eseri izinsiz olarak çoğaltmak, dağıtmak
• Telifli eseri izinsiz olarak değiştirmek
• Telif hakkı olan eseri izinsiz olarak umuma sunmak
• Başkasına ait eseri kendi eseri gibi adlandırmak
• Esere ilişkin eksik, yanıltıcı bilgiler vermek
• Telif hakkı olan eserleri hak sahibinin izni olmadan satmak, kiralamak, gösterime sunmak

Saydığımız telif haklarının ihlali örnekleri ihlale sebebiyet veren durumlardan yalnızca bazılarıdır. Eser sahibinin izni olmadan esere yönelik gerçekleştirilen her hareket telif hakkı ihlaline neden olmaktadır.

Telif Hakkı Avukatı

Telif hakkı hukuku alanında tecrübeli olan ve özellikle 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile 6759 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na hâkim olan avukatlar telif hakkı avukatı olarak nitelendirilmektedir. Bu alanda çalışan avukatlar telif hakkı alma ve tescil ettirme, telif haklarının ihlali halinde gerekli davaları açma, hak sahiplerinin haklarını koruma, telif hakkı konusunda müvekkillere hukuki bilgi verme ve danışmanlık sağlama gibi hizmetler vermektedir. Telif hakkının sağlanması ve korunmasına ilişkin süreçlerde alanında uzman bir telif hakkı avukatından hukuki destek almak oldukça önemlidir. Bu konuda büromuz ile iletişime geçerek en iyi telif hakkı avukatlarından hukuki destek alabilirsiniz.