Faydalı Modelin Korunması

Faydalı model, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından hukuki koruma altına alınmıştır. Bu yazımızda sizlere faydalı modelin tanımı, faydalı modele ilişkin mevzuat ve faydalı modelin korunması kapsamında açılabilecek davalar hakkında bilgi sunacağız.

Tanım

Faydalı model, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda tanımlanmıştır. Faydalı model, dünya çapında yeni olarak değerlendirilen ve sanayiye uygulanabilir olan buluş sahiplerine koruma sağlayan sınai mülkiyet hakkı olarak tanımlanmaktadır. Bu hak üçüncü kişiler tarafından buluşun izinsiz olarak üretilmesini, satılmasını, kullanılmasını veya ithal edilmesini engelleyecektir. 

Faydalı model için patentten farklı olarak buluş basamağı ve inceleme raporu gibi süreçlerin geçilmesi gerekmemektedir. Ancak; usuller ve usuller sonucu elde edilen ürünler, eczacılıkla ilgili maddeler, biyoteknolojik buluşlar ile kimyasal ve biyolojik maddeler faydalı model belgesi ile koruma altına alınamamaktadır. Faydalı modelin patentten diğer bir farkı ise hem kısa zamanda hem daha az masraflı bir şekilde bu belgenin alınabilecek olmasıdır. 

Faydalı Modele İlişkin Mevzuat

Sınai mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin mevzuatın en büyük yansıması 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’dur. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu 10/01/2017 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesiyle;

• 6/11/2003 tarihli ve 5000 sayılı Türk Patent Enstitüsü Kuruluş ve görevleri Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ve 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi,
• 22/4/2004 tarihli ve 5147 sayılı Entegre Devre Topoğrafyalarının Korunması Hakkında Kanunun 39 uncu maddesi,
• 24/6/1995 tarihli ve 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname,
• 24/6/1995 tarihli ve 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname,
• 24/6/1995 tarihli ve 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname,
• 24/6/1995 tarihli ve 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve
• 22/9/1995 tarihli ve 566 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Hükmünde Kararname

Yürürlükten kaldırılmıştır. Bu sayede sınai mülkiyet haklarının büyük çoğunluğu, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile tek bir çatı altına toplanmıştır. 

Faydalı modele ilişkin hükümler, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Dördüncü Kitabı’nda, Patent ve Faydalı Model başlığı altında düzenlenmektedir. 82. madde ve devamında düzenlenen hükümler çoğunlukla hem patent hem de faydalı modele aynı şekilde uygulanabilir bir biçimde düzenlenmektedir. Faydalı modele ilişkin açık bir hüküm bulunmadığı ve faydalı modelin özelliği ile çelişmediği takdirde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun patentler için öngördüğü hükümler faydalı modellere de uygulanabilecektir.

Bu sayılan hükümler haricinde yine 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Onuncu Kısmı’nda Faydalı Model ile Korunabilir Buluşlar ve İstisnaları; Şekli İnceleme, Araştırma Talebi, İtiraz ve Faydalı Modelin Verilmesi; Faydalı Modelin Hükümsüzlüğü ve Patentler ile İlgili Hükümlerin Uygulanabilirliği ve Çifte Koruma başlıklarına yer verilmiştir.

Faydalı Modelin Koruma Süresi

Koruma süresi, ülkelerin mevzuatlarına göre değişiklik gösterebilmektedir. Faydalı model, sağladığı hukuki koruma ile koruma süresi boyunca buluş sahibine birtakım münhasır haklar sağlayacaktır. Bunlar ürün ve yöntemin üretilmesi, kullanılması, satılması veya ithal edilmesi gibi faaliyetlerde bulunulmasını kapsamaktadır.

Faydalı modelin koruma süresi, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Koruma Süresi ve Yıllık Ücretler başlıklı 101. maddesinde düzenlenmiştir. İlgili hüküm uyarınca başvuru tarihinden başlamak üzere faydalı modelin koruma süresi on yıldır. Bu süreler herhangi bir şekilde uzatılamayacaktır.

Faydalı model korumasından yararlanılabilmesi, Türk Patent ve Marka Kurumu’na bu hakkın korumasından yararlanılması için belirli bir ücret ödenmesine bağlıdır.

Faydalı model başvurusu veya faydalı model korunması için gerekli olan yıllık ücretler, faydalı modelin korunma süresi boyunca, başvuru tarihinden itibaren ikinci yılın sona erdiği tarihte ve devam eden her yıl vadesinde ödenmelidir. Vade tarihiyle kastedilen, başvuru tarihine tekabül eden ay ve gündür. Bu vadede ödenmediği takdirde ek ücret ödenerek vadeyi takip eden altı ay içinde de yıllık ücretler ödenebilecektir.

Faydalı modelin korunmasıyla ilgili olarak yıllık ücretin ödenmesi hususuna dikkat edilmelidir. Yıllık ücretlerin bir üst paragrafta belirttiğimiz sürede de ödenmemesi halinde faydalı model hakkı bu ücretin vade tarihi itibarıyla sona erecektir, faydalı model hakkının sona erdiğine ilişkin bildirim yapılarak bu durum Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından yayımlanan bültende yayımlanacaktır.

Bu bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde telafi ücreti ödendiği takdirde, faydalı model hakkı, ücretin ödendiği tarih itibarıyla yeniden geçerlilik kazanabilecek ve geçerlilik kazandığı bültende yayımlanacaktır. Ancak faydalı modelin yeniden geçerlilik kazanması, faydalı modele ilişkin hakkın sona ermesi sonucunda hak kazanmış üçüncü kişilerin kazanılmış haklarını etkilemeyecektir. Üçüncü kişilerin haklarına ve bu hakların kapsamına ilişkin husus yargı tarafından belirlenecektir.

Faydalı Modelin Korunması Kapsamında Açılabilecek Davalar

Faydalı modelin korunması kapsamında açılabilecek davalar, faydalı model hakkına tecavüz sayılan fiillerin gerçekleştirilmesiyle açılabilecektir. Hangi fiiller kapsamında dava açılabileceği 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Patent ve Faydalı Model Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller başlıklı 141. maddesinde düzenlenmiştir. İlgili hüküm uyarınca aşağıdaki fillerin gerçekleştirilmesi halinde hak sahiplerinin dava açma hakkı bulunmaktadır:

• Faydalı model sahibinin izni olmaksızın buluş konusu ürünün kısmen veya tamamen üretme sonucu taklit edilmesi.

• Kısmen veya tamamen taklit suretiyle meydana getirildiğinin bilindiği ya da bilinmesi gerektiği halde tecavüz yoluyla üretilen buluş konusu ürünlerin satılması, dağıtılması veya başka bir şekilde ticaret alanına çıkarılması ya da bu amaçlar için ithal edilmesi, ticari amaçla elde bulundurulması, uygulamaya koymak suretiyle kullanılması veya bu ürünle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunulması.

• Faydalı model sahibinin izni olmaksızın buluş konusu usulün kullanılması veya bu usulün izinsiz olarak kullanıldığının bilindiği ya da bilinmesi gerektiği halde buluş konusu usulle doğrudan doğruya elde edilen ürünlerin satılması, dağıtılması veya başka bir şekilde ticaret alanına çıkarılması ya da bu amaçlar için ithal edilmesi, ticari amaçla elde bulundurulması, uygulamaya konmak suretiyle kullanılması veya bu ürünlerle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunulması.

• Faydalı model hakkının gasp edilmesi.

• Faydalı model sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans veya zorunlu lisans yoluyla verilmiş hakların izinsiz genişletilmesi veya bu hakların üçüncü kişilere devredilmesi.

Faydalı model başvurusu sahibi, faydalı model başvurusunun başvuru veya varsa rüçhan tarihinden itibaren on sekiz aylık sürenin dolması veya bu süre dolmadan başvuru sahibinin erken yayım talebi üzerine, Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde Bülten’de yayımlandığı tarihten itibaren buluşuna karşı yukarıda saydığımız tecavüz fiillilerinden dolayı dava açmaya yetkili sayılacaktır. 

Tecavüz eden, başvurudan veya kapsamından haber edilmiş olduğu takdirde başvurunun yayımlanmış olmasına bakılmayacaktır. Tecavüz eden kişinin mahkeme tarafından kötü niyetli olduğu hüküm altına alınmışsa, yayımdan önce de faydalı model hakkına tecavüzün varlığı kabul edilecektir.

Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden “Faydalı Modelin Korunması” konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. “Faydalı Modelin Korunması” konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.