Marka Hukuku

Marka İhlali Delil Tespiti

Yazar 17 Ocak 2023Ekim 9th, 2026No Comments15 dakikalık okuma
marka ihlali delil tespiti davası - değişik iş - d.iş

Marka ihlali delil tespiti, silinebilen internet ilanı, değiştirilebilen tabela, satışa sunulan ürün veya ticari kayıt gibi uyuşmazlık delillerini dava öncesinde ya da dava sırasında koruma yoludur. Mahkemeden delil tespiti, noter veya E-Tespit somut olaya göre seçilir; ihlali durdurmak gerekiyorsa ayrıca ihtiyati tedbir talep edilir.

Delil tespiti, kaybolma riski taşıyan belirli bir olguyu keşif, bilirkişi, görüntü veya tutanakla korur. İhlalin varlığını kesin hükümle çözmez ve satışı tek başına durdurmaz.

Marka uyuşmazlıklarında zaman, delilin değerini doğrudan etkiler. Çevrim içi ürün sayfası yayından alınabilir, profil adı yenilenebilir, işyerindeki tabela indirilebilir veya taklit olduğu ileri sürülen ürünler başka yere taşınabilir. Bu nedenle yalnız “ihlal var” demek yerine neyin, nerede, ne zaman ve kim tarafından kullanıldığını gösterecek bir delil zinciri kurulmalıdır.

Somut olayda hangi koruma yolunun seçileceği, delilin bulunduğu yere ve teknik inceleme gerektirip gerektirmediğine bağlıdır. Çevrim içi içeriğin belirli andaki görünümü için noter veya E-Tespit; ürün, stok, tabela, ambalaj ya da ticari kayıtların yerinde incelenmesi için mahkemeden keşif ve bilirkişi yoluyla delil tespiti öne çıkar. Marka hakkına tecavüz oluşturan fiiller ise ayrı hukuki koşullara tabidir.

Marka İhlali Delil Tespiti Nedir ve Ne Değildir?

Delil tespiti, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 400 ve devamı maddelerinde düzenlenen geçici hukuki korumadır. HMK m. 400, ileride açılacak veya görülmekte olan davada henüz inceleme sırası gelmemiş bir delilin keşif, bilirkişi incelemesi ya da tanık anlatımı gibi yollarla önceden korunmasına imkân verir. Bunun için hukuki yarar bulunmalıdır. Delilin hemen tespit edilmezse kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimali, kanunun kabul ettiği temel risk hâlidir.

Bu yol, marka hakkına tecavüzün tespiti davası ile aynı değildir. Esas davada mahkeme, markaya tecavüzün hukuken gerçekleşip gerçekleşmediği hakkında hüküm kurar. Delil tespitinde ise belirli bir olgu, esas inceleme için korunur.

Bir delil tespiti kararına karşı doğrudan temyiz yoluna başvurulan dosyada Yargıtay, bu işlemin esas uyuşmazlığı sonuçlandıran bir hüküm olmadığını belirtmiştir:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2012/5531, K. 2013/5366, T. 19.03.2013: “Delil tespiti HMK’nın […] 400 ve devamı maddelerinde düzenlenen geçici hukuki korumalardan olup, delil tespiti talebi üzerine verilen kararlar nihai karar değildir.”

Kararın usulî sonucu, tespit işleminin davanın esasını çözen bir karar gibi ele alınamayacağını gösterir. Tespit tutanağı ve bilirkişi raporu daha sonra esas dosyada kullanılabilir; ancak ihlalin varlığı, sorumluluk, zarar ve kalıcı talepler diğer delillerle birlikte incelenir.

Bu ayrım talep sonucunu değiştirir. Örneğin işyerindeki ürün ve tabelanın fotoğraflanması, numune alınması ve uzman tarafından karşılaştırılması delil tespitinin konusu olabilir. Üretimin veya satışın durdurulması ise koşulları varsa ihtiyati tedbir talebini gerektirir. Tazminat, tecavüzün durdurulması ve sonuçlarının ortadan kaldırılması gibi kalıcı hukuki korumalar esas davada değerlendirilir.

Marka İhlalinde Hangi Deliller Toplanmalıdır?

Tescil belgesi marka hakkının varlığını gösterir; tek başına somut ihlali ispatlamaz. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 7 ve 29 çerçevesinde kullanılan işaretin, mal veya hizmetin, kullanım kanalının ve kullanımın kimle bağlantılı olduğunun ortaya konulması gerekir. Dosyada şu beş unsur arasında bağlantı kurulmalıdır:

  1. Hak sahibini ve koruma kapsamını gösteren güncel sicil bilgisi.
  2. İhlal edildiği ileri sürülen işaretin eksiksiz görünümü.
  3. İşaretin kullanıldığı ürün, hizmet, reklam veya ticari evrak.
  4. Kullanımı belirli kişi ya da işletmeyle ilişkilendiren satıcı, alan adı, ödeme, teslim veya adres bilgisi.
  5. Kullanımın tarihi, devamlılığı, miktarı ve ticari etkisine ilişkin kayıtlar.
İhlal Kanalı Korunacak Temel Unsurlar Destekleyici Kayıtlar
Pazar yeri ilanı Tam URL, satıcı adı/numarası, ürün kodu, başlık, görseller, fiyat ve tarih Sipariş numarası, ödeme kaydı, kargo etiketi, fatura veya fiş
Sosyal medya Profil URL’si, kullanıcı adı, gönderi/reklam bağlantısı, tarih ve içerik bütünü Profil iletişim bilgisi, yönlendirilen satış sayfası, herkese açık etkileşim verisi
Bağımsız internet sitesi Alan adı, sayfa URL’si, ürün/hizmet açıklaması, iletişim ve şirket bilgisi Alan adı veya barındırma bağlantısı, sipariş ve teslim kayıtları
Fiziksel mağaza/depo Tabela, vitrin, raf, stok, ürün, ambalaj, etiket ve fiyat Ruhsat, fiş/fatura, sipariş formu, kartvizit ve açık adres
Fuar/reklam Stant, katalog, afiş, ürün sunumu, katılımcı bilgisi ve tarih Fuar kaydı, dağıtılan materyal, teklif veya sipariş belgesi

Bir optik işletmesindeki marka kullanımında yalnız tabela değil, işletmeyle bağlantı kuran farklı belgeler de incelenmiştir. Yargıtayın kararında bilirkişi tespitinin kapsamı şöyle aktarılmıştır:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/5437, K. 2024/1775, T. 05.03.2024: “[…] bilirkişinin fiili ‘odak optik’ işletme adı kullanımını tabela, camekan, sipariş evrakı, optisyen ruhsatı, satış fişi üzerinde tespit ettiği […]”

Tek bir fotoğraf, kullanımın işletmeyle bağını her zaman açıklamaz. Tabela görünür kullanımı, satış fişi ticari işlemi, ruhsat ve sipariş evrakı ise işletme bağlantısını tamamlayabilir. Delil gücü, parçaların sayısından çok aynı olayı birbirini doğrulayacak biçimde anlatmasına bağlıdır.

Mahkemeden Delil Tespiti Ne Zaman İstenebilir?

Marka ihlalinde mahkemeden delil tespiti istenirken hukuki yarar, özellikle delilin kaybolma veya ileri sürülmesinin zorlaşma riski üzerinden somutlaştırılabilir. Mahkeme, soyut biçimde “ileride lazım olabilir” denilen her delili tespit etmek zorunda değildir.

Örneğin sezonluk fuarın bitecek olması, sınırlı stokun dağıtılması, ilan veya hesabın kaldırılabilmesi, tabelanın kolayca değiştirilebilmesi ya da yazılım arayüzünün yeni sürümle yenilenmesi kayıp riskine işaret edebilir. Buna karşılık uzun süredir güvenli biçimde saklanan ve başvuranın elinde bulunan belgenin neden hemen incelenmesi gerektiği ayrıca açıklanmalıdır.

Talep, belirli bir delile ve cevaplanabilir sorulara yönelmelidir. “Karşı tarafın bütün faaliyetleri araştırılsın” gibi sınırsız bir istek yerine, işyerindeki belirli ürün gruplarının ve işaret kullanımının fotoğraflanması, ürünlerden örnek alınması, belirli URL’lerin incelenmesi veya bilirkişinin benzerlik ve kullanım biçimi hakkında belirli soruları cevaplaması istenebilir. Dava açıldıktan sonra delil tespiti yalnız davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir.

Değişik İş Delil Tespiti Bir Dava Mıdır?

Dava açılmadan önceki delil tespiti talepleri uygulamada çoğunlukla değişik iş esasına kaydedilir. Bu kayıt biçimi, delil tespitini marka hakkına tecavüzün esasını çözen bağımsız bir “delil tespiti davası” hâline getirmez. Mahkeme bu aşamada belirli bir delilin kaybolma veya sonradan ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşma riskini değerlendirir; uygun görürse keşif, bilirkişi incelemesi, fotoğraf, numune veya tutanakla mevcut durumu korur.

Tespit dosyasının işlevi, daha sonra açılabilecek tecavüz, durdurma veya tazminat davasına malzeme sağlamaktır. HMK m. 405 uyarınca tespit dosyası esas dava dosyasının eki sayılır ve taraflar tutanak ile rapora dayanabilir. Bununla birlikte değişik iş numarasıyla yürütülmüş olması, raporu kesin hükme dönüştürmez veya esas mahkemeyi hukuki nitelendirme bakımından bağlamaz.

Yargıtay, marka kullanımı bulunan bir işyerine ilişkin tespit kararının doğrudan temyiz edilmek istenmesi üzerine değişik iş niteliğinin sonucunu şöyle belirtmiştir:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2011/12532, K. 2012/13546, T. 18.09.2012: “Değişik iş niteliğinde verilen delil tespitine ilişkin kararların temyizi mümkün olmadığından davalı tarafın temyiz isteminin reddine karar verilmiştir.”

Doğrudan temyiz yolunun kapalı olması, HMK’daki itiraz mekanizmasını ortadan kaldırmaz. Bildirimsiz yapılan tespitte karar, tutanak ve rapor sonradan tebliğ edilir; HMK m. 403 ile 402 uyarınca karşı taraf bir hafta içinde itiraz ve ek soru imkânını kullanabilir. Esas davada raporun yöntemi, numunenin kaynağı ve ulaşılan teknik sonuçlar da tartışılabilir.

Delil Tespiti Hangi Mahkemeden İstenir?

HMK m. 401’e göre dava açılmadan önce başvuru, esas hakkındaki davaya bakacak mahkemeye veya keşif ya da bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine yapılabilir. Noterlik Kanunu uyarınca noterlerin yapacağı vakıa tespitleri saklıdır. Dava açıldıktan sonra ise görevli merci, esas davanın görüldüğü mahkemedir.

Marka hakkına tecavüz uyuşmazlıklarında esas davanın görev ve yetki çerçevesi SMK m.156 ile birlikte değerlendirilir. Fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemelerinin kuruluş durumu ve somut olayın bağlantı noktaları başvuru yerini etkiler. Bu nedenle yalnız karşı tarafın merkez adresine bakılarak otomatik bir merci seçimi yapılmamalıdır.

HMK m. 402 uyarınca dilekçede tespiti istenen vakıa, bilirkişi veya tanığa yöneltilecek sorular, delilin kaybolacağına ilişkin neden ve mümkünse karşı tarafın adı ile adresi yer alır. Tespit giderleri avans olarak yatırılır. Eksik veya fazla geniş bir talep, başvurunun amacına ulaşmasını zorlaştırabilir.

Karşı Tarafa Haber Verilmeden Tespit Yapılabilir Mi?

Evet, fakat bu otomatik bir usul değildir. HMK m.403, talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde karşı tarafa önceden tebligat yapılmaksızın tespiti mümkün kılar. Marka iddiasında stokun taşınması, ürünlerin gizlenmesi veya tabelanın sökülmesi riski bu talebi destekleyebilir; risk somut olayla açıklanmalıdır.

Mahkeme bildirimsiz tespiti kabul ederse karar, başvuru dilekçesi, tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporu sonradan karşı tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf tebliğden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir. Dolayısıyla bildirimsiz yürütme, savunma hakkını ortadan kaldırmaz; yalnız delilin sürpriz etkisiyle korunmasına hizmet eder.

Başvuru dilekçesinde “karşı taraf delili yok eder” şeklindeki genel bir cümle yerine ürünlerin kolayca taşınabilir olduğu, satışın geçici stanttan yapıldığı, ilanların daha önce değiştirildiği veya etkinliğin belirli tarihte sona ereceği gibi doğrulanabilir olgular gösterilmelidir.

Noter Tespiti ve E-Tespit Ne Zaman Kullanılır?

Noterlik Kanunu m. 61, noterlerin bir şeyin veya yerin hâlini, şeklini ve ilgili olguları tespit edebileceğini düzenler. Noter, eriştiği sayfa veya gördüğü fiziksel durum hakkında resmî tutanak oluşturabilir. Bu tutanak, marka benzerliği veya hukuki tecavüz konusunda mahkemenin yerine geçerek kesin karar vermez.

Noterlik İşlemlerinin Elektronik Ortamda Yapılması Hakkında Yönetmelik m. 5, internet ortamındaki veri veya bilginin Türkiye Noterler Birliği Bilişim Sistemi aracılığıyla tespitini düzenler. E-Tespit hakkında ayrıntılı rehber, bu işlemin teknik adımlarını ayrıca açıklar.

Yöntem Temel Amaç Ne Zaman Öne Çıkar? Sınırı
Kişisel kayıt İlk sinyali ve başvuru materyalini korumak Herkese açık içerik hızla değişirken Kaynak, zaman ve bütünlük tartışması doğabilir
Noter / E-Tespit Belirli anda görülen olguyu resmî tutanağa bağlamak İnternet içeriği veya gözlemlenebilir durum için Teknik bilirkişi ve hukuki tecavüz değerlendirmesinin yerine geçmez
Mahkemeden delil tespiti Keşif, numune ve bilirkişiyle delili usulen korumak Teknik inceleme veya işyerinde inceleme gerekiyorsa İhlali kendiliğinden durdurmaz ve esas davayı sonuçlandırmaz
İhtiyati tedbir Dava sonucunun etkinliğini korumak, ihlali önlemek veya durdurmak Satış, üretim ya da yayının sürmesi ciddi zarar yaratıyorsa SMK m. 159 koşulları ve ölçülülük ayrıca ispatlanır

Yöntemler birbirinin zorunlu basamağı değildir. Basit bir internet sayfasının o andaki görünümünü korumak için noter tespiti yeterli görülebilirken, kaynak kodu, ürün numunesi veya işyerindeki stok hakkında uzman incelemesi gerekiyorsa mahkeme tespiti daha işlevsel olabilir. Acil durdurma ihtiyacı varsa bunlara ayrıca ihtiyati tedbir eklenebilir.

TNB E-Tespit, internet verisinin belirli anda erişilebilir durumunu TNBBS üzerinden kayda bağlar. Tam URL, tarih ve saat, sayfanın akışı, satıcı veya profil kimliği, ürün kodu, fiyat ve görünür stok bilgisi birlikte korunabilir. Ancak tutanakta bir reklamın veya ürün sayfasının görünmesi, içeriğin neden o şekilde gösterildiğini ya da belirli bir teknik işlemin kim tarafından yapıldığını her olayda tek başına açıklamaz.

Bir Google reklamı uyuşmazlığında noter E-Tespit tutanağı, belirli aramada davalıya ait reklamın göründüğünü kaydetmiştir. Buna rağmen mahkeme, reklam hesabında yapılan bilirkişi incelemesi ve platformun çalışma biçimi karşısında tutanağın tek başına davacı markasının anahtar kelime olarak satın alındığını göstermediğini kabul etmiştir:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/922, K. 2024/4336, T. 27.05.2024: “[…] dosyaya sunulan e-tespit tutanağındaki sonuç, Google Adwords sisteminin algoritmaları ve çalışma sistemi düşünüldüğünde, tek başına davacının markasına reklam verildiği, anahtar kelime olarak kullanıldığını göstermediğini […]”

E-Tespit tutanağı görünür sonucu kayda alabilir; bu sonucun teknik nedenini ise her zaman ortaya koyamaz. Bir pazar yeri ilanının varlığı, sosyal medya paylaşımının içeriği veya belirli tarihte görülen satıcı bilgisi E-Tespit ile güçlü biçimde kayda alınabilir. Reklam hesabı ayarları, kaynak kodu, panel geçmişi veya platform içi işlem kayıtları uyuşmazlığın merkezindeyse uzman incelemesi ve ilgili kayıtların getirtilmesi gerekebilir.

İnternet, Sosyal Medya ve Pazar Yeri Delilleri Nasıl Korunur?

HMK m. 199, elektronik ortamdaki verileri ve görüntü kayıtlarını belge kabul eder. Buna rağmen tek başına kırpılmış bir ekran görüntüsü, sayfanın kaynağını, zamanını veya satıcıyla bağlantısını her zaman göstermeyebilir. Görsel işaretin yalnız bir bölümü kaydedildiğinde benzerlik değerlendirmesini etkileyen renk, yerleşim ve kompozisyon da kaybolabilir.

Markaların mahkeme kararına eksik yansıtılmasının denetimi zorlaştırdığı bir dosyada Yargıtay, görsel bütünlüğün önemini şu ifadeyle açıklamıştır:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/4968, K. 2024/6956, T. 01.10.2024: “[…] marka kompozisyonlarının önem taşıdığı davalarda, renk ve diğer özelliklerinden yoksun bir şekilde markaların gerekçeli karara eksik yansıtılmalarının yanıltıcı sonuçlara neden olabileceği gözden uzak tutulmamalıdır.”

Karar doğrudan ekran görüntüsünün geçerliliğine ilişkin olmasa da işaretin bütün hâliyle incelenmesinin önemini ortaya koymaktadır. Dijital kayıt bu nedenle yalnız logoya yakınlaştırılmış bir görüntüden ibaret bırakılmamalı; sayfanın bütünüyle ve kaynağıyla bağlantı kurulmalıdır.

Bir marka ihlali ekran görüntüsünün dosyayı gerçekten açıklayabilmesi için şu unsurlar birlikte korunmalıdır:

  1. Kaynak bağlantısı: Adres çubuğu, tam URL, alan adı, profil veya mağaza kimliği ve sayfa başlığının aynı kayıt dizisinde görünmesi.
  2. Zaman bağlantısı: Tarih ve saatin, içerikteki kampanya veya stok bilgisiyle çelişmeyecek biçimde belirlenebilmesi.
  3. İçerik bütünlüğü: İşaret, ürün açıklaması, görseller, fiyat, varyant ve iletişim alanlarının yalnız seçilmiş bir kesit yerine sayfa akışı içinde korunması.
  4. Satıcı bağlantısı: Sipariş numarası, ödeme, fatura veya fiş, kargo etiketi ve teslim edilen ürünün aynı satışı işaret etmesi.
  5. Değişiklik riski: İlanın silinmesi, profil adının değiştirilmesi veya erişimin kapanması ihtimalinin noter, E-Tespit ya da mahkeme tespiti ihtiyacıyla ilişkilendirilmesi.

Bir internet sitesine erişim engellenmeden önce yapılan bilirkişi incelemesinde, sayfadaki sahiplik ibaresi kayda alınmıştır. Sonradan erişimin değiştiği dosyada işletmeci bağlantısını taşıyan tespit şöyle aktarılmıştır:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/10178, K. 2014/18794, T. 02.12.2014: “[…] siteye ilişkin erişime engelleme kararından evvel bilirkişi heyetince sitede yapılan incelemede, sitede ‘Bu alan adı ..Lojistik firmasına aittir.’ ibaresinin bulunduğu […]”

Sayfada bir işaretin görünmesi kadar, içeriğin belirli işletmeyle bağlantısının erişim değişmeden önce kayda alınması da sorumluluk incelemesi için önemlidir. Güncel pazar yeri ve sosyal medya uyuşmazlıklarında satıcı numarası, profil URL’si, iletişim bilgisi ve sipariş kaydı aynı bağlantıyı kurabilir.

Hukuka uygunluk ayrıca korunmalıdır. HMK m.189/2, hukuka aykırı elde edilmiş delilin mahkemece dikkate alınamayacağını söyler. Herkese açık sayfayı kaydetmek ile şifreli hesaba izinsiz girmek aynı değildir. Gizli ses veya görüntü kaydı gibi yöntemler, kişisel veri ve özel hayat boyutuyla somut olaya özgü hukuki değerlendirme gerektirir.

Pazar Yerinde Test Satın Alımı Neyi İspatlar?

Marka ihlali test satın alımı, çevrim içi ilanda görülen satıcı ile teslim edilen fiziksel ürün arasında bağlantı kurmaya yarar. Ürün sayfası, belirli anda hangi satıcının seçili olduğunu gösterebilir; fakat Buybox veya benzeri sistemlerde satıcı sepete ekleme sırasında değişebilir. Bu nedenle yalnız ürün kartı görüntüsü, paketi gönderen işletmeyi her olayda kesinleştirmez.

Sipariş numarası, ödeme kaydı, satıcı bilgisi, fatura veya fiş, kargo etiketi ve ambalaj açıldığında görülen ürün aynı işlem zincirini açıklamalıdır. Ürün üzerindeki seri, lot, barkod veya güvenlik unsuru da inceleme konusu markalı malla eşleştirilebilir.

Test alımı, ürünün düşük fiyatlı olmasını tek başına sahtelik kanıtına dönüştürmez. Ambalaj baskısı, ürün içeriği, seri numarası veya teknik özellikler marka sahibinin üretim kayıtları ya da uygun uzman incelemesiyle karşılaştırılabilir. Orijinal ürünün yetkisiz satışı, taklit markalı ürün ve orijinal ambalaj içine farklı ürün konulması farklı hukuki sorunlardır.

Paketin açılması ve numunenin saklanması sırasında ürünün değişmediğini açıklayacak kayıt bütünlüğü önem taşır. Tutanak, kesintisiz görüntü veya gerektiğinde noter ve mahkeme tespiti, somut risk ve ürün niteliğine göre değerlendirilebilir. Herkese açık satış kanalından ürün alınmasıyla şifreli hesaba izinsiz erişilmesi veya yanıltıcı kimlik kullanılması aynı hukuki zeminde değildir.

Test alımı ayrıca satışın bir defaya mahsus gerçekleştiğini gösterebilir; ihlalin süresi, stok miktarı ve toplam satış adedi hakkında tek başına kesin sonuç vermez. Tazminat veya kapsamlı durdurma talebinde platform ve ticari kayıtların incelenmesi gerekebilir. Bu nedenle test alımı, delil zincirinin güçlü bir parçası olabilir, fakat bütün uyuşmazlığı tek başına çözmez.

Ürünün incelemeye kadar nasıl muhafaza edildiği de delilin güvenilirliğini etkiler. Açılmış ambalaj, karışan numune veya okunamayan kargo etiketi, satıcı ile ürün arasındaki bağı zayıflatabilir; zincirdeki bir kaydın başka ürüne ait olması hâlinde doğru bir sahtelik incelemesi dahi şikâyet edilen satışla ilişkilendirilemeyebilir. Teknik raporda numunenin kaynağı, inceleme yöntemi ve karşılaştırma materyali anlaşılabilmelidir. Böylece hem hak sahibinin iddiası hem de ürünün orijinal olduğunu savunan satıcının açıklaması sınanabilir.

İşyeri veya Depoda Delil Tespiti Nasıl Yapılır?

Fiziksel üründe yalnız logonun fotoğrafını çekmek çoğu zaman yetersizdir. Ürünün modeli, seri veya parti numarası, ambalajı, etiketi, fiyatı, bulunduğu raf ve işyeri bağlantısı birlikte kaydedilmelidir. Numune alınacaksa hangi üründen, hangi tarihte ve nereden alındığı açıkça izlenebilmelidir. Test satın alımında fiş veya fatura, ödeme kaydı ve kargo ambalajı ürünle birlikte korunmalıdır.

İşyerindeki tespitin kapsamı, uyuşmazlıkla bağlantılı ürün ve alanlarla sınırlı kurulmalıdır. Bütün defter ve eşyaların belirsiz biçimde incelenmesi yerine, belirli markayı taşıdığı ileri sürülen ürünlerin sayısı, sunum şekli, ambalajı, tabela kullanımı ve bunları işletmeyle bağlayan evrak önem taşır.

Uygulamada bu işlem için zaman zaman “işyeri baskını” veya “depo baskını” denilse de hukuk yargılamasındaki doğru çerçeve mahkeme kararıyla yapılan delil tespiti ve keşiftir. Ceza soruşturmasındaki arama ve el koyma ise savcılık ve ceza hâkimliği kararlarına dayanan ayrı bir süreçtir. Bir hukuk mahkemesinin tespit kararı, sınırsız arama yetkisi vermez; yer, ürün grubu, incelenecek olgu ve gerektiğinde alınacak numune kararda belirlenir.

HMK m. 288-291 uyarınca keşfin yeri, kapsamı ve zamanı mahkemece belirlenir. Hâkim gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurabilir; yapılan işlemler ile beyanlar tutanağa geçirilir ve fotoğraf, plan veya çizimler tutanağa eklenebilir. Taraflar ve üçüncü kişiler keşif kararına uymakla yükümlüdür. Üçüncü kişinin karşı koyması hâlinde zor kullanılması dahi ancak hâkimin gerekli görerek karar vermesiyle mümkündür.

Bu nedenle kolluğun tespitte bulunması, polisin marka benzerliği hakkında karar verdiği veya her delil tespitine rutin olarak eşlik ettiği anlamına gelmez. Gerekli görülürse kolluk, mahkeme kararının güvenli ve fiilen uygulanmasına yardımcı olabilir. Markaların benzerliği, ürünün teknik özellikleri, ambalaj veya seri numarası gibi alanlarda incelemeyi uygun uzmanlığa sahip bilirkişi yürütür; ihlalin hukuki nitelendirmesini ise mahkeme yapar.

Bilirkişi Fiziki Tespitte Neleri İnceler?

Bilirkişi görevi somut sorulara göre belirlenir. Ürün üzerindeki işaretin görünümü, tescilli markayla karşılaştırılması, ürünün niteliği ve sınıfı, ambalaj ve etiket, seri veya lot bilgisi, işaretin tabela ya da tanıtım materyalindeki kullanımı ile gerektiğinde teknik özgünlük unsurları incelenebilir. Stok sayısı veya satışa sunum şekli kayda alınabilir; ancak bulunan her ürün otomatik olarak ihlal, satış amacı veya zarar miktarı sonucunu doğurmaz.

Kuyumculuk ürünleri hakkındaki bir uyuşmazlıkta delil tespiti, işareti soyut olarak değil, kullanıldığı ürün türleriyle birlikte kayda almıştır:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/1067, K. 2024/9302, T. 23.12.2024: “[…] davalıya ait iş yerinde yapılan delil tespiti sırasında kuyumculuk ürünü olan çengelli iğne, kolye, küpe ve bileklikler üzerinde davacı adına […] markalarda yer alan ‘ŞEKİL’ unsurunun kullanıldığının tespit edildiği […]”

Ürün çeşidinin kayda geçirilmesi, tescil kapsamıyla yapılacak karşılaştırma bakımından önemlidir. Aynı işaret farklı ürünlerde farklı hukuki ve teknik sorular doğurabilir; fotoğrafın hangi ürüne ait olduğu belirsizse karşılaştırmanın dayanağı da zayıflar.

Bilirkişinin uzmanlık alanı ve inceleme materyali de sonuca etki eder. Ürün örnekleri incelenmeden verilen bir kararı bozan Yargıtay, eksikliğin nasıl giderilmesi gerektiğini şöyle belirtmiştir:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2012/661, K. 2013/1389, T. 23.01.2013: “[…] tecavüz fiilinin mevcut olup olmadığı, ürün örnekleri incelenmek ve gerekirse konusunda uzman kişilerden kurulu bilirkişi heyetinden rapor alınmak suretiyle […] belirlendikten sonra sonuca gidilmesi gerekirken […]”

Ürünün yapısı, sahtecilik iddiasının teknik yönü ve işaret karşılaştırmasının niteliği uzmanlık ihtiyacını belirler. Numunenin kaynağı belli değilse en ayrıntılı laboratuvar incelemesi bile ürünü şikâyet edilen satıcıya bağlamaya yetmeyebilir.

Nitekim bir işyeri, depo ve araçlarda yapılan tespitte davacı markasını taşıyan dokuz adet boş tüp bulunmuş; fakat tüplerin davalı tarafından doldurulduğu, satış amacıyla bulundurulduğu veya tüketiciye satıldığı belirlenememiştir. Yargıtayın onadığı değerlendirme şöyledir:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2013/18007, K. 2014/6791, T. 07.04.2014: “[…] dava konusu tüplerin davalı tarafından doldurulduğu, pazarlanmak amacıyla bulundurulduğu ve bu tüplerin tüketicilere satıldığı yönünde hiçbir delil tespiti yapılmadığı, bu nedenle tüplerin davalının uhdesinde bulunmasının satış amaçlı olduğunun kabulünün mümkün olmadığı […]”

Dokuz boş tüpün bulunması, dolum veya satış bağlantısı kurulamadığı için marka hakkına tecavüz sonucuna varılmasına yetmemiştir. Ürünün nerede, hangi miktarda ve hangi durumda bulunduğu; üretim, satışa sunum, fatura veya müşteri teslimiyle ilişkilendirilip ilişkilendirilemediği belirleyicidir. Bilirkişi raporu gözlemlediği teknik olguyu açıkça ayırmalı, görmediği ticari faaliyeti varsayım yoluyla tamamlamamalıdır.

Tespit Sırasında Ürün Bulunamazsa Ne Olur?

Tespit tarihinde ihlalli ürün bulunmaması, başvurunun kendiliğinden hukuka aykırı olduğu veya başka delillerin değersizleştiği anlamına gelmez. Bununla birlikte tespit anında bulunmayan stokun varlığı, yalnız önceki şüpheye dayanılarak kesin kabul edilemez. Fatura, sipariş, internet ilanı, test satın alımı veya başka tarihli kayıtlar ile tespit anındaki durum ayrı değerlendirilir.

Bir endüstriyel tasarım uyuşmazlığında işyerinde yapılan tespitte ihlalli ürüne rastlanmamasına rağmen, Yargıtay tespit talebinin başlangıçtaki emarelere dayanmasını tek başına hukuka aykırı saldırı saymamıştır. Üretimin durdurulmadığını ve işlemin makul sürede tamamlandığını da gözetmiştir. Başlangıçtaki somut emare, tespitin ölçülü kapsamı ve ticari faaliyete fiilî etkisi bu nedenle birlikte incelenir.

Delil Tespiti ile İhtiyati Tedbir Arasındaki Fark Nedir?

Delil tespiti olayın fotoğrafını çeker; ihtiyati tedbir ise koşulları varsa tecavüzün gerçekleşmesini veya sürmesini önlemeye yönelir. SMK m.159, marka hakkına tecavüz oluşturacak kullanımın ülke içinde gerçekleştiğini veya gerçekleşmesi için ciddi ve etkin çalışmalar yapıldığını ispatlayan hak sahibinin, davanın etkinliğini güvence altına almak için tedbir isteyebilmesini düzenler.

Tedbir; tecavüz fiillerinin önlenmesi ve durdurulması, tecavüze konu ürünlere el konulması veya zararı karşılayacak teminat verilmesi gibi sonuçlar doğurabilir. Talebin kapsamı, ölçülülüğü, teminat ve karşı taraf üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilir. Delil tespiti raporunun bulunması, tedbirin her durumda otomatik kabul edileceği anlamına gelmez.

Bir dosyada aynı anda ileri sürülen koruma taleplerini inceleyen Yargıtay, hukuki araçların ayrı düzenlemelere dayandığını belirtmiştir:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/9770, K. 2014/16739, T. 04.11.2014: “[…] taleplerin HMK’nın 389 vd. maddelerinde düzenlenen ihtiyati tedbir ve HMK’nın 400 vd. maddelerinde düzenlenen delil tespitine ilişkin olduğu anlaşılmakla […]”

İlanın veya ürünün kayda alınmasıyla satışın devamının önlenmesi aynı ihtiyaç değildir. Birlikte gündeme gelseler bile delil tespiti ve tedbirin amacı, ispat eşiği, kapsamı ve karşı taraf üzerindeki etkisi ayrı açıklanmalıdır. Marka avukatı tarafından yapılan dosya değerlendirmesinde de önce korunacak delil ile durdurulması istenen fiilin birbirinden ayrılması gerekir.

Tazminat İçin Ticari Kayıtlar Nasıl İstenir?

İhlalli ürünün dışarıdan görülmesi, satış adedini veya elde edilen geliri tek başına göstermez. SMK m.150/3, hak sahibine tazminat davasından önce delillerin tespiti veya açılmış davada zarar miktarının belirlenmesi amacıyla, hakkın kullanılmasıyla ilgili belgelerin tazminat yükümlüsü tarafından mahkemeye sunulmasını isteme imkânı verir.

Bu hüküm, Sınai Mülkiyet Kanunu’nda “delillerin tespiti” ifadesine yer vermekle birlikte genel mahkeme delil tespitinin bütün koşullarını ve uygulama biçimini düzenlemez. İşyeri veya depodaki keşfin usul omurgası HMK m. 400-405 ile ilgili delilin toplanmasına ilişkin hükümlerdir. SMK m. 150/3 ise özellikle sınai mülkiyet hakkının kullanımıyla ilgili belgelerin tazminat yükümlüsü tarafından mahkemeye sunulmasına yönelir.

Yargıtay, henüz tazminat istenmeden açılan marka hakkına tecavüzün tespiti davasında da zarar miktarının belirlenmesine yarayacak belgeler bakımından bu hükmün uygulanabileceğini kabul etmiştir:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/5160, K. 2024/7072, T. 03.10.2024: “[…] hak sahibinin henüz tazminat isteminde bulunmadan marka hakkının ihlalinin tespitini talep ettiği işbu davada zarar miktarının belirlenebilmesi için delil tespiti niteliğinde sınai mülkiyet hakkının kullanılması ile ilgili belgelerin, tazminat yükümlüsü tarafından mahkemeye sunulması konusunda karar verilmesini isteyebileceği […]”

Buna göre SMK m. 150/3, yalnızca açılmış tazminat davalarıyla sınırlı uygulanmaz. Talep; ihlal ve zarar hesabıyla bağlantılı dönem, ürün grubu ve kayıt türü bakımından ölçülü kurulmalıdır. Satış faturaları, sipariş kayıtları, stok hareketleri, pazar yeri hesap dökümleri veya lisans ilişkisine dair belgeler somut olaya göre önem kazanabilir. Hüküm karşı tarafın bütün ticari kayıtlarının sınırsız biçimde incelenmesi sonucunu doğurmaz; ticari sır ve kişisel veri içeren kayıtlar bakımından koruma tedbirleri gözetilir.

Belgelerin getirtilmesi, zarar hesabını kendiliğinden tamamlamaz. Seçilen tazminat yöntemi, nedensellik, markanın ekonomik değeri ve kayıtların güvenilirliği değerlendirilir. Bu aşamanın seçenekleri marka ihlalinde tazminat ve seçimlik haklar rehberinde ayrıntılıdır.

Delil Tespiti Kesin Delil Midir?

Hayır. HMK m.405, delil tespiti dosyasının esas dava dosyasının eki sayılacağını ve tarafların iddia veya savunmalarını ispat için tutanak ile raporlara dayanabileceğini düzenler. Hüküm, raporun esas mahkemeyi tartışmasız biçimde bağlayan kesin hüküm olduğunu söylemez.

Karşı taraf rapora itiraz edebilir, ek sorular isteyebilir, ürün örneğinin yanlış seçildiğini veya incelemenin teknik açıdan yetersiz olduğunu ileri sürebilir. Esas mahkeme ek rapor alabilir, yeni bilirkişi heyeti görevlendirebilir ve raporu diğer delillerle birlikte değerlendirir. Özellikle fotoğrafın asıl ürünü göstermediği, numunenin kaynağının belirsiz olduğu veya kullanılan işaretin eksik aktarıldığı durumlarda incelemenin güvenilirliği tartışılabilir.

Tespitte kayda alınan delilin kaynağı, inceleme yöntemi ve uyuşmazlıkla bağlantısı denetlenebilir olmalıdır. Talebin başında doğru ürün, doğru yer, doğru teknik uzmanlık ve doğru sorular belirlenirse esas davada tekrar ve belirsizlik riski azalır.

Delil Dosyasında Hangi Bağlantılar Kurulmalıdır?

Delil dosyası, birbirinden kopuk ekler yerine dört bağlantıyı açıkça göstermelidir: sicil kaydı ile korunan mal veya hizmetler; işaret ile kullanıldığı ürün ya da hizmet; kullanım ile satıcı veya işletme; kayıt ile tarih ve kaynak. İnternet sayfası, sipariş belgesi ve teslim edilen ürün farklı satıcılara işaret ediyorsa teknik inceleme doğru ürüne ilişkin olsa bile uyuşmazlıktaki fiili ispatlamakta yetersiz kalabilir.

Korunacak olgu yalnız belirli anda görünen bir internet içeriğiyse noter veya E-Tespit; ürün, yazılım, işyeri ya da depo hakkında uzman incelemesi gerekiyorsa mahkemeden delil tespiti öne çıkabilir. Sonraki hedef de araç seçimini etkiler: ihtar, ihtiyati tedbir, tecavüzün tespiti veya durdurulması ve tazminat aynı sonucu üretmez. İstanbul marka avukatı desteğiyle yapılacak değerlendirmede kayıp riski, uygun merci, inceleme yöntemi ve sonraki talep birlikte ele alınabilir.

Sık Sorulan Sorular

Dava Açılmadan Önce Delil Tespiti Yapılabilir Mi?

Evet. HMK m. 400 ve 401 uyarınca, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimali varsa dava öncesi talep mümkündür. Dilekçede tespiti istenen olgu, aciliyet nedeni ve karşı taraf bilgisi mümkün olduğunca somut gösterilmelidir.

Delil Tespiti Hangi Mahkemeden İstenir?

Dava açılmamışsa esas davaya bakacak mahkeme veya keşif ya da bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi gündeme gelebilir. Dava açıldıktan sonra talep yalnız davanın görüldüğü mahkemeye yapılır. Marka uyuşmazlığının görev ve yetki kuralları somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.

Delil Tespiti Değişik İş Olarak Mı Yürütülür?

Dava açılmadan önceki delil tespiti talebi uygulamada çoğunlukla değişik iş esasına kaydedilir. Bu, marka ihlalinin esasını çözen bağımsız bir dava değildir. Tespit tutanağı ve bilirkişi raporu daha sonra esas dosyada kullanılabilir; rapor kesin hüküm oluşturmaz ve karşı tarafın itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.

Ekran Görüntüsü Tek Başına Yeterli Midir?

Ekran görüntüsü HMK m. 199 kapsamında belge niteliği taşıyabilir, fakat her olayda tek başına yeterli sayılmaz. Görüntünün URL’si, tarihi, sayfanın bütünü, satıcı hesabı ve ürün bağlantısı ayrıca korunmalı; içeriğin hızla değişebildiği durumlarda noter, E-Tespit veya mahkeme tespiti değerlendirilmelidir.

Polis İşyeri veya Depodaki Delil Tespitine Eşlik Eder Mi?

Polis her hukukî delil tespitinin zorunlu unsuru değildir. Keşif ve bilirkişi incelemesinin kapsamını mahkeme belirler. Kararın uygulanmasına karşı koyma veya güvenlik ihtiyacı bulunursa hâkim gerektiğinde zor kullanılmasına karar verebilir ve kolluk uygulamaya yardımcı olabilir. Bu işlem, ceza soruşturmasındaki arama ve el koymayla aynı değildir.

Noter Tespiti ile Mahkeme Delil Tespiti Aynı Şey Midir?

Hayır. Noter belirli anda gördüğü olgu veya internet içeriğini tutanağa bağlar. Mahkeme delil tespitinde keşif ve bilirkişi incelemesi gibi usuller kullanılabilir; teknik sorulara cevap aranabilir. Seçim, yalnız kaydı mı yoksa uzman incelemesini de mi gerektirdiğine göre yapılır. Somut ihtiyaca göre birlikte de kullanılabilir.

Karşı Tarafa Haber Verilmeden Tespit Yapılabilir Mi?

HMK m. 403, hakların korunması için zorunluluk bulunan hâllerde tebligat yapılmadan tespiti mümkün kılar. Bu yol otomatik değildir; delilin bildirimin ardından kaldırılacağına ilişkin somut risk açıklanmalıdır. Karar ve tutanak sonradan karşı tarafa tebliğ edilir ve bir haftalık itiraz imkânı doğar.

Delil Tespiti Raporu Kesin Delil Midir?

Hayır. HMK m. 405 uyarınca tespit dosyası esas dava dosyasının eki sayılır ve taraflar tutanak ile rapora dayanabilir. Bununla birlikte rapor, esas mahkemeyi tartışmasız biçimde bağlayan kesin hüküm değildir; itiraz, ek inceleme, yeni bilirkişi raporu ve karşı deliller değerlendirilebilir. Bu değerlendirme somut dosyada yapılır.

Marka İhlali İçin Test Satın Alımı Yapılabilir Mi?

Herkese açık satış kanalından yapılan test satın alımı, ürün ile satıcı arasındaki bağı gösterebilir. Sipariş numarası, ilan URL’si, ödeme kaydı, kargo etiketi, fatura veya fiş, ambalaj ve ürün birlikte korunmalıdır. Satın alma sürecinde hukuka aykırı erişim veya yanıltıcı kayıt yöntemlerinden kaçınılmalıdır.

Delil Tespiti İhlali Durdurur Mu?

Tek başına durdurmaz. Delil tespiti, mevcut olguyu ileride kullanılmak üzere korur. Satışın, üretimin, reklamın veya çevrim içi erişimin önlenmesi gerekiyorsa SMK m. 159 koşulları çerçevesinde ihtiyati tedbir talep edilmelidir. Aynı olayda tespit ve tedbir birbirini tamamlayabilir. Her talebin koşulları ve amacı ayrı açıklanmalıdır.

Delil Tespiti Sonrasında Hangi Hukuki Değerlendirme Yapılır?

Tespitten sonraki karar, kaydın neyi ispatladığına ve hangi hukuki sonucun amaçlandığına göre verilir. Sicil kaydı, kullanımın kişi veya işletmeyle bağlantısı, ürün ya da sipariş belgeleri ve olay kronolojisi birlikte okunur. Karşı tarafa bildirim düşünülüyorsa marka ihlali ihtarnamesi; gerçekleşen veya ciddi ve etkin hazırlığı bulunan tecavüz bakımından tedbir; ihlal ve zarar iddiası bakımından esas dava seçenekleri somut olayın etkileriyle ayrı ayrı değerlendirilir.

Av. Erkam Yılmaz

Avukat Abdullah Erkam Yılmaz, 10 yılı aşkın süredir iş hayatının içinde yer almakta, çeşitli girişimlere öncülük etmekte ve müvekkillerine iş dünyasının içinden gelen bir avukat olarak hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmetleri sağlamaktadır. İstanbul 1 No'lu Barosu'na (Sicil No: 77061) bağlı olarak avukatlık faaliyetlerini yürütmekte olan Yılmaz, başta KVKK, Bilişim Hukuku, Fikri Mülkiyet Hukuku, Ticaret Hukuku, Marka Hukuku, Patent Hukuku, Telif Hukuku, Alan Adları Hukuku, Yabancılar Hukuku, Ceza Hukuku, İdare Hukuku, Sözleşmeler Hukuku olmak üzere hukukun tüm alanlarında etkin uyuşmazlık çözümü gerçekleştirmekte, müvekkillerinin hak ve menfaatlerini etkin bir şekilde korumak adına önleyici hukuki danışmanlık yapmakta, dava takibi ve uyum yönetimi işlemlerini gerçekleştirmektedir. İçerikler genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık, öneri veya teklif yerine geçmez. LinkedIn YouTube WhatsApp E-posta

Scan the code