Faydalı Model ve Patent Arasındaki Farklar

Faydalı model ve patent bir buluşun hukuken korunmasını sağlayan hukuki korumalardandır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve ilgili mevzuatta düzenlenen bu hukuki koruma şekilleri arasında birtakım benzerlikler ve farklar da bulunur. AEY Legal olarak bu yazımızda sizlere faydalı model ile patentin ne olduğu, faydalı model ve patent korumasında aranan şartlar ve koruma süreleri hakkında açıklamalarda bulunacağız.

Faydalı Model ve Patent Nedir?

Faydalı model ve patent, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun ilgili maddelerinde düzenleme alanı bulmaktadır.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Faydalı Model ile Korunabilir Buluşlar ve İstisnaları başlıklı 142.maddesi uyarınca yeni ve sanayiye uygulanabilen buluşlar, faydalı model verilerek korunmaktadır. 

Patent ise 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Patentlenebilir Buluşlar ve Patentlenebilirliğin İstisnaları başlıklı 82. maddesinde tanımlanmıştır. İlgili tanım uyarınca teknolojinin her alanındaki buluşlara yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verilmektedir.

Faydalı modelde patentten farklı olarak “tekniği bilinen durumun aşılması” kriteri yoktur. Tekniği bilinen durumun aşılması şartına sahip olmayan ancak yeni ve sanayiye uygulanabilir olan buluşlar için kullanma hakkının kime ait olduğu faydalı model belgesi alınarak belirlenebilecektir.

Patent başvurularının yüksek maliyetli olması ve başvurunun sonuçlanmasının daha uzun süre alması sebebiyle buluş sahipleri pratik ve hızlı sonuç almak amacıyla faydalı model korumasını tercih etmektedir. 

Sınai Mülkiyet Kanunu ve ilgili mevzuat hem faydalı model hem de patent için buluşları koruma altına almakta olup bu iki korumayla buluş sahiplerine tekel niteliğinde haklar verilmektedir.

Faydalı Model ve Patent Korumasında Aranan Şartlar

Faydalı model ve patent korumasında aranan şartlar birbirinden farklılaşmaktadır. Örneğin faydalı model için yalnızca yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik şartı varken, patent için yenilik sanayiye uygulanabilirlik ve buluş basamağı şartları aranmaktadır. 

Faydalı model korumasında ana şartlar, yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik olarak kendisini göstermektedir. Buluşun faydalı model korumasından yararlanabilmesi için “yenilik” şartını içermesi ve kamu tarafından sözlü veya yazılı olarak bilinmeyen yeni bir buluş olması gerekmektedir. Kamu tarafından sözlü veya yazılı olarak bilinmeme ile kastedilen buluşun başvuru tarihinden önce Türkiye veya dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmasıdır. Faydalı model korumasından yararlanabilmek için buluş dünya çapında yeni olmalıdır. Eğer o buluş hakkında yazılı veya sözlü olarak bilgi mevcutsa artık bu buluş yeni sayılamayacaktır. Faydalı modele konu buluşun faydalı modelin sağlayacağı hukuki korumadan yararlanabilmesi için ayrıca “sanayiye uygulanabilir” de olması gerekecektir. Buluş, tarım da dahil olmak üzere sanayinin herhangi bir dalında üretilebiliyor veya kullanılabiliyorsa bu onu sanayiye uygulanabilir kılacaktır ve böylelikle faydalı model korumasından yararlanabilecektir.

Patent korunmasında aranan şartlar ise yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirliktir. Yenilik, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 83. maddesinde gösterilmektedir. İlgili hüküm uyarınca, tekniğin bilinen durumuna dahil olmayan buluşun yeni olduğu kabul edilecektir. Tekniğin bilinen durumu ise, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı veya sözlü tanıtım yoluyla ortaya konulmuş veya kullanım ya da başka herhangi bir biçimde açıklanmış olan toplumca erişilebilir her şeyi kapsamaktadır. Yazılı veya sözlü olarak kamuya sunulmamış buluşlar yukarıda da belirttiğimiz üzere yeni kabul edilecektir. Patent için aranan diğer bir şart ise buluş basamağıdır. Patenti istenen buluş, tekniğin bilinen durumunu aşıyorsa, buluş basamağı şartı gerçekleşmiş olacaktır. Buluş basamağının aşılması için değerlendirme ilgili teknik alanda uzman kişilerce değerlendirme yapılmaktadır. Patent alabilmek için son şart sanayiye uygulanabilirliktir. Faydalı modelde de belirtildiği üzere buluşun sanayide üretilebilir veya kullanılabilir olması ve genel olarak sınai türde bir faaliyete elverişli olması veya buna imkan vermesi aranacaktır.

Koruma Kapsamına Girmeyenler

Ancak bazı alanlarda ortaya konan çıktılar ne faydalı model ne de patent korumasından yararlanamayacaktır, bunlar konu olarak buluş sayılmamaktadır:

• Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler,
• Zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler,
• Bilgisayar programları,
• Estetik niteliği bulunan mahsuller, edebiyat ve sanat eserleri ile bilim eserleri,
• Bilginin sunumu.

Öte yandan buluş olarak değerlendirilse dahi faydalı model ve patent belgesi alamayacak buluşlar da şu şekilde sıralanmıştır:

• Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlar.
• Mikrobiyolojik işlemler veya bu işlemler sonucu elde edilen ürünler hariç olmak üzere, bitki çeşitleri veya hayvan ırkları ile bitki veya hayvan üretimine yönelik esas olarak biyolojik işlemler.
• İnsan veya hayvan vücuduna uygulanacak teşhis yöntemleri ile cerrahi yöntemler dahil tüm tedavi yöntemleri.
• Oluşumunun ve gelişiminin çeşitli aşamalarında insan bedeni ve bir gen dizisi veya kısmi gen dizisi de dahil olmak üzere insan bedeninin öğelerinden birinin sadece keşfi.
• İnsan klonlama işlemleri, insan eşey hattının genetik kimliğini değiştirme işlemleri, insan embriyosunun sınai ya da ticari amaçlarla kullanılması, insan ya da hayvanlara önemli bir tıbbi fayda sağlamaksızın hayvanlara acı çektirebilecek genetik kimlik değiştirme işlemleri ve bu işlemler sonucu elde edilen hayvanlar.

Faydalı Model ile Patent Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?

Yukarıda belirtilenler ve bu belirtilenlere ek olarak faydalı model ve patent arasındaki temel farklar şu şekilde sıralanabilir:

• Faydalı model ve patent için yenilik basamağı şart aranıyor olsa da faydalı modelin yenilik değerlendirmesinde buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler değerlendirme kapsamına girmemektedir.
• Patentte faydalı modelden farklı olarak buluş basamağı şartının aşılması şarttır.
• Faydalı model başvuru tarihinden itibaren on yıl süreyle korunmaktayken, patent başvuru tarihinden itibaren yirmi yıl süreyle korunmaktadır.
• Usuller ve usuller sonucu elde edilen ürünler, eczacılıkla ilgili maddelere veya eczacılıkla ilgili usullere ya da bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar, biyoteknolojik buluşlar, kimyasal ve biyolojik maddelere veya kimyasal ve biyolojik usullere ya da bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar faydalı model korumasından yararlanamamakta olup patent korumasında yararlanabilmektedir.

Koruma Süreleri

Faydalı model ve patentte hukuki koruma süresi, 6769 sayılı sınai Mülkiyet Kanunu’nun Koruma Süresi ve Yıllık Ücretler başlıklı 101. maddesinde düzenlenmiştir. İlgili hüküm uyarınca başvuru tarihinden başlayarak, patentin koruma süresi yirmi yıl, faydalı modelin koruma süresi ise on yıldır. Bu süreler kesin süreler olup uzatılamamaktadır. 

Patent ve faydalı modelde ilgili koruma sürelerinden yararlanabilmek için Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından belirlenen ücretlerin ödenmesi gerekmektedir. Patent ve faydalı model başvurusu veya bunların korunması için gerekli olan yıllık ücretler patentin koruma süresi boyunca, başvuru tarihinden itibaren ikinci yılın sona erdiği tarihte ve devam eden her yıl vadesinde ödenecektir. Vade tarihi ise başvuru tarihine tekabül eden ay ve gündür. Yıllık ücretler bu vadelerde ödenmediği takdirde, ek ücretle birlikte vadeyi takip eden altı ay içinde de ödenebilmektedir.

Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden “Faydalı Model ve Patent Arasındaki Farklar” konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. “Faydalı Model ve Patent Arasındaki Farklar” konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.