İçindekiler
Memur, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca devletin süreklilik arz eden işlerinde bu kanuna tabi olarak çalışan ve karşılığında maaş alan kamu görevlisidir. Memurlar yine bu kanunun çizdiği esaslara göre tayin olurlar. Memur tayini isteme şartları ve bunlara ilişkin davaların esasları 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Yer Değiştirmeler” başlıklı üçüncü bölümü madde 72’de düzenlenmiştir. Türkiye hizmet gerekleri ve ihtiyaçları göz önünde bulundurularak altı hizmet bölgesine ayrılmış olup bu bölgelerdeki gereksinimler dengeli olarak giderilecek bir şekilde memurların atamaları yapılmaktadır. Bu bölgeler şartlar ve ihtiyaçları bakımından benzer illerin bir araya getirilmesi ile birlikte oluşturulmuştur. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik ile düzenlenen 1 sıralı cetvel uyarınca bu altı bölge aşağıdaki illeri kapsamaktadır.
Memur tayini, memurun görev yaptığı kurum içerisinde il içinde veya il dışında başka bir yere atanması ve orada görev yapması demektir. Burada atama sebebi eş durumu nedeniyle, sağlık durumu nedeniyle, aile birliğinin gerektirdikleri, hizmet veya can güvenliği nedeniyle olabilmektedir. Memur tayini isteme şartları ve davaları ile ilgili yazımızda öncelikle atamalardaki usul ve esaslar, akabinde ise yapılan atama işlemleri ile ilgili dava süreci ele alınacaktır.
Eş Durumu Nedeniyle Tayin
Eş durumu nedeniyle tayin Anayasa 41. maddedeki ailenin korunması hakkı temel alınarak düzenlenmiştir. Bu sebeple memur tayini ile ilgili olarak eş durumu nedeniyle memur tayini hakkı devlet tarafından memura, ailenin korunmasına destek olmak amacıyla verilmiş bir haktır. Eş durumu nedeniyle tayin 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 72’de düzenlenmiştir.
Bir eşin tayin olduğu yerde diğer eşin de çalışacağı uygun bir pozisyon olması durumunda eş durumu nedeniyle tayin isteme hakkı bulunmaktadır. Atama istenen yerde, atama isteyen eşin çalışabileceği uygun bir görev olmadığı hallerde atama istemi reddedilmektedir. Diğer hallerde yani diğer eş için de uygun pozisyon ve görev olduğu durumlarda atama talebi kabul edilmelidir. Buna rağmen atamanın reddedildiği durumlarda ise 60 günlük idari dava açma süreniz bulunmaktadır.
Eş durumu nedeniyle tayin şartları 657 Sayılı DMK 72. madde baz alınarak şu şekilde sıralanabilir;
- Tayinin yeniden atama veya yer değiştirme suretiyle yapılan bir atama olması,
- Kurumlar arasında, atanacak olan eşe uygun bir pozisyon olması,
- Diğer eşin atama isteminde bulunması,
- Atanacak diğer eş memurun da 657 Sayılı DMK’nın 74. ve 76. maddelerindeki esaslara göre atanması gerekmektedir.
Bu şartların sağlandığı durumlarda, daha önce de belirttiğimiz gibi talepte bulunan eşin atama talebinin kabul edilmesi gerekmektedir. Kabul edilmemesi halinde 60 gün içinde iptal istemli idari dava açılması gerekmektedir. Görevli mahkeme idare mahkemeleri olacaktır. Danıştay’ın yerleşik içtihatlarına göre; eş durumu nedeniyle atama talep eden memur, sadece eş durumunun değil, hizmet gerekleri, eşlerin kurumların hizmet ihtiyaçları ve boş kadro durumları da gözetilmektedir. Uygulamada karşılaşılan sorun ise eşlerden hangisinin diğerine tabi olarak atanacağıdır. Aile kurumu ve bu kurumun korunması hakkı Anayasa ile güvence altına alınmıştır. Eş durumu nedeniyle tayine ilişkin şartların sağlanmasına rağmen bu hakka dayalı istemin reddi iptal davasına konu edilebilmektedir. Memur tayini talebinin şartları oluşmasına rağmen reddi halinde bir idari işlem olan ret kararına karşı; kararın tebliğinden itibaren 60 gün içerisinde idare mahkemesinde dava açılabilmektedir.
Sağlık Durumu Nedeniyle Tayin
Kamu görevlisinin mazereti sebebiyle atanmayı talep etmesinde en sık karşılaşılan gerekçe sağlık nedeniyle yer değiştirme talebidir. Buna göre kamu görevlisinin görev yaptığı yerdeki çevre koşulları kişinin o bölgede sağlıklı bir şekilde görevini ve yaşamını devam ettirmesine engelse, yer değiştirmek suretiyle ataması yapılabilir. Kamu görevlisinin bakmakla yükümlü olduğu kimselerden birinin sağlık özrü de naklen atama için gerekçe oluşturabilir.
Özellikle yer değişikliği suretiyle yapılan atamalarda, memurun ya da bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık durumları yeni atanılan yere gitmeye elverişli değilse veya mevcut hastalığının yeni gittiği yerde tedavi imkanı yoksa bu durumun da atamada göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Ülkemizde çok farklı iklim ve coğrafi şartların bulunması nedeniyle atamalarda sağlık durumu da önem arz etmektedir.
Sağlık hizmetlerinin yaşama hakkı ile ilgili olması nedeniyle, kişilerin bu hizmetlere ihtiyaç duydukları anda ulaşıp yararlanabilmesi Devlet için bir görev ve kişiler için bir haktır. İdare naklen atama işlemini tesis ederken memurun sağlık sorunlarını dikkate almalıdır. Aksi yönde bir düzenleme idarenin hizmet kusurunu oluşturur. İdarenin yürütmekle yükümlü olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenmesinde veya işleyişindeki bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilecek hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmektedir.
Bilindiği üzere iptal davalarında uyuşmazlığın dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki maddi ve hukuki durum esas alınarak çözümlenmesi gerekmektedir. Hal böyle olunca kamu görevlisinin yukarıda verilen yönetmelik hükümlerinde belirtilen koşullar ortaya çıktığında, idareye sağlık özrü ile ilgili olarak talebini iletmesi gerekir. Aksi durumda naklen atama işlemi idare tarafından gerçekleştirildikten sonra sağlık özrünün ileri sürülmesi ve sağlık özrünün dikkate alınmadığı gerekçesiyle açılacak bir iptal davası muhtemelen reddedilecektir. Ancak aksi durumda yani şartlar sağlanmasına rağmen talebin reddi halinde iptal davası sonucunda işlemin iptali sağlanabilecektir.
Aile Birliği Nedeniyle Tayin
Memur tayini konusunda naklen atamalarda eş durumunun gözetilmesi açıklanırken konuyu ikiye ayırarak inceleme yapma ihtiyacı hasıl olmuştur. Genel kural eş durumu gözetilmeden tesis edilen bir naklen atama işleminin hukuka aykırı olduğu yönündedir. Bir nakil işleminde eş durumunun gözetilerek işlem tesis edilebilmesi için şu şartlar var olmalıdır:
- Yeniden atama veya yer değiştirme suretiyle atama yapılması,
- Kurumlar arası gerekli koordinasyonun sağlanması,
- Memur olan diğer eşin de tayin konusunda talebinin bulunması,
- Atanacak eş memurun da Kanunun 74. ve 76. maddelere göre atanması.
Hizmet Gereği Nedeniyle Tayin
Devlet memurlarının atanmasında öncelikli amaç kamu yararıdır. Kamu yararı da Devlet’in kurumlar aracılığıyla idareyi en iyi şekilde yürütmesi ile gerçekleşmektedir. Hizmet gereği atama adli ya da idari soruşturma sonucunda bulunduğu yerde görev yapmasında sakınca görülen memurların o yerde bulunma süresini doldurması beklenmeksizin yer değiştirme suretiyle başka bir yere atanması anlamına gelmektedir.
Hizmet gereği olarak yapılacak yer değiştirmeler Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in 11. maddesinde düzenlenmiştir. Memur tayini bu madde uyarınca hizmet gereği yapılabilmektedir.
Hizmet gereği atama memur tayini şartı ve davalarında dahi çok “sürgün” davaları olarak bilinmektedir. İdari yargıda konuya ilişkin olarak halen sürmekte olan birçok memur hizmet gereği atama davası bulunmaktadır. Bu işlemle karşılaştığınızda 60 gün içerisinde idari davanızı, yürütme durdurma istemli olarak açmanız gerekmektedir.
Can Güvenliği Nedeniyle Tayin
Can güvenliğine bağlı atama istemi, memur tayini konusunda Anayasa ile tanınan yaşam hakkını sağlamak amacıyla Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in 14/A maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre can güvenliği ve sağlık mazeretine dayanarak, memurun atama dönemlerine bağlı kalmaksızın tayin isteyebilmesi sağlanmıştır. Can güvenliği mazereti memurun şahsına yönelik bir tehditten mütevellit olabileceği gibi; eş ya da bakmakla yükümlü olduğu çocuklardan birinin şahsına yönelik bir tehdit dolayısıyla da olabilir. Can güvenliği mazeretiyle atama isteyebilmek için bu tehdidin adli ya da mülki idare makamlarından alınacak bir belgeyle teyidi sağlanmalıdır. Bu takdirde memur hizmet bölgesi içinde bir yere yahut başka bir hizmet bölgesindeki bir yere atanma hakkı kazanacaktır.
Şartları taşımasına rağmen can güvenliği mazeretine dayanarak atama isteyen memurun bu isteminin reddedilmesi halinde, ret işleminin tebliğinden itibaren 60 günlük bir idari dava açma hakkı bulunmaktadır. Diğer memur davalarında olduğu gibi atamaya ilişkin davalarda da görevli mahkeme idare mahkemeleridir. İptal davasını açacağınız idare mahkemesi ise işlemi tesis eden idarenin bulunduğu il idare mahkemesi olmalıdır. Yürütme durdurma ve tercihen duruşma istemli açılması gereken bu davada hukuka aykırı atama istemin reddinin iptali istenmektedir.
Bu yazımız konuyla ilgili genel bilgi verme amaçlı olup hukuki tavsiyeler içermemektedir. Herhangi bir hukuki sorununuz olduğunda uzman bir avukattan destek almanızı öneriyoruz.
